Mavzu - Maktabgacha taʼlim tizimida moliyaviy hisobotlarni tuzish va taqdim qilish tartibi
Reja
1. Maktabgacha taʼlim tizimida moliyaviy hisobotlarni tuzish va taqdim qilish tartibi.
2. “UzASBO” dasturiy majmuasi orqali moliyaviy hisobotlarni elektron raqamli imzodan foydalangan holda elektron shaklda tegishli byudjet mablagʻlarini taqsimlovchiga taqdim etish.
1.Maktabgacha taʼlim tizimida moliyaviy hisobotlarni tuzish va taqdim qilish tartibi.
Maktabgacha taʼlim tizimida moliyaviy hisobotlarni tuzish va taqdim qilish tartibi taʼlim tashkilotining moliyaviy shaffofligi, hisobdorligi va samarali boshqaruvini taʼminlovchi muhim mexanizmlardan biridir. Moliyaviy hisobotlar MTTning byudjet va byudjetdan tashqari mablagʻlar bilan bogʻliq faoliyatini aks ettiradi hamda rahbar, taʼsis etuvchi tashkilot, moliya organlari va jamoatchilik uchun ishonchli axborot manbai bo‘lib xizmat qiladi. Shu sababli moliyaviy hisobotlarni tuzishda aniqlik, qonuniylik va belgilangan meʼyorlarga rioya etish ustuvor talab hisoblanadi.MTTda moliyaviy hisobotlarni tuzish amaldagi normativ-huquqiy hujjatlar asosida amalga oshiriladi. Hisobotlar davlat byudjeti mablagʻlari va byudjetdan tashqari tushumlar hisobini alohida yuritish tamoyiliga asoslanadi. Bu holat mablagʻlar manbalarining aniq farqlanishini, ularning maqsadli va qonuniy sarflanishini taʼminlashga xizmat qiladi. Moliyaviy hisobotlarni tuzishda buxgalteriya hisobi maʼlumotlari asosiy axborot manbai hisoblanib, barcha moliyaviy operatsiyalar hujjatlar bilan tasdiqlangan bo‘lishi shart.Moliyaviy hisobotlarni shakllantirish jarayoni birlamchi hujjatlarni rasmiylashtirishdan boshlanadi. Birlamchi hujjatlar – bu pul mablagʻlari harakati, moddiy boyliklar qabul qilinishi va sarflanishini tasdiqlovchi hujjatlar bo‘lib, ular moliyaviy hisobotlarning asosini tashkil etadi. Agar birlamchi hujjatlar noto‘g‘ri yoki to‘liq rasmiylashtirilmagan bo‘lsa, bu hisobotlarning ishonchliligiga salbiy taʼsir ko‘rsatadi. Shu sababli MTTda hujjatlar bilan ishlash madaniyati va masʼuliyati yuqori darajada bo‘lishi lozim.MTTda tuziladigan moliyaviy hisobotlar davriy va yillik shaklda taqdim etiladi. Davriy hisobotlar odatda oy va chorak yakunlari bo‘yicha tuzilib, joriy moliyaviy holatni baholashga xizmat qiladi. Yillik moliyaviy hisobotlar esa MTTning bir yil davomida amalga oshirgan moliyaviy faoliyatini umumlashtirib ko‘rsatadi. Ushbu hisobotlarda mablagʻlarning tushumi, sarfi, qoldig‘i, smeta ijrosi va moliyaviy majburiyatlar holati aks ettiriladi. Davriylik tamoyili moliyaviy boshqaruvda uzluksiz nazoratni taʼminlaydi.Moliyaviy hisobotlarni tuzishda smeta ijrosi alohida ahamiyat kasb etadi. Smeta – bu MTTning moliyaviy rejasidir va hisobotlarda smeta ko‘rsatkichlari bilan amaldagi xarajatlar o‘rtasidagi tafovutlar aniq aks ettirilishi zarur. Agar smeta ijrosida chetlanishlar mavjud bo‘lsa, ularning sabablari asoslab berilishi lozim. Bu jarayon rahbar uchun moliyaviy qarorlarni tahlil qilish va kelgusida rejalashtirishni takomillashtirish imkonini beradi.MTTda moliyaviy hisobotlarni tuzish jarayonida byudjet va byudjetdan tashqari mablagʻlar bo‘yicha alohida hisob yuritish talabi qatʼiy bajarilishi shart. Byudjet mablagʻlari davlat tomonidan ajratilgan resurslar