Maktabgacha taʼlim tashkilotida ish yuritish va ijro intizomi.
Reja
1. Maktabgacha ta’lim tashkilotlarida raqamli ish yuritish, hujjatlarni elektron shaklda boshqarish tizimini to’g’ri yo’lga qo’yish orqali vaqt va resurslarni tejash, hujjatlar xavfsizligi va shaffoflikni ta’minlash.
2. Jismoniy va yuridik shaxslar murojaatlari bilan ishlash, ijro intizomini ta’minlashda rahbar va xodimlarning shaxsiy mas’uliyatini oshirishda vazifalarni to‘g’ri taqsimlash va nazorat qilish.
3. Maktabgacha ta’lim tashkilotlarida raqamli ish yuritish chora tadbirlarini ishlab chiqish.
4. Jismoniy va yuridik shaxslar murojaatlarini korib chiqishning strategik rejasini ishlab chiqish,
5. Ijro intizomini ta’minlashda rahbar va xodimlarning shaxsiy mas’uliyatini oshirish choralarini belgilash.
1.Maktabgacha ta’lim tashkilotlarida raqamli ish yuritish, hujjatlarni elektron shaklda boshqarish tizimini to’g’ri yo’lga qo’yish orqali vaqt va resurslarni tejash, hujjatlar xavfsizligi va shaffoflikni ta’minlash.
Zamonaviy maktabgacha taʼlim tashkilotlarida boshqaruv samaradorligi ko‘p jihatdan ish yuritish tizimining qay darajada to‘g‘ri tashkil etilganiga bog‘liq. Anʼanaviy qog‘oz hujjatlar asosidagi ish yuritish bugungi kunda tezkorlik, aniqlik va shaffoflik talablariga to‘liq javob bermayapti. Shu sababli raqamli ish yuritish tizimini joriy etish maktabgacha taʼlim tashkilotlarida ijro intizomini mustahkamlash, vaqt va moddiy resurslarni tejash hamda hujjatlar xavfsizligini taʼminlashning muhim boshqaruv vositasiga aylanmoqda.
Raqamli ish yuritish tushunchasi hujjatlarni yaratish, ro‘yxatdan o‘tkazish, saqlash, uzatish va ijrosini nazorat qilish jarayonlarini elektron tizimlar orqali amalga oshirishni anglatadi. Ushbu tizim maktabgacha taʼlim tashkilotida boshqaruv jarayonlarini tizimlashtiradi, hujjat aylanishini soddalashtiradi va inson omili bilan bog‘liq xatoliklarni kamaytiradi. Rahbar uchun raqamli ish yuritish boshqaruv qarorlarining tezkor va asosli qabul qilinishiga xizmat qiladi.
Maktabgacha taʼlim tashkilotlarida raqamli ish yuritishni joriy etish avvalo vaqtni tejash omili bilan bog‘liq. Qog‘oz hujjatlar bilan ishlashda hujjatni tayyorlash, nusxa ko‘chirish, imzolash va joyidan joyiga yetkazish ko‘p vaqt talab etadi. Elektron hujjatlar esa qisqa vaqt ichida tayyorlanadi, masʼullarga yuboriladi va ijrosi nazorat qilinadi. Bu holat rahbar va pedagoglarning asosiy eʼtiborini hujjatbozlikka emas, balki taʼlim-tarbiya jarayonini takomillashtirishga yo‘naltirish imkonini beradi.
Resurslarni tejash raqamli ish yuritishning yana bir muhim afzalligi hisoblanadi. Qog‘oz, printer, arxiv joylari va texnik xizmat xarajatlari sezilarli darajada kamayadi. Maktabgacha taʼlim tashkilotida resurslardan oqilona foydalanish moliyaviy intizomni mustahkamlaydi va byudjet mablag‘larining maqsadli sarflanishiga xizmat qiladi. Raqamli tizimlar ushbu jarayonni shaffof va nazorat qilinadigan holga keltiradi.
Raqamli ish yuritish tizimining to‘g‘ri yo‘lga qo‘yilishi hujjatlar xavfsizligini taʼminlash bilan chambarchas bog‘liq. Qog‘oz hujjatlar yo‘qolishi, shikastlanishi yoki ruxsatsiz foydalanilishi mumkin bo‘lgan bo‘lsa, elektron hujjatlar maxsus himoya mexanizmlari orqali saqlanadi. Parollar, ruxsat darajalari va zaxira nusxalar hujjatlarning daxlsizligini kafolatlaydi. Bu holat maktabgacha taʼlim tashkilotida huquqiy xavfsizlikni kuchaytiradi.
Shaffoflikni taʼminlash raqamli ish yuritishning muhim boshqaruv jihatlaridan biridir. Elektron tizimlarda har bir hujjatning qachon yaratilgani, kim tomonidan ko‘rib chiqilgani va ijrosi qaysi bosqichda ekanligi aniq ko‘rinadi. Bu esa ijro intizomini kuchaytiradi, masʼul shaxslarning javobgarligini oshiradi va yashirin kechikishlarning oldini oladi. Rahbar uchun bu jarayon real vaqt rejimida nazorat qilish imkoniyatini beradi.
Maktabgacha taʼlim tashkilotlarida raqamli ish yuritish ijro intizomini mustahkamlashga bevosita xizmat qiladi. Elektron tizimlarda hujjatlar avtomatik ravishda belgilangan muddatlar bilan bog‘lanadi va masʼullarga eslatmalar yuboriladi. Natijada topshiriqlar bajarilmasdan qolib ketmaydi, kechikishlar kamayadi va intizomli ish muhiti shakllanadi. Bu holat boshqaruvning umumiy samaradorligini oshiradi.
Raqamli ish yuritish tizimini to‘g‘ri yo‘lga qo‘yish tashkiliy yondashuvni talab etadi. Rahbar tomonidan ichki reglamentlar ishlab chiqilishi, hujjatlar elektron shaklda yuritilishining aniq qoidalari belgilanishi lozim. Pedagog va xodimlarning raqamli savodxonligini oshirish, ularni tizimdan foydalanishga o‘rgatish ham muhim boshqaruv vazifalaridan biridir. Raqamli tizimlar faqat texnik vosita emas, balki boshqaruv madaniyatining bir qismiga aylanishi kerak.
Maktabgacha taʼlim tashkilotida raqamli ish yuritish axborot almashinuvi tezligini oshiradi. Rahbar, pedagoglar va boshqa xodimlar o‘rtasida hujjatlar tezkor almashilganda, qarorlar qabul qilish jarayoni soddalashadi. Bu holat boshqaruv jarayonida byurokratik to‘siqlarni kamaytirib, tashkilot faoliyatining moslashuvchanligini taʼminlaydi.