bo‘lib, ularning sarflanishi qatʼiy nazorat ostida bo‘ladi. Byudjetdan tashqari mablagʻlar esa qo‘shimcha xizmatlar, homiylik, ota-onalar bilan tuzilgan shartnomalar asosida tushadigan mablagʻlar bo‘lib, ular ham belgilangan tartibda hisobotlarda aks ettiriladi. Ushbu mablagʻlarning maqsadli sarflanishi va ochiq ko‘rsatilishi moliyaviy shaffoflikni taʼminlaydi.Moliyaviy hisobotlarni tuzishda avtomatlashtirilgan buxgalteriya tizimlaridan foydalanish tobora kengayib bormoqda. Raqamli tizimlar hisob-kitoblarni tezkor va aniq amalga oshirish, xatoliklarni kamaytirish va hisobotlarni belgilangan shaklda tayyorlash imkonini beradi. Bu, ayniqsa, katta hajmdagi moliyaviy maʼlumotlar bilan ishlovchi MTTlar uchun muhim hisoblanadi. Avtomatlashtirilgan tizimlar yordamida moliyaviy hisobotlarning sifati va ishonchliligi oshadi.MTTda moliyaviy hisobotlarni taqdim qilish belgilangan muddatlar asosida amalga oshiriladi. Hisobotlar taʼsis etuvchi tashkilotga, hududiy moliya organlariga va tegishli nazorat idoralariga taqdim etiladi. Hisobotlarni kechiktirib yoki noto‘g‘ri taqdim etish moliyaviy intizom buzilishiga olib keladi va maʼmuriy javobgarlikka sabab bo‘lishi mumkin. Shu sababli hisobotlarni o‘z vaqtida topshirish rahbar va bosh buxgalterning bevosita masʼuliyati hisoblanadi.Moliyaviy hisobotlarni taqdim qilish jarayonida ochiqlik va hisobdorlik tamoyillari muhim ahamiyatga ega. MTT faoliyati bilan bog‘liq moliyaviy maʼlumotlar pedagogik kengash, ota-onalar qo‘mitasi yoki jamoatchilik kengashlarida muhokama qilinishi mumkin. Bu jarayon jamoatchilik ishonchini mustahkamlaydi va mablagʻlardan oqilona foydalanishga undaydi. Ochiq muhokama moliyaviy qarorlarning asoslanganligini oshiradi.Moliyaviy hisobotlar nafaqat nazorat vositasi, balki boshqaruv qarorlarini qabul qilish manbai sifatida ham xizmat qiladi. Hisobotlar asosida MTT rahbari moliyaviy holatni tahlil qiladi, muammoli yo‘nalishlarni aniqlaydi va resurslarni qayta taqsimlash bo‘yicha qarorlar qabul qiladi. Shu tariqa moliyaviy hisobotlar taʼlim tashkilotining strategik rivojlanishida muhim ahamiyat kasb etadi. Maktabgacha taʼlim tizimida moliyaviy hisobotlarni yuritishda muhim jihatlardan biri bu hisobot maʼlumotlarining solishtiriluvchanligini taʼminlashdir. Turli davrlarda tuzilgan moliyaviy hisobotlar o‘zaro solishtirilishi orqali MTTning moliyaviy holatidagi o‘zgarishlar, xarajatlar tarkibi va resurslardan foydalanish dinamikasi aniqlanadi. Shu sababli hisobotlarda bir xil ko‘rsatkichlar, bir xil hisob siyosati va bir xil baholash mezonlaridan foydalanish zarur. Bu yondashuv rahbariyatga moliyaviy barqarorlik darajasini real baholash imkonini beradi.Moliyaviy hisobotlarni tuzishda hisob siyosatini belgilash alohida ahamiyatga ega. Hisob siyosati MTTda moliyaviy operatsiyalarni qayd etish, baholash va aks ettirish bo‘yicha yagona qoidalarni belgilaydi. Agar hisob siyosati aniq va hujjatlashtirilgan bo‘lsa, buxgalteriya hisobi va moliyaviy hisobotlarda turli talqinlar va xatoliklar kamayadi. Hisob siyosatining mavjudligi, ayniqsa, tekshiruvlar va audit jarayonlarida muhim ahamiyat kasb etadi.MTTda moliyaviy hisobotlarni tuzishda xarajatlarni tasniflashning to‘g‘ri amalga oshirilishi katta rol o‘ynaydi. Xarajatlarning funksional va iqtisodiy turlarga ajratilishi mablagʻlarning qaysi yo‘nalishlarga ko‘proq sarflanayotganini aniqlash imkonini beradi. Masalan, taʼlim jarayoniga bevosita bog‘liq xarajatlar bilan xo‘jalik xarajatlarini aniq ajratib ko‘rsatish moliyaviy tahlil sifatini oshiradi. To‘g‘ri tasniflangan xarajatlar boshqaruv qarorlarini asoslashda muhim axborot manbai bo‘lib xizmat qiladi.Moliyaviy hisobotlarning ishonchliligini taʼminlashda ichki nazorat mexanizmlarini kuchaytirish muhim hisoblanadi. Ichki nazorat faqat tekshiruv emas, balki moliyaviy xatoliklarning oldini olishga qaratilgan tizimli faoliyatdir. Masʼul shaxslar o‘rtasida vakolatlarni taqsimlash, ikki bosqichli tekshiruv, hujjatlarni tasdiqlash tartibi moliyaviy intizomni mustahkamlaydi. Bu jarayon moliyaviy hisobotlarda noto‘g‘ri maʼlumotlar kiritilishining oldini oladi.MTTda moliyaviy hisobotlarni tayyorlashda xodimlarning malakasi va masʼuliyati muhim omil hisoblanadi. Buxgalter va moliya bilan shug‘ullanuvchi xodimlar amaldagi normativ-huquqiy hujjatlardagi o‘zgarishlardan xabardor bo‘lishi, zamonaviy hisob dasturlaridan foydalana olishi zarur. Shu bois, moliyaviy hisobotlar sifati bevosita kadrlar salohiyati bilan bog‘liq bo‘ladi.Moliyaviy hisobotlarni taqdim etishda tahliliy izohlar bilan birga berish amaliyoti samarali hisoblanadi. Faqat raqamlar majmuasi emas, balki ularning mazmunini tushuntiruvchi izohlar rahbariyat va nazorat organlari uchun muhim axborot beradi. Masalan, xarajatlarning oshishi yoki tushumlarning kamayishi sabablari qisqacha izohlanishi moliyaviy holatni to‘g‘ri baholashga yordam beradi. Tahliliy yondashuv moliyaviy hisobotlarni boshqaruv vositasiga aylantiradi.MTTda moliyaviy hisobotlarni yuritishda elektron hujjat aylanishining joriy etilishi jarayonni sezilarli darajada yengillashtiradi. Elektron tizimlar hujjatlarning yo‘qolishi yoki kechikib rasmiylashtirilishi xavfini kamaytiradi, hisobotlarni tezkor tayyorlash imkonini beradi. Shu bilan birga, elektron arxivlash moliyaviy maʼlumotlarning saqlanishi va qayta ishlanishini taʼminlaydi.Moliyaviy hisobotlar asosida risklarni aniqlash va baholash imkoniyati ham yuzaga keladi. Masalan, ayrim xarajat turlarining muntazam oshib borishi yoki byudjetdan tashqari tushumlarning beqarorligi moliyaviy risklardan dalolat berishi mumkin. Ushbu risklarni o‘z vaqtida aniqlash va choralar ko‘rish MTTning moliyaviy barqarorligini saqlashga xizmat qiladi. Shu nuqtayi nazardan moliyaviy hisobotlar profilaktik boshqaruv vositasi sifatida ham muhim ahamiyatga ega.Moliyaviy hisobotlarni yuritish va taqdim etish jarayonida jamoatchilik bilan axborot almashinuvi ham ahamiyat kasb etadi. Ota-onalar va jamoatchilik vakillariga moliyaviy faoliyatning asosiy yo‘nalishlari haqida tushunarli maʼlumot berilishi MTTga bo‘lgan ishonchni oshiradi. Bu holat byudjetdan tashqari mablagʻlarni jalb etishda ham ijobiy omil bo‘lib xizmat qiladi.Moliyaviy hisobotlar MTTning faqat o‘tgan davrdagi faoliyatini aks ettiribgina qolmay, balki kelgusi rejalashtirish uchun asos bo‘lib xizmat qiladi. Hisobotlarda aniqlangan kamchiliklar va imkoniyatlar keyingi yil smetasini tuzishda hisobga olinadi. Shu tariqa moliyaviy hisobotlar uzluksiz rivojlanish jarayonining muhim bo‘g‘iniga aylanadi.