Raqamli ish yuritish tizimi hisobot va tahlil jarayonlarini ham yengillashtiradi. Elektron hujjatlar asosida avtomatik hisobotlar shakllantirish, maʼlumotlarni tahlil qilish va xulosalar chiqarish imkoniyati paydo bo‘ladi. Rahbar uchun bu strategik qarorlar qabul qilishda ishonchli axborot manbai vazifasini bajaradi. Tahlilga asoslangan boshqaruv esa taʼlim tashkilotining barqaror rivojlanishini taʼminlaydi.
Maktabgacha taʼlim tashkilotlarida raqamli ish yuritish tizimini joriy etish huquqiy muvofiqlikni ham talab etadi. Elektron hujjatlar amaldagi meʼyoriy-huquqiy hujjatlarga mos bo‘lishi, ularning yuridik kuchi taʼminlanishi lozim. Shu sababli rahbar hujjatlarni elektron shaklda yuritishda qonunchilik talablarini hisobga olgan holda ish olib boradi.
Raqamli ish yuritish jarayonida masʼuliyatning aniq taqsimlanishi muhim ahamiyatga ega. Har bir xodim qaysi hujjat uchun javobgar ekanini, uning ijrosi qanday baholanishini aniq bilsa, ish jarayoni izchil kechadi. Elektron tizimlar ushbu masʼuliyatni ochiq ko‘rsatib beradi va boshqaruvda adolatli baholashni taʼminlaydi.
Maktabgacha taʼlim tashkilotlarida raqamli ish yuritish va hujjatlarni elektron boshqarish tizimini to‘g‘ri yo‘lga qo‘yish nafaqat texnologik yangilik, balki zamonaviy boshqaruv talabi hisoblanadi. Ushbu tizim orqali vaqt va resurslardan samarali foydalanish, hujjatlar xavfsizligini taʼminlash va ijro intizomini mustahkamlash mumkin bo‘ladi. Raqamli ish yuritish boshqaruv jarayonlarini tizimli, shaffof va barqaror mexanizmga aylantiradi.
Maktabgacha taʼlim tashkilotlarida raqamli ish yuritish tizimi faqat texnik jarayonlar majmui sifatida emas, balki boshqaruv madaniyatining yangi shakli sifatida qaralishi lozim. Raqamli hujjatlar bilan ishlash jarayoni xodimlarning masʼuliyat darajasi, ishga munosabati va ijro intizomiga bo‘lgan yondashuvini tubdan o‘zgartiradi. Shu sababli elektron boshqaruv tizimlari joriy etilganda, ular bilan birga tashkiliy va psixologik moslashuv mexanizmlari ham ishlab chiqilishi zarur.
Boshqaruv madaniyati raqamli ish yuritish jarayonida hujjatlarga bo‘lgan munosabat orqali namoyon bo‘ladi. Elektron tizimda har bir hujjat aniq vaqt belgisi, masʼul ijrochi va bajarilish holati bilan bog‘langanligi sababli, masʼuliyatsiz munosabat darhol ko‘zga tashlanadi. Bu holat xodimlarda o‘z faoliyatiga nisbatan intizomli yondashuvni shakllantiradi va hujjatlar bilan ishlashni shaxsiy javobgarlik darajasiga olib chiqadi.
Raqamli ish yuritish ijro intizomini institutsional darajada mustahkamlash imkonini beradi. Yaʼni intizom alohida shaxslarning masʼuliyatiga emas, balki tizimning o‘ziga bog‘lanadi. Elektron tizimlar topshiriqlarning bajarilish muddati, kechikish sabablari va ijro holatini avtomatik qayd etib boradi. Natijada ijro intizomi subyektiv nazoratdan obyektiv monitoringga o‘tadi.
Maktabgacha taʼlim tashkilotlarida raqamli ish yuritish vakolatlarning aniqligini taʼminlaydi. Har bir xodimning tizimdagi roli, hujjatlarga kirish darajasi va masʼuliyati aniq belgilanadi. Bu holat boshqaruvda vakolatlarning chalkashib ketishining oldini oladi hamda hujjatlar bilan ishlashda ortiqcha aralashuvlarni kamaytiradi. Vakolatlarning aniqligi esa ijro intizomining barqarorligini taʼminlovchi muhim omil hisoblanadi.
Ichki nazorat mexanizmlari raqamli ish yuritish tizimining ajralmas qismi sifatida shakllanadi. Elektron platformalarda ichki audit, o‘zaro tekshiruv va avtomatlashtirilgan hisobotlar orqali hujjatlar harakati doimiy nazorat ostida bo‘ladi. Bu jarayon rahbar uchun qo‘shimcha yuk emas, balki boshqaruv qarorlarini asoslashda qulay vositaga aylanadi.
Raqamli ish yuritish jarayonida inson omili bilan bog‘liq xatoliklar sezilarli darajada kamayadi. Hujjatlarning yo‘qolishi, noto‘g‘ri rasmiylashtirilishi yoki ijrosiz qolib ketishi kabi holatlar elektron tizimlarda minimal darajaga tushadi. Shu orqali maktabgacha taʼlim tashkilotida huquqiy xatarlardan himoyalanish darajasi oshadi va tashkilot faoliyatining barqarorligi mustahkamlanadi.
Maktabgacha taʼlim tashkilotida raqamli ish yuritish tezkor boshqaruv qarorlarini qabul qilish uchun qulay sharoit yaratadi. Rahbar real vaqt rejimida hujjatlar holatini ko‘rib chiqib, vaziyatni tahlil qilishi va zarur choralarni o‘z vaqtida belgilashi mumkin. Bu holat ijro intizomida uzilishlar paydo bo‘lishidan oldin ularni bartaraf etish imkonini beradi.
Shaffof masʼuliyat muhiti raqamli ish yuritish orqali shakllanadi. Elektron tizimlarda har bir harakat qayd etilgani sababli, masʼuliyatni boshqa shaxsga yuklash yoki topshiriqdan bo‘yin tovlash holatlari kamayadi. Bu holat jamoada adolatli mehnat taqsimotini shakllantiradi va boshqaruvga bo‘lgan ishonchni oshiradi.
Raqamli ish yuritish maktabgacha taʼlim tashkilotida ijro intizomini tarbiyalovchi omil sifatida ham namoyon bo‘ladi. Xodimlar tizim orqali ishlash jarayonida tartib, aniqlik va rejalilikka o‘rganadi. Bu ko‘nikmalar keyinchalik pedagogik faoliyat va boshqa boshqaruv jarayonlarida ham namoyon bo‘ladi.
Meʼyoriy-huquqiy moslikni taʼminlash raqamli ish yuritish jarayonining muhim sharti hisoblanadi. Elektron hujjatlar belgilangan shakl va talablarga mos rasmiylashtirilganda, tashkilot faoliyati huquqiy jihatdan himoyalangan bo‘ladi. Rahbar ushbu moslikni taʼminlash orqali tashkilotning tashqi tekshiruvlar va nazorat jarayonlaridagi xavfini kamaytiradi.
Raqamli ish yuritish tizimi maktabgacha taʼlim tashkilotida barqaror boshqaruv modelini shakllantiradi. Hujjatlar va ijro jarayonlari shaxsga bog‘liq bo‘lmagan holda tizim asosida yuritilgani sababli, kadrlar almashuvi yoki vaqtinchalik uzilishlar boshqaruvga jiddiy taʼsir ko‘rsatmaydi. Bu holat tashkilotning uzluksiz faoliyat yuritishini taʼminlaydi.
Maktabgacha taʼlim tashkilotlarida raqamli ish yuritish va elektron hujjatlarni boshqarish tizimi ijro intizomini mustahkamlash, boshqaruv madaniyatini yuksaltirish va tashkiliy jarayonlarni barqarorlashtirishga xizmat qiluvchi muhim institutsional mexanizm sifatida namoyon bo‘ladi.
2. Jismoniy va yuridik shaxslar murojaatlari bilan ishlash, ijro intizomini taʼminlashda rahbar va xodimlarning shaxsiy masʼuliyatini oshirishda vazifalarni to‘g‘ri taqsimlash va nazorat qilish
Maktabgacha taʼlim tashkilotlarida ish yuritish jarayonining muhim yo‘nalishlaridan biri jismoniy va yuridik shaxslarning murojaatlari bilan ishlash tizimi hisoblanadi. Murojaatlar bilan ishlash nafaqat axborot almashinuvi shakli, balki taʼlim tashkilotining ochiqligi, huquqiy madaniyati va boshqaruv masʼuliyatining real ko‘rsatkichi sifatida namoyon bo‘ladi. Ushbu jarayonning to‘g‘ri tashkil etilishi ijro intizomini mustahkamlash, rahbar va xodimlarning shaxsiy javobgarligini oshirishda muhim ahamiyat kasb etadi.
Murojaatlar bilan ishlash deganda jismoniy shaxslar — ota-onalar, fuqarolar, pedagoglar hamda yuridik shaxslar — tashkilotlar, muassasalar tomonidan yuborilgan ariza, taklif, shikoyat va so‘rovlarni qabul qilish, ro‘yxatga olish, ko‘rib chiqish va belgilangan muddatda javob berish jarayoni tushuniladi. Maktabgacha taʼlim tashkilotida ushbu jarayon meʼyoriy-huquqiy hujjatlar asosida aniq reglamentlangan bo‘lishi zarur.
Murojaatlar bilan ishlash tizimi boshqaruvda ijro intizomini baholovchi asosiy mexanizm sifatida qaraladi. Chunki murojaatlarning o‘z vaqtida va sifatli ko‘rib chiqilishi rahbar va xodimlarning topshiriqlarga munosabati, masʼuliyati va intizomini yaqqol namoyon etadi. Murojaatlarni eʼtiborsiz qoldirish yoki kechiktirib ko‘rib chiqish boshqaruvdagi sustkashlik va javobgarlikning yetishmasligidan dalolat beradi.
Maktabgacha taʼlim tashkilotida murojaatlar bilan ishlashda rahbarning shaxsiy masʼuliyati alohida o‘rin tutadi. Rahbar murojaatlarni faqat texnik jarayon sifatida emas, balki boshqaruv qarorlarini takomillashtirish manbai sifatida qabul qilishi lozim. Har bir murojaat tashkilot faoliyatidagi muammolar, ehtiyojlar yoki kamchiliklar haqida muhim signal bo‘lishi mumkin. Shu sababli rahbar murojaatlar bilan ishlashni boshqaruvning muhim vazifasi sifatida ko‘radi.
Vazifalarni to‘g‘ri taqsimlash murojaatlar bilan ishlashda ijro intizomini taʼminlashning asosiy shartlaridan biridir. Agar murojaatlar ko‘rib chiqilishi aniq masʼullarga biriktirilmasa, javobgarlik tarqoqlashadi va ijro sifati pasayadi. Rahbar tomonidan har bir murojaat turiga mos masʼul xodim belgilanganda, ijro jarayoni tizimli va nazorat qilinadigan holga keladi.
Xodimlar o‘rtasida vazifalarni to‘g‘ri taqsimlash shaxsiy masʼuliyatni oshirishga xizmat qiladi. Har bir xodim o‘z zimmasiga yuklatilgan murojaat uchun javobgar ekanini aniq bilsa, topshiriqqa yuzaki yondashmaydi. Bu holat ijro intizomining mustahkamlanishiga olib keladi. Rahbar esa vazifalarni taqsimlashda xodimlarning lavozimi, vakolati va kasbiy imkoniyatlarini hisobga olishi lozim.
Murojaatlar bilan ishlash jarayonida nazorat mexanizmlarini to‘g‘ri tashkil etish muhim ahamiyatga ega. Nazorat faqat yakuniy natijani tekshirish emas, balki ijro jarayonining barcha bosqichlarini qamrab olishi kerak. Rahbar tomonidan joriy nazorat yo‘lga qo‘yilganda, murojaatlarning kechiktirilishi yoki sifatsiz ko‘rib chiqilishi holatlari kamayadi.
Ijro intizomi murojaatlar bilan ishlash jarayonida aniq muddatlar bilan bog‘liq holda namoyon bo‘ladi. Har bir murojaat uchun belgilangan ko‘rib chiqish muddati mavjud bo‘lib, ushbu muddatlarga rioya etilishi xodimlarning intizom darajasini ko‘rsatadi. Rahbar muddatlarga rioya qilinishini qatʼiy talab qilgan taqdirda, ijro intizomi tashkilotda barqaror xususiyat kasb etadi.
Murojaatlar bilan ishlashda xodimlarning shaxsiy javobgarligi faqat topshiriqni bajarish bilan cheklanmaydi, balki javob mazmunining aniqligi, huquqiy asoslanganligi va muomala madaniyatini ham o‘z ichiga oladi. Noto‘g‘ri yoki yuzaki berilgan javob murojaatni hal etmaydi, aksincha, ikkilamchi norozilikka sabab bo‘ladi. Shu bois rahbar javoblarning sifatiga alohida eʼtibor qaratadi.
Maktabgacha taʼlim tashkilotida murojaatlar bilan ishlash ochiqlik va ishonch muhitini shakllantiradi. Agar jismoniy va yuridik shaxslar murojaatlariga o‘z vaqtida va asosli javob berilsa, tashkilotga bo‘lgan ishonch mustahkamlanadi. Bu holat ijtimoiy hamkorlikni kuchaytiradi va nizolar sonini kamaytiradi.
Tizimli nazorat murojaatlar bilan ishlashda rahbarning boshqaruv salohiyatini namoyon etadi. Nazoratning mavjudligi xodimlarni intizomli ishlashga undaydi, biroq u jazolash vositasi emas, balki masʼuliyatni oshirish mexanizmi sifatida qo‘llanilishi lozim. Adolatli nazorat jamoada sog‘lom ish muhitini shakllantiradi.
Murojaatlar bilan ishlash jarayonida rahbar tomonidan hisobdorlik madaniyati rivojlantiriladi. Har bir masʼul xodim bajarilgan ishlar yuzasidan axborot berishga tayyor bo‘lsa, ijro intizomi mustahkamlanadi. Hisobdorlik ochiq va tushunarli bo‘lganda, rahbar boshqaruv qarorlarini asosli qabul qilish imkoniyatiga ega bo‘ladi.
Maktabgacha taʼlim tashkilotida murojaatlar bilan ishlash va ijro intizomini taʼminlash boshqaruv barqarorligining muhim ko‘rsatkichi sifatida namoyon bo‘ladi. Vazifalarning to‘g‘ri taqsimlanishi, rahbar va xodimlarning shaxsiy masʼuliyati hamda samarali nazorat mexanizmlari mavjud bo‘lgan taqdirda, murojaatlar bilan ishlash jarayoni tizimli va natijador bo‘ladi. Bu esa taʼlim tashkilotining ijtimoiy obro‘si va boshqaruv sifatini yuksaltiradi.
Maktabgacha taʼlim tashkilotlarida jismoniy va yuridik shaxslar murojaatlari bilan ishlash jarayoni faqat hujjat aylanishi yoki ijro intizomini tekshirish vositasi bo‘lib qolmay, balki boshqaruv etikasi va huquqiy ongning namoyon bo‘lish maydoni hisoblanadi. Murojaatlarga munosabat rahbar va xodimlarning professional madaniyati, masʼuliyat hissi va jamoatchilik oldidagi javobgarlik darajasini ochib beradi. Shu sababli murojaatlar bilan ishlash boshqaruv madaniyatini shakllantiruvchi muhim omil sifatida qaraladi.
Boshqaruv etikasi murojaatlar bilan ishlash jarayonida xodimlarning muomala uslubi, muloqot madaniyati va hurmat tamoyillarida namoyon bo‘ladi. Har bir murojaat ortida insoniy muammo, ehtiyoj yoki norozilik yotganini anglash rahbar va xodimlardan masalaga rasmiy emas, balki masʼuliyatli va xolis yondashuvni talab etadi. Boshqaruv etikasi shakllangan muhitda murojaatlar ziddiyat manbai emas, balki takomillashtirish vositasi sifatida qabul qilinadi.
Murojaatlar bilan ishlashda huquqiy ongning rivojlanganligi alohida ahamiyatga ega. Huquqiy ong xodimlarning qonunchilik talablarini bilishi, ularni amalda to‘g‘ri qo‘llay olishi va murojaatlarni shaxsiy qarashlarga emas, balki huquqiy mezonlarga tayangan holda ko‘rib chiqishini anglatadi. Rahbar tomonidan huquqiy ongni rivojlantirishga eʼtibor qaratilmasa, murojaatlar bilan ishlashda subyektivlik va adolatsizlik yuzaga kelishi mumkin.
Maktabgacha taʼlim tashkilotida murojaatlar bilan ishlash shaxsiy javobgarlikni chuqurlashtiruvchi omil sifatida ham namoyon bo‘ladi. Har bir murojaat masʼul ijrochiga biriktirilganida, xodim o‘z qarori va javobi uchun to‘liq javobgar bo‘lishini his etadi. Bu holat ijro intizomini tashqi nazoratdan ichki masʼuliyat darajasiga olib chiqadi.
Masʼuliyatni shaxsiylashtirish mexanizmi murojaatlar bilan ishlashda muhim boshqaruv vositasi hisoblanadi. Agar javoblar jamoaviy nomaʼlumlik asosida berilsa, javobgarlik hissi susayadi. Aksincha, murojaatga kim javob bergani, qaror kim tomonidan qabul qilingani aniq bo‘lsa, xodimlar masalaga yanada jiddiy yondashadi. Rahbar ushbu mexanizmni ongli ravishda joriy etishi zarur.
Murojaatlar bilan ishlash jarayonida vakolat va masʼuliyat uyg‘unligi muhim ahamiyat kasb etadi. Agar xodimga vazifa yuklatilib, biroq unga qaror qabul qilish vakolati berilmasa, ijro jarayoni cho‘ziladi va masʼuliyat susayadi. Shu sababli rahbar murojaatlarni ko‘rib chiqishda vakolatlarni aniq belgilashi va masʼuliyat bilan muvofiqlashtirishi lozim.
Maktabgacha taʼlim tashkilotida murojaatlar bilan ishlash boshqaruvda adolat tamoyilini mustahkamlashga xizmat qiladi. Murojaatlarning teng ko‘rib chiqilishi, murojaatchining ijtimoiy mavqeidan qatʼi nazar, bir xil yondashuv qo‘llanishi jamoatchilik ishonchini oshiradi. Bu holat rahbarning obro‘si va tashkilotning ijtimoiy nufuziga bevosita taʼsir ko‘rsatadi.
Nazoratning tarbiyaviy funksiyasi murojaatlar bilan ishlash jarayonida yaqqol namoyon bo‘ladi. Nazorat faqat kamchiliklarni aniqlash emas, balki xodimlarda masʼuliyatli munosabatni shakllantirishga xizmat qilishi kerak. Rahbar tomonidan olib boriladigan tahliliy va maslahatga yo‘naltirilgan nazorat xodimlarning kasbiy rivojlanishiga ijobiy taʼsir ko‘rsatadi.
Murojaatlar bilan ishlashda axborotlarning xolisligi va aniqligi muhim mezon hisoblanadi. Noto‘liq yoki buzib talqin qilingan axborot asosida qabul qilingan qarorlar ijro intizomini izdan chiqaradi. Shu sababli rahbar murojaatlarni ko‘rib chiqishda faktlarga asoslangan, hujjatlar bilan tasdiqlangan axborotdan foydalanishni talab qiladi.
Maktabgacha taʼlim tashkilotida murojaatlar bilan ishlash boshqaruv jarayonlarini takomillashtirish manbai sifatida ham qaraladi. Takrorlanib kelayotgan murojaatlar muayyan tizimli muammolar mavjudligidan dalolat beradi. Rahbar ushbu murojaatlarni tahlil qilish orqali boshqaruvdagi zaif nuqtalarni aniqlaydi va ularni bartaraf etishga qaratilgan choralarni ishlab chiqadi.
Jamoaviy masʼuliyat va shaxsiy javobgarlik muvozanati murojaatlar bilan ishlashda alohida ahamiyatga ega. Jamoa umumiy natija uchun masʼul bo‘lsa-da, har bir murojaat bo‘yicha aniq shaxs javobgar etib belgilanganda ijro sifati oshadi. Ushbu muvozanat boshqaruvda tartib va barqarorlikni taʼminlaydi.
Murojaatlar bilan ishlash jarayonida rahbar tomonidan ochiqlik va hisobdorlik muhiti shakllantiriladi. Hisobdorlik xodimlarni ehtiyotkorlik bilan ishlashga undaydi, ochiqlik esa murojaatchilarning ishonchini mustahkamlaydi. Natijada murojaatlar bilan ishlash jarayoni nizolarni kuchaytiruvchi emas, balki ularni bartaraf etuvchi mexanizmga aylanadi.
Maktabgacha taʼlim tashkilotida jismoniy va yuridik shaxslar murojaatlari bilan ishlashni yuqori darajada tashkil etish rahbar va xodimlarning shaxsiy masʼuliyatini oshiradi, ijro intizomini mustahkamlaydi hamda boshqaruvning huquqiy va axloqiy barqarorligini taʼminlaydi.
3.Maktabgacha taʼlim tashkilotlarida raqamli ish yuritish chora-tadbirlarini ishlab chiqish
Maktabgacha taʼlim tashkilotlarida boshqaruv samaradorligini oshirishda raqamli ish yuritish chora-tadbirlarini ishlab chiqish muhim strategik vazifa hisoblanadi. Zamonaviy boshqaruv sharoitida hujjatlarni faqat qog‘oz shaklida yuritish tashkilot faoliyatining tezkorligi va shaffofligini cheklaydi. Shu sababli raqamli ish yuritish bo‘yicha aniq, izchil va bosqichma-bosqich chora-tadbirlar tizimini ishlab chiqish taʼlim tashkilotida ijro intizomini mustahkamlashning muhim omiliga aylanadi.
Raqamli ish yuritish chora-tadbirlari deganda hujjatlar aylanishini elektron shaklda tashkil etish, ularni boshqarish, nazorat qilish va saqlash jarayonlarini qamrab oluvchi tashkiliy, texnik va huquqiy choralar majmui tushuniladi. Ushbu chora-tadbirlar maktabgacha taʼlim tashkilotining real imkoniyatlari, kadrlar salohiyati va mavjud infratuzilmasini hisobga olgan holda ishlab chiqilishi lozim.
Raqamli ish yuritish chora-tadbirlarini ishlab chiqishda birinchi navbatda tashkilot faoliyatini tahlil qilish muhim ahamiyatga ega. Amaldagi ish yuritish tizimi, hujjatlar oqimi, ularning soni va mazmuni chuqur o‘rganiladi. Ushbu tahlil orqali qaysi jarayonlar raqamlashtirilishi lozimligi, qaysi hujjatlar elektron shaklda yuritilishi mumkinligi aniqlanadi. Rahbar uchun bu bosqich rejalashtirishning ilmiy asosini yaratadi.
Keyingi muhim chora-tadbir raqamli ish yuritishning huquqiy asoslarini belgilashdan iborat. Elektron hujjat aylanishi ichki nizomlar, reglamentlar va yo‘riqnomalar bilan mustahkamlanishi lozim. Ushbu hujjatlarda elektron hujjatlarning yuridik kuchi, ularni rasmiylashtirish tartibi, saqlash muddati va foydalanish qoidalari aniq ko‘rsatiladi. Bu holat raqamli ish yuritishning qonuniyligini taʼminlaydi.
Texnik infratuzilmani shakllantirish raqamli ish yuritish chora-tadbirlarining ajralmas qismi hisoblanadi. Kompyuter texnikasi, serverlar, internet aloqasi va zarur dasturiy taʼminot bilan taʼminlash raqamlashtirishning asosiy sharti hisoblanadi. Maktabgacha taʼlim tashkilotida texnik imkoniyatlar yetarli darajada bo‘lmasa, raqamli ish yuritish samarasiz bo‘lib qoladi. Shu sababli rahbar ushbu masalaga alohida eʼtibor qaratadi.
Raqamli ish yuritish chora-tadbirlarini ishlab chiqishda xodimlarning raqamli kompetensiyalarini rivojlantirish muhim o‘rin tutadi. Elektron tizimlar bilan ishlash ko‘nikmalariga ega bo‘lmagan xodimlar raqamlashtirish jarayonida qiyinchiliklarga duch keladi. Shu bois rahbar tomonidan o‘quv mashg‘ulotlari, amaliy seminarlar va maslahatlar tashkil etilishi zarur. Bu chora xodimlarning yangi tizimga moslashuvini yengillashtiradi.
Bosqichma-bosqich joriy etish strategiyasi raqamli ish yuritish chora-tadbirlarining samaradorligini oshiradi. Barcha hujjatlarni bir vaqtning o‘zida raqamlashtirish boshqaruvda chalkashlikka olib kelishi mumkin. Shu sababli avvalo eng muhim va tez-tez foydalaniladigan hujjatlar elektron shaklga o‘tkaziladi, keyinchalik qolgan jarayonlar bosqichma-bosqich raqamlashtiriladi.
Raqamli ish yuritish chora-tadbirlari doirasida masʼul shaxslarni belgilash alohida ahamiyatga ega. Elektron hujjatlar bilan ishlash, tizimni yuritish va nazorat qilish uchun masʼul xodimlar tayinlanadi. Bu holat javobgarlikni aniq taqsimlashga va ijro intizomini mustahkamlashga xizmat qiladi. Masʼul shaxslarning mavjudligi raqamli tizimning uzluksiz ishlashini taʼminlaydi.
Axborot xavfsizligini taʼminlash chora-tadbirlari raqamli ish yuritish jarayonida muhim boshqaruv vazifasi hisoblanadi. Elektron hujjatlarning ruxsatsiz o‘zgartirilishi yoki yo‘qolishining oldini olish uchun parol tizimlari, ruxsat darajalari va zaxira nusxalar joriy etiladi. Bu chora-tadbirlar maktabgacha taʼlim tashkilotida huquqiy va axborot xavfsizligini taʼminlaydi.
Raqamli ish yuritish chora-tadbirlarini ishlab chiqishda nazorat va monitoring mexanizmlarini belgilash zarur. Elektron tizimlar orqali hujjatlarning ijro holatini kuzatish, muddatlarga rioya etilishini tekshirish va hisobotlar tayyorlash mumkin bo‘ladi. Bu holat rahbar uchun ijro intizomini real vaqt rejimida nazorat qilish imkonini beradi.
Ichki baholash tizimi raqamli ish yuritish chora-tadbirlarining samaradorligini aniqlashda muhim ahamiyatga ega. Elektron ish yuritish natijasida vaqt tejalishi, hujjatlar sifati va ijro intizomining yaxshilanishi muntazam tahlil qilinadi. Ushbu baholash asosida tizim takomillashtirib boriladi.
Raqamli ish yuritish chora-tadbirlarini ishlab chiqish jarayonida ochiqlik va shaffoflik tamoyillari ustuvor bo‘lishi lozim. Elektron hujjatlar bilan ishlashda xodimlar uchun tushunarli va aniq qoidalar belgilansa, tizimga bo‘lgan ishonch ortadi. Bu holat jamoada raqamli boshqaruv madaniyatini shakllantiradi.
Maktabgacha taʼlim tashkilotida raqamli ish yuritish chora-tadbirlarini ishlab chiqish va amalga oshirish ijro intizomini institutsional darajada mustahkamlashga xizmat qiladi. Raqamli tizimlar orqali hujjatlar aylanishi, nazorat va javobgarlik aniq belgilangan boshqaruv muhiti vujudga keladi. Bu esa taʼlim tashkilotining barqaror faoliyat yuritishiga va boshqaruv samaradorligining oshishiga imkon yaratadi.
Strategik rejalashtirish raqamli ish yuritish chora-tadbirlarini tashkilotning umumiy rivojlanish maqsadlari bilan uyg‘unlashtirishni nazarda tutadi. Agar raqamlashtirish umumiy boshqaruv strategiyasidan uzilgan holda joriy etilsa, u alohida texnik jarayon bo‘lib qoladi. Shu sababli rahbar raqamli ish yuritishni tashkilotning boshqaruv madaniyatini yangilovchi asosiy yo‘nalish sifatida ko‘radi.
Raqamli ish yuritish chora-tadbirlarini ishlab chiqishda tashkiliy tuzilmani moslashtirish muhim ahamiyatga ega. Elektron hujjatlar bilan ishlash mavjud lavozimlar va funksional vazifalarni qayta ko‘rib chiqishni talab qiladi. Baʼzi hollarda yangi masʼul rollar paydo bo‘ladi, ayrim vazifalar esa avtomatlashtiriladi. Bu jarayon boshqaruvda mehnat taqsimotini takomillashtirishga xizmat qiladi.
Ijro intizomini boshqaruv orqali kuchaytirish raqamli ish yuritish chora-tadbirlarining asosiy maqsadlaridan biridir. Strategik jihatdan to‘g‘ri ishlab chiqilgan raqamli tizim ijro intizomini shaxsiy nazoratga emas, balki tizimli mexanizmlarga tayangan holda taʼminlaydi. Natijada intizom tashqi majburiyat emas, balki ish jarayonining tabiiy qismiga aylanadi.
Raqamli ish yuritish chora-tadbirlari doirasida normativ moslashuvchanlikni taʼminlash alohida ahamiyatga ega. Taʼlim tizimida qonunchilik va meʼyorlar muntazam yangilanib boradi. Raqamli ish yuritish tizimi ushbu o‘zgarishlarga tez moslasha oladigan qilib loyihalashtirilsa, hujjatlarni qayta rasmiylashtirish va tartibga solish jarayonlari soddalashadi. Bu holat ijro intizomining uzluksizligini taʼminlaydi.
Maktabgacha taʼlim tashkilotida raqamli ish yuritish chora-tadbirlarini ishlab chiqishda inson omiliga eʼtibor qaratish muhim strategik omil hisoblanadi. Texnologiyalar qanchalik mukammal bo‘lmasin, ularni amalda qo‘llaydigan xodimlarning munosabati va masʼuliyati hal qiluvchi rol o‘ynaydi. Shu sababli chora-tadbirlar xodimlarni majburlash emas, balki ularni raqamli boshqaruv afzalliklariga ishontirishga qaratilishi lozim.
Motivatsion mexanizmlarni integratsiya qilish raqamli ish yuritish chora-tadbirlarining samaradorligini oshiradi. Elektron tizimlardan samarali foydalangan, ijro intizomini yuqori darajada namoyon etgan xodimlarni rag‘batlantirish boshqaruvda ijobiy muhitni shakllantiradi. Bu holat raqamli ish yuritishni majburiyat emas, balki professional rivojlanish vositasi sifatida qabul qilishga yordam beradi.
Raqamli ish yuritish chora-tadbirlarini ishlab chiqishda risklarni oldindan baholash muhim hisoblanadi. Texnik nosozliklar, axborot xavfsizligi bilan bog‘liq tahdidlar yoki xodimlarning qarshiligi kabi omillar tizim joriy etilishiga salbiy taʼsir ko‘rsatishi mumkin. Shu sababli rahbar tomonidan ehtimoliy risklar aniqlanib, ularni kamaytirishga qaratilgan choralar oldindan rejalashtiriladi.
Moslashuvchan boshqaruv modeli raqamli ish yuritish chora-tadbirlarining muhim tarkibiy qismi hisoblanadi. Bunda tizim dastlabki loyihaga qatʼiy yopishib qolmaydi, balki amaliyot davomida takomillashtirib boriladi. Xodimlar va rahbarlarning fikr-mulohazalari asosida tizimga o‘zgartirishlar kiritilishi raqamli ish yuritishning real ehtiyojlarga moslashishini taʼminlaydi.
Maktabgacha taʼlim tashkilotida raqamli ish yuritish chora-tadbirlarini ishlab chiqish boshqaruvda prognozlash imkoniyatlarini kengaytiradi. Elektron hujjatlar asosida to‘plangan maʼlumotlar ijro intizomi, topshiriqlar bajarilish tezligi va resurslardan foydalanish samaradorligini tahlil qilishga imkon beradi. Ushbu tahlillar kelgusida boshqaruv qarorlarini oldindan rejalashtirishda muhim manbaga aylanadi.
Raqamli ish yuritish chora-tadbirlarini strategik asosda ishlab chiqish maktabgacha taʼlim tashkilotida institutsional xotirani shakllantiradi. Hujjatlar va qarorlar tizimli saqlanganda, tajriba yo‘qolib ketmaydi, balki keyingi faoliyat uchun foydalaniladi. Bu holat rahbarlar almashuvi sharoitida ham ijro intizomi va boshqaruv izchilligini saqlab qolishga xizmat qiladi.
Maktabgacha taʼlim tashkilotlarida raqamli ish yuritish chora-tadbirlarini chuqur o‘ylangan strategik yondashuv asosida ishlab chiqish ish yuritish tizimini zamonaviy boshqaruv talablariga moslashtiradi, ijro intizomini barqarorlashtiradi va tashkilot faoliyatining sifat jihatdan yangi bosqichga ko‘tarilishiga imkon yaratadi.
4.Jismoniy va yuridik shaxslar murojaatlarini ko‘rib chiqishning strategik rejasini ishlab chiqish
Maktabgacha taʼlim tashkilotlarida ish yuritish va ijro intizomini taʼminlash jarayonida jismoniy va yuridik shaxslar murojaatlari bilan ishlash alohida strategik ahamiyatga ega. Murojaatlar bilan ishlash faqat alohida vazifalarni bajarish jarayoni emas, balki taʼlim tashkilotining boshqaruv madaniyati, huquqiy masʼuliyati va jamoatchilik oldidagi ochiqligini ifodalovchi muhim mexanizm hisoblanadi. Shu sababli murojaatlarni ko‘rib chiqish tasodifiy yoki fragmentar tarzda emas, balki puxta ishlab chiqilgan strategik reja asosida tashkil etilishi zarur.
Strategik reja murojaatlar bilan ishlash jarayonini qisqa muddatli choralar majmui sifatida emas, balki uzoq muddatli, izchil va tizimli boshqaruv faoliyati sifatida shakllantirishga xizmat qiladi. Maktabgacha taʼlim tashkilotida bunday rejaning mavjudligi ijro intizomini mustahkamlaydi, masʼuliyatni aniqlashtiradi va murojaatlar bilan ishlash sifatini barqaror ravishda oshirish imkonini beradi. Strategik reja rahbar uchun boshqaruv qarorlarini rejalashtirish, muvofiqlashtirish va baholashda tayanch hujjat vazifasini bajaradi.
Jismoniy va yuridik shaxslar murojaatlarini ko‘rib chiqishning strategik rejasini ishlab chiqish avvalo murojaatlar tabiatini chuqur anglashdan boshlanadi. Murojaatlar mazmuniga ko‘ra ariza, shikoyat, taklif va so‘rov shaklida bo‘lishi mumkin. Har bir murojaat turi turlicha yondashuvni talab qiladi. Strategik reja ushbu farqlarni hisobga olgan holda ishlab chiqilsa, murojaatlar bilan ishlashda umumiylik va yuzakilikka yo‘l qo‘yilmaydi.
Strategik rejaning muhim tarkibiy qismi murojaatlar oqimini tahlil qilish hisoblanadi. Maktabgacha taʼlim tashkilotiga kelib tushayotgan murojaatlarning soni, mavzusi, takrorlanish darajasi va kelib chiqish manbalari muntazam o‘rganilishi zarur. Ushbu tahlil orqali tashkilot faoliyatida mavjud muammolar, tizimli kamchiliklar va jamoatchilikni tashvishga solayotgan masalalar aniqlanadi. Rahbar uchun bu maʼlumotlar boshqaruvni takomillashtirishda muhim axborot manbai bo‘lib xizmat qiladi.
Maqsadlarni aniq belgilash murojaatlarni ko‘rib chiqish strategiyasining asosiy bosqichidir. Strategik reja doirasida murojaatlar bilan ishlashdan ko‘zlangan asosiy maqsadlar belgilab olinadi. Bu maqsadlar murojaatlarga o‘z vaqtida javob berish, murojaatchilarning huquqlarini himoya qilish, ijro intizomini kuchaytirish va taʼlim tashkilotiga bo‘lgan ishonchni mustahkamlash kabi yo‘nalishlarni qamrab oladi. Maqsadlar qanchalik aniq bo‘lsa, strategik reja shunchalik samarali bo‘ladi.
Strategik rejaning keyingi muhim elementi vazifalarni rejalashtirish va ustuvorliklarni belgilashdan iborat. Murojaatlarni ko‘rib chiqishda barcha masalalarni bir xil darajada ko‘rib chiqish amalda mumkin emas. Shu sababli murojaatlar ahamiyatiga ko‘ra guruhlanadi va ustuvor masalalar aniqlanadi. Masalan, bolalar xavfsizligi, huquqlari va sog‘lig‘iga oid murojaatlar birinchi navbatda ko‘rib chiqilishi lozim. Strategik reja ushbu ustuvorliklarni aniq belgilab beradi.
Tashkiliy tuzilmani moslashtirish murojaatlar bilan ishlash strategiyasining muhim jihati hisoblanadi. Strategik reja doirasida murojaatlar bilan ishlash uchun masʼul bo‘linmalar, lavozimlar yoki masʼul xodimlar aniq belgilanadi. Har bir masʼul shaxsning vazifalari, vakolatlari va javobgarligi hujjatlashtiriladi. Bu holat ijro intizomini mustahkamlashga va masʼuliyatni shaxsiylashtirishga xizmat qiladi.
Murojaatlarni ko‘rib chiqish strategik rejasida vakolat va masʼuliyat muvozanati alohida eʼtiborga olinadi. Agar xodimga murojaatni ko‘rib chiqish vazifasi yuklatilib, biroq qaror qabul qilish vakolati berilmasa, ijro jarayoni cho‘ziladi. Shu sababli strategik reja vakolatlarni aniq belgilash va masʼuliyat bilan uyg‘unlashtirishni nazarda tutadi. Bu yondashuv boshqaruv jarayonining tezkorligini oshiradi.
Ijro muddatlarini rejalashtirish strategik rejaning muhim tarkibiy qismi hisoblanadi. Har bir murojaat turi uchun ko‘rib chiqish muddati belgilanadi va ushbu muddatlarga qatʼiy rioya etilishi nazorat qilinadi. Strategik reja ijro muddatlarini belgilash orqali xodimlarda vaqtni boshqarish ko‘nikmalarini shakllantiradi va kechikishlarning oldini oladi.
Murojaatlar bilan ishlash strategiyasida nazorat va monitoring mexanizmlarini joriy etish alohida ahamiyatga ega. Nazorat jarayoni faqat yakuniy natijani baholash bilan cheklanmasligi, balki murojaatni ko‘rib chiqishning barcha bosqichlarini qamrab olishi lozim. Strategik reja doirasida ichki monitoring tizimi ishlab chiqilib, rahbar uchun doimiy axborot oqimi taʼminlanadi.
Axborot ochiqligi va shaffoflik murojaatlarni ko‘rib chiqish strategiyasining muhim tamoyillaridan biridir. Murojaatchilar o‘z murojaatlarining qayerda va qaysi bosqichda ekanini bilish imkoniyatiga ega bo‘lishi zarur. Strategik reja ushbu ochiqlikni taʼminlash uchun axborot berish mexanizmlarini belgilaydi. Bu holat murojaatchilarning ishonchini mustahkamlaydi.
Strategik rejaning muhim yo‘nalishlaridan biri xodimlarning huquqiy va kommunikativ kompetensiyalarini rivojlantirishdir. Murojaatlar bilan ishlash faqat huquqiy bilimlarni emas, balki muloqot madaniyatini ham talab qiladi. Shu sababli strategik reja doirasida xodimlar uchun treninglar, seminarlar va maslahatlar tashkil etilishi ko‘zda tutiladi. Bu chora-tadbirlar murojaatlar bilan ishlash sifatini oshiradi.
Risklarni aniqlash va boshqarish murojaatlarni ko‘rib chiqish strategik rejasining muhim elementi hisoblanadi. Murojaatlarni ko‘rib chiqishda kechikishlar, noto‘g‘ri qarorlar yoki axborot yetishmasligi kabi xavflar mavjud. Strategik reja ushbu xavflarni oldindan aniqlash va ularni kamaytirishga qaratilgan choralarni belgilaydi. Bu holat boshqaruv barqarorligini taʼminlaydi.
Murojaatlarni ko‘rib chiqish strategik rejasida hisobot va tahlil mexanizmlarini joriy etish muhim ahamiyatga ega. Har bir davr yakunida murojaatlar bilan ishlash natijalari tahlil qilinadi, erishilgan yutuqlar va mavjud muammolar aniqlanadi. Ushbu tahlillar strategik rejaning keyingi bosqichlarini takomillashtirishga xizmat qiladi.
Masʼuliyatli boshqaruv madaniyatini shakllantirish murojaatlar bilan ishlash strategiyasining asosiy natijalaridan biri hisoblanadi. Strategik reja xodimlarni faqat topshiriq bajarishga emas, balki qarorlar uchun javobgar bo‘lishga undaydi. Bu holat ijro intizomini ichki ehtiyoj darajasiga olib chiqadi.
Maktabgacha taʼlim tashkilotida jismoniy va yuridik shaxslar murojaatlarini ko‘rib chiqishning strategik rejasini ishlab chiqish ish yuritish tizimini tartibga soladi, ijro intizomini mustahkamlaydi va boshqaruvning huquqiy hamda tashkiliy asoslarini kuchaytiradi. Strategik reja asosida tashkil etilgan murojaatlar bilan ishlash jarayoni taʼlim tashkilotining barqaror faoliyat yuritishiga va jamoatchilik bilan munosabatlarning sifat jihatdan yangi bosqichga ko‘tarilishiga xizmat qiladi.
Murojaatlar bilan ishlashda prognozlash, barqarorlik va strategik moslashuv mexanizmlari
Maktabgacha taʼlim tashkilotida jismoniy va yuridik shaxslar murojaatlarini ko‘rib chiqishning strategik rejasi faqat mavjud holatni tartibga solish bilan cheklanmasdan, balki kelajakdagi ehtimoliy vaziyatlarni oldindan ko‘ra bilishga asoslangan prognozlash mexanizmlarini ham o‘z ichiga olishi lozim. Prognozlash strategik boshqaruvning ajralmas qismi bo‘lib, murojaatlar bilan ishlash jarayonini reaktiv emas, balki proaktiv shaklga olib chiqadi.
Prognozlash yondashuvi murojaatlar soni va mazmunidagi o‘zgarishlarni oldindan aniqlashga xizmat qiladi. Masalan, yangi normativ hujjatlar qabul qilinganda, taʼlim jarayonida o‘zgarishlar joriy etilganda yoki ijtimoiy vaziyatda siljishlar yuz berganda murojaatlar sonining ortishi kuzatilishi mumkin. Strategik reja ushbu holatlarni inobatga olgan holda kadrlar, vaqt va tashkiliy resurslarni oldindan rejalashtirishni nazarda tutadi.
Murojaatlar bilan ishlash strategiyasida barqarorlik tamoyili muhim ahamiyat kasb etadi. Barqarorlik deganda murojaatlar bilan ishlash jarayonining rahbarlar almashuvi, kadrlar o‘zgarishi yoki tashkiliy qayta tuzilmalar sharoitida ham izchil davom etishi tushuniladi. Strategik reja aynan shu barqarorlikni taʼminlovchi hujjat sifatida xizmat qiladi. Unda jarayonlar shaxsga emas, balki tizimga bog‘langan holda belgilab qo‘yiladi.
Strategik moslashuvchanlik murojaatlar bilan ishlashda alohida ahamiyatga ega. Murojaatlar bilan bog‘liq vaziyatlar doimiy va bir xil bo‘lib qolmaydi. Baʼzan favqulodda murojaatlar, ommaviy shikoyatlar yoki keskin ijtimoiy muammolar yuzaga kelishi mumkin. Strategik reja bunday holatlarda tezkor qaror qabul qilish, masʼuliyatni qayta taqsimlash va ustuvorliklarni o‘zgartirish imkonini beruvchi moslashuvchan mexanizmlarni o‘z ichiga olishi lozim.
Maktabgacha taʼlim tashkilotida murojaatlar bilan ishlash strategiyasining muhim jihatlaridan biri institutsional xotirani shakllantirishdir. Murojaatlar, ular bo‘yicha qabul qilingan qarorlar va ko‘rilgan choralar tizimli ravishda saqlanganda, tashkilot o‘z tajribasiga tayanib ish yuritadi. Bu holat takroriy xatolarning oldini oladi va boshqaruv qarorlarining sifatini oshiradi.
Tahliliy maʼlumotlar bazasi murojaatlar bilan ishlash strategiyasining muhim tarkibiy qismi hisoblanadi. Har bir murojaat alohida holat sifatida emas, balki umumiy tahlil uchun axborot manbai sifatida qaraladi. Ushbu maʼlumotlar bazasi asosida murojaatlar yo‘nalishlari, asosiy muammo zonalari va tizimli kamchiliklar aniqlanadi. Rahbar ushbu tahlillar asosida profilaktik boshqaruv choralarini ishlab chiqadi.
Murojaatlar bilan ishlash strategik rejasida profilaktik yondashuv muhim o‘rin tutadi. Agar murojaatlar muntazam tahlil qilinsa, muammolar yuzaga kelishidan oldin ularning oldini olish mumkin bo‘ladi. Masalan, maʼlum bir masala bo‘yicha takrorlanayotgan murojaatlar mavjud bo‘lsa, strategik reja doirasida ushbu masalani tizimli hal etishga qaratilgan qarorlar ishlab chiqiladi. Bu murojaatlar sonining kamayishiga va ijro intizomining mustahkamlanishiga olib keladi.
Kadrlar barqarorligi va masʼuliyatli vorislik murojaatlar bilan ishlash strategiyasining yana bir muhim jihatidir. Masʼul xodimlarning vaqtincha yo‘qligi yoki lavozimdan ketishi murojaatlar bilan ishlash jarayonini izdan chiqarmasligi kerak. Strategik reja vorislik mexanizmlarini, yaʼni masʼuliyatni vaqtincha yoki doimiy ravishda qabul qilib oladigan xodimlarni oldindan belgilashni nazarda tutadi.
Murojaatlar bilan ishlashda strategik kommunikatsiya alohida ahamiyatga ega. Strategik reja doirasida murojaatchilar bilan muloqot qilish uslubi, axborot berish shakllari va javoblarning tili aniqlab olinadi. Bu holat noto‘g‘ri tushunishlar, ortiqcha norozilik va ikkilamchi murojaatlarning oldini oladi. Strategik kommunikatsiya ishonchni mustahkamlovchi boshqaruv vositasiga aylanadi.
Baholash mezonlarini strategik darajada belgilash murojaatlar bilan ishlash jarayonini takomillashtiradi. Faqat murojaatlar soni emas, balki ularning qanchasi o‘z vaqtida hal etilgani, murojaatchilarning qoniqish darajasi va murojaatlar asosida qabul qilingan boshqaruv qarorlarining samaradorligi baholanadi. Strategik reja ushbu mezonlarni aniq belgilab beradi.
Maktabgacha taʼlim tashkilotida murojaatlar bilan ishlash strategik rejasining muhim natijalaridan biri ijro intizomini uzoq muddatli barqaror holatga olib chiqishdir. Intizom faqat nazorat yoki jazoga asoslanmagan, balki strategik rejalashtirish orqali tizimning o‘zida mustahkamlangan bo‘ladi. Bu holat rahbar va xodimlarning masʼuliyatini