2.“UzASBO” dasturiy majmuasi orqali moliyaviy hisobotlarni elektron raqamli imzodan foydalangan holda elektron shaklda tegishli byudjet mablagʻlarini taqsimlovchiga taqdim etish.
Maktabgacha ta’lim tizimida moliyaviy boshqaruvni raqamlashtirish jarayonida “UzASBO” dasturiy majmuasi orqali moliyaviy hisobotlarni elektron shaklda yuritish va taqdim etish muhim amaliy ahamiyat kasb etadi. Ushbu tizim byudjet tashkilotlarida buxgalteriya hisobi, moliyaviy hisobotlar va smeta ijrosini yagona elektron platforma asosida olib borishga xizmat qiladi. Ayniqsa, moliyaviy hisobotlarni elektron raqamli imzo (ERI) yordamida tasdiqlab, tegishli byudjet mablagʻlarini taqsimlovchi tashkilotlarga elektron shaklda yuborish moliyaviy intizom, tezkorlik va shaffoflikni ta’minlashda samarali vosita hisoblanadi.UzASBO dasturiy majmuasi orqali moliyaviy hisobotlarni taqdim etish jarayoni, avvalo, buxgalteriya ma’lumotlarining to‘liq va to‘g‘ri shakllantirilishi bilan bog‘liq. Tizimda kiritilgan barcha moliyaviy operatsiyalar birlamchi hujjatlar asosida qayd etiladi va avtomatik ravishda umumlashtiriladi. Ushbu jarayonda byudjet va byudjetdan tashqari mablagʻlar bo‘yicha hisoblar alohida yuritilib, hisobotlarda aniq aks ettiriladi. Bu holat moliyaviy ma’lumotlarning ishonchliligini oshiradi va inson omili bilan bog‘liq xatoliklarni kamaytiradi.Moliyaviy hisobotlarni UzASBO orqali elektron shaklda taqdim etishda elektron raqamli imzodan foydalanish alohida ahamiyatga ega. ERI moliyaviy hujjatlarning haqiqiyligini, ularni rasmiylashtirgan shaxsning mas’uliyatini va hujjat mazmunining o‘zgarmaganligini kafolatlaydi. Elektron raqamli imzo bilan tasdiqlangan hisobotlar huquqiy jihatdan qog‘oz shaklidagi imzo va muhr bilan tasdiqlangan hujjatlarga tenglashtiriladi. Shu sababli ERIdan foydalanish moliyaviy hisobotlarni rasmiylashtirishda qonuniylik va ishonchlilikni ta’minlaydi.UzASBO tizimi orqali hisobotlarni elektron shaklda yuborish vaqt va resurslarni tejash imkonini beradi. An’anaviy qog‘oz shaklidagi hisobotlarni tayyorlash, chop etish va yetkazib berish bilan bog‘liq ortiqcha xarajatlar va kechikishlar bartaraf etiladi. Elektron shaklda yuborilgan hisobotlar byudjet mablagʻlarini taqsimlovchi tashkilot tomonidan tezkor qabul qilinadi va ko‘rib chiqiladi. Bu holat moliyaviy jarayonlarning uzluksizligini ta’minlashda muhim rol o‘ynaydi.Moliyaviy hisobotlarni UzASBO orqali taqdim etishda belgilangan format va muddatlarga rioya qilish muhim talab hisoblanadi. Tizimda hisobot shakllari oldindan belgilangan bo‘lib, foydalanuvchi ularni to‘ldirish jarayonida avtomatik nazorat mexanizmlaridan foydalanadi. Agar ma’lumotlar to‘liq kiritilmagan yoki xatoliklar mavjud bo‘lsa, tizim ogohlantirish beradi. Bu imkoniyat moliyaviy hisobotlarning sifatini oshirishga va noto‘g‘ri ma’lumotlar yuborilishining oldini olishga xizmat qiladi.UzASBO dasturiy majmuasi orqali elektron hisobotlarni taqdim etish jarayonida mas’uliyatli shaxslarning roli muhim ahamiyat kasb etadi. Odatda moliyaviy hisobotlar bosh buxgalter tomonidan tayyorlanadi va MTT rahbari tomonidan elektron raqamli imzo bilan tasdiqlanadi. Bu jarayon vakolatlar taqsimotini aniq belgilaydi va har bir bosqichda mas’uliyatni kuchaytiradi. Natijada moliyaviy hisobotlar ustidan ichki nazorat samaradorligi oshadi.UzASBO orqali hisobotlarni elektron shaklda yuborish ochiqlik va shaffoflikni ta’minlashga ham xizmat qiladi. Tizimda yuborilgan har bir hisobotning sanasi, vaqti va holati qayd etiladi, bu esa hisobot topshirish intizomini mustahkamlaydi. Zarur hollarda oldingi hisobotlarni ko‘rib chiqish va tahlil qilish imkoniyati mavjud bo‘lib, bu moliyaviy faoliyatni retrospektiv tahlil qilishda qulaylik yaratadi.Moliyaviy hisobotlarni UzASBO orqali elektron taqdim etish jarayonida axborot xavfsizligi masalasi ham muhim o‘rin tutadi. Tizimda foydalanuvchilar uchun individual login va parollar belgilanadi, ERI orqali tasdiqlash mexanizmi qo‘llaniladi. Bu moliyaviy ma’lumotlarning ruxsatsiz o‘zgartirilishi yoki tarqalishining oldini oladi. Axborot xavfsizligining ta’minlanishi MTT moliyaviy faoliyatining ishonchliligini mustahkamlaydi.UzASBO dasturiy majmuasi orqali moliyaviy hisobotlarni elektron shaklda taqdim etish boshqaruv qarorlarini tezlashtirishga ham xizmat qiladi. Byudjet mablagʻlarini taqsimlovchi tashkilotlar real vaqt rejimida moliyaviy holatni kuzatish imkoniyatiga ega bo‘ladi. Bu esa zarur hollarda mablagʻlarni qayta taqsimlash, moliyaviy rejalarga tuzatishlar kiritish va resurslardan samarali foydalanish bo‘yicha tezkor qarorlar qabul qilishga imkon yaratadi. Maktabgacha ta’lim tashkilotlarida UzASBO dasturiy majmuasidan foydalanish jarayonida elektron moliyaviy hisobotlarni tayyorlashning tashkiliy madaniyati alohida ahamiyat kasb etadi. UzASBO faqat texnik vosita bo‘lib qolmasdan, balki moliyaviy boshqaruvning yagona standartlarini joriy etuvchi tizim sifatida xizmat qiladi. Shu sababli hisobotlarni tayyorlash jarayonida barcha xodimlar yagona tartib, yagona mas’uliyat va yagona axborot maydonida ishlashi talab etiladi. Bu holat moliyaviy intizomni mustahkamlaydi va inson omili bilan bog‘liq subyektiv xatoliklarni kamaytiradi.UzASBO orqali moliyaviy hisobotlarni elektron shaklda taqdim etishda ma’lumotlarning to‘liqligi va mantiqiy uyg‘unligi muhim hisoblanadi. Tizim avtomatik hisob-kitoblarni amalga oshirgan bo‘lsa-da, dastlabki ma’lumotlarni kiritish inson tomonidan bajariladi. Shu sababli kiritilayotgan ma’lumotlarning birlamchi hujjatlar bilan mosligi, hisobvaraqlar to‘g‘ri tanlangani va mablag‘lar manbalarining aniq ajratilgani alohida nazorat qilinishi lozim. Agar ushbu bosqichda kamchilikka yo‘l qo‘yilsa, elektron hisobot shaklan to‘g‘ri bo‘lsa-da, mazmunan noto‘g‘ri bo‘lishi mumkin.UzASBO tizimida moliyaviy hisobotlarni shakllantirish jarayonida avtomatik tekshiruv va mantiqiy nazorat mexanizmlari muhim rol o‘ynaydi. Tizim xarajatlar smetaga muvofiqligini, daromad va xarajatlar o‘rtasidagi muvozanatni, ayrim ko‘rsatkichlarning me’yorlardan chetga chiqishini avtomatik aniqlaydi. Ushbu mexanizm moliyaviy xatoliklarni hisobot taqdim etilishidan oldin aniqlash imkonini beradi. Natijada byudjet mablag‘larini taqsimlovchi tashkilotga noto‘g‘ri yoki to‘liq bo‘lmagan ma’lumot yuborilishining oldi olinadi.UzASBO orqali hisobotlarni ERI bilan tasdiqlash jarayonida rahbar va bosh buxgalter mas’uliyatining huquqiy kuchi keskin ortadi. Chunki elektron raqamli imzo bilan tasdiqlangan hujjat rahbarning moliyaviy qarorlari va ma’lumotlarning to‘g‘riligiga shaxsan javobgar ekanligini bildiradi. Shu sababli ERI qo‘llashdan oldin hisobotlar mazmuni chuqur tahlil qilinishi, shubhali yoki tushunarsiz ko‘rsatkichlar aniqlashtirilishi zarur. Bu jarayon UzASBOdan foydalanishda mas’uliyatli boshqaruv yondashuvini shakllantiradi.UzASBO orqali moliyaviy hisobotlarni elektron taqdim etish hisobot topshirish intizomini yangi bosqichga olib chiqadi. Tizimda har bir hisobotning yuborilgan vaqti, qabul qilingan holati va qayta ishlanish bosqichlari qayd etiladi. Bu esa hisobotni kechiktirish, yo‘qotish yoki rad etilganligini bahona qilish imkoniyatini bartaraf etadi. Elektron kuzatuv mexanizmi rahbar va buxgalterlar uchun doimiy mas’uliyat muhitini yaratadi.UzASBO tizimi orqali moliyaviy hisobotlarni yuborishda qayta aloqa mexanizmi ham muhim hisoblanadi. Byudjet mablag‘larini taqsimlovchi tashkilot tomonidan aniqlangan kamchiliklar yoki izohlar tizim orqali qayta yuboriladi. Ushbu izohlar asosida hisobotga tuzatishlar kiritish imkoniyati mavjud bo‘lib, bu jarayon moliyaviy hujjatlarni takomillashtirishga xizmat qiladi. Shu tariqa UzASBO bir tomonlama topshirish vositasi emas, balki ikki tomonlama muloqot platformasiga aylanadi.UzASBOdan foydalanish jarayonida axborot xavfsizligi va ma’lumotlarni himoyalash madaniyati alohida ahamiyat kasb etadi. Elektron raqamli imzo kalitlarini begona shaxslarga topshirmaslik, login va parollarni himoyalash, ish joylarida texnik xavfsizlik qoidalariga rioya qilish moliyaviy ma’lumotlarning daxlsizligini ta’minlaydi. Ushbu talablarning buzilishi nafaqat texnik, balki huquqiy javobgarlikka ham olib kelishi mumkin.UzASBO dasturiy majmuasi orqali moliyaviy hisobotlarni yuritish MTT rahbariyatiga strategik moliyaviy tahlil imkoniyatlarini ham beradi. Tizimda jamlangan ma’lumotlar asosida xarajatlar tarkibi, byudjetdan tashqari tushumlar dinamikasi, smeta ijrosi holati tahlil qilinadi. Bu tahlillar keyingi davr uchun moliyaviy rejalashtirishni aniqroq va asosliroq qilishga yordam beradi. Shu jihatdan UzASBO nafaqat hisobot topshirish, balki rejalashtirish va prognozlash vositasi sifatida ham xizmat qiladi.UzASBO orqali elektron hisobotlarni taqdim etish MTTda raqamli boshqaruv madaniyatini chuqurlashtiradi. Xodimlar moliyaviy ma’lumotlar bilan ishlashda tizimlilikka o‘rganadi, hisobotlar esa qog‘oz hujjatlarga qaramlikdan xalos bo‘ladi. Natijada moliyaviy jarayonlar tezlashadi, shaffoflik kuchayadi va ta’lim tashkilotining umumiy boshqaruv samaradorligi oshadi.UzASBO tizimi orqali elektron shaklda taqdim etilgan moliyaviy hisobotlar MTTning davlat moliyaviy nazorati tizimiga integratsiyalashuvini ta’minlaydi. Bu holat maktabgacha ta’lim tashkilotining moliyaviy faoliyatini davlat darajasida monitoring qilish, tahlil qilish va muvofiqlashtirish imkonini beradi. Shu tariqa UzASBO dasturiy majmuasi MTT moliyaviy boshqaruvida zamonaviy, ishonchli va barqaror mexanizm sifatida mustahkam o‘rin egallaydi. Maktabgacha ta’lim tashkilotlarida moliyaviy hujjatlarni raqamli platforma orqali yuborish jarayoni, avvalo, ma’lumotlar oqimini markazlashtirish imkonini yaratadi. UzASBO tizimi orqali shakllantirilgan hujjatlar yagona elektron muhitda jamlanadi, bu esa moliyaviy ko‘rsatkichlarning parokanda holatda saqlanishining oldini oladi. Natijada moliyaviy ma’lumotlar bilan ishlash jarayoni izchil, ketma-ket va boshqaruv talablariga moslashgan holga keladi.Elektron shakldagi hisobotlarni jo‘natishda javobgarlik zanjiri aniq shakllanadi. Har bir amal – kiritish, tekshirish, tasdiqlash va uzatish – tizim tomonidan qayd etiladi. Bu holat moliyaviy hujjatlar bilan ishlashda shaxsiy mas’uliyatni kuchaytiradi, chunki har bir o‘zgarish yoki tasdiqlash ortida aniq foydalanuvchi turadi. Shu tariqa hujjatlar bilan ishlash jarayoni shaffof bo‘lib, mas’uliyatsiz yondashuv imkoniyati keskin kamayadi.UzASBO orqali moliyaviy ma’lumotlarni uzatish texnologik muvofiqlikni ta’minlaydi. Ya’ni, quyi bo‘g‘inlardagi tashkilotlar tomonidan yuborilgan axborot yuqori bo‘g‘in tizimlari bilan avtomatik tarzda moslashadi. Bu jarayon qo‘shimcha qayta kiritish ishlarini bartaraf etadi va statistik hamda moliyaviy ma’lumotlar o‘rtasidagi tafovutlarning oldini oladi. Texnologik uyg‘unlik moliyaviy rejalashtirishda aniqlikni oshiradi.Elektron hujjatlar bilan ishlash jarayonida vaqt bo‘yicha izchillik ta’minlanadi. Tizimda belgilangan muddatlar asosida ishlash hisobot topshirish jarayonini tartibga soladi. Belgilangan vaqtda kiritilmagan yoki yuborilmagan hujjatlar tizimda darhol ko‘rinadi, bu esa kechikishlarga sabab bo‘luvchi omillarni tez aniqlash imkonini beradi. Natijada moliyaviy faoliyatda kechikishlar kamayadi.UzASBO platformasi orqali ishlash hujjat aylanishi madaniyatini yangi bosqichga olib chiqadi. Qog‘oz hujjatlarga xos bo‘lgan yo‘qotish, noto‘g‘ri nusxa olish yoki kechikib yetkazish kabi muammolar elektron muhitda bartaraf etiladi. Hujjatlar elektron arxivda saqlanib, zarur hollarda tezkor tarzda qayta ko‘rib chiqiladi. Bu holat moliyaviy ma’lumotlarning saqlanish muddatini uzaytiradi va ularni tahlil qilish imkonini kengaytiradi.Moliyaviy hujjatlarni elektron tarzda taqdim etish jarayoni tashqi nazorat organlari bilan o‘zaro munosabatlarni soddalashtiradi. Tekshiruv jarayonlarida zarur bo‘lgan hujjatlar tizim orqali tezda taqdim etilishi mumkin bo‘ladi. Bu holat tekshiruvlarning ortiqcha cho‘zilishiga barham beradi va MTT faoliyatining ishonchliligini oshiradi.UzASBO orqali yuborilgan ma’lumotlar asosida tahliliy kuzatuv olib borish imkoniyati paydo bo‘ladi. Turli davrlardagi ko‘rsatkichlarni solishtirish, xarajatlar yo‘nalishini aniqlash va moliyaviy holatdagi o‘zgarishlarni baholash osonlashadi. Bunday tahlillar rahbariyatga moliyaviy resurslardan foydalanish bo‘yicha yanada puxta qarorlar qabul qilishga yordam beradi.Elektron shaklda ishlash inson omiliga bog‘liq xatolarni kamaytiradi. Avtomatik hisoblash va tekshiruv mexanizmlari noto‘g‘ri kiritilgan ma’lumotlarni aniqlab beradi. Natijada moliyaviy hisobotlarda arifmetik yoki mantiqiy xatolar ehtimoli sezilarli darajada pasayadi. Bu holat hisobotlarning ishonchliligini oshiradi.UzASBO platformasidan foydalanish MTT xodimlarida raqamli savodxonlik va texnologik moslashuvchanlikni rivojlantiradi. Xodimlar zamonaviy axborot tizimlari bilan ishlash ko‘nikmalarini egallaydi, bu esa ularning kasbiy salohiyatini oshiradi. Raqamli muhitda ishlashga moslashgan jamoa moliyaviy boshqaruvda yanada samarali bo‘ladi.Moliyaviy hujjatlarni elektron ko‘rinishda taqdim etish MTT faoliyatini zamonaviy boshqaruv modeliga moslashtiradi. Bu jarayon tashkilotning davlat moliya tizimi bilan uzviy bog‘lanishini kuchaytiradi, moliyaviy intizomni mustahkamlaydi va umumiy boshqaruv sifatini oshiradi. Shu tariqa UzASBO orqali amalga oshiriladigan elektron hujjat almashinuvi maktabgacha ta’lim tashkilotlarida moliyaviy boshqaruvni yangi sifat bosqichiga olib chiqadi.
Foydalanilgan adabiyotlar
1. O‘zbekiston Respublikasi Qonuni. “Ta’lim to‘g‘risida”. — O‘RQ-637-son, 2020-yil 23-sentabr (amaldagi tahrir).
2. O‘zbekiston Respublikasi Byudjet kodeksi. — 2013-yil 26-dekabr (amaldagi tahrir).
3. O‘zbekiston Respublikasi Qonuni. “Buxgalteriya hisobi to‘g‘risida”. — O‘RQ-404-son, 2016-yil 13-aprel (amaldagi tahrir).
4. O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining qarorlari.
Budjet tashkilotlarida moliyaviy-xo‘jalik faoliyatini yuritish, moliyaviy hisobotlarni tuzish va taqdim etish tartibiga oid hujjatlar.
5. O‘zbekiston Respublikasi Moliya vazirligi.
Budjet tashkilotlarida buxgalteriya hisobi va moliyaviy hisobotlarni yuritish bo‘yicha yo‘riqnomalar.
6. O‘zbekiston Respublikasi Maktabgacha va maktab ta’limi vazirligi.
Maktabgacha ta’lim tashkilotlarida moliyaviy boshqaruv va hisobdorlikni tashkil etish bo‘yicha metodik tavsiyalar.
7. UzASBO dasturiy majmuasidan foydalanish bo‘yicha yo‘riqnoma va uslubiy qo‘llanmalar. — O‘zbekiston Respublikasi Moliya vazirligi huzuridagi axborot tizimlari materiallari.
8. Sattorov A.A. Maktabgacha ta’lim tashkilotlarida boshqaruv asoslari. — Toshkent: O‘qituvchi, 2021.
9. To‘xtayeva G.Q. Maktabgacha ta’limda menejment va moliyaviy boshqaruv. — Toshkent: Fan va texnologiya, 2022.
10. Xudoyberdiyev M.M. Ta’lim muassasalarida moliyaviy va xo‘jalik faoliyatini boshqarish. — Toshkent: Yangi asr avlodi, 2020.
11. Karimov B.Sh. Budjet tashkilotlarida moliyaviy menejment va nazorat. — Toshkent: Iqtisodiyot, 2019.
12. Lex.uz — O‘zbekiston Respublikasi qonunchilik ma’lumotlari milliy bazasi
(MTT moliyaviy hisobotlari, elektron hujjat aylanishi, ERI va byudjet mablag‘lari bo‘yicha amaldagi hujjatlar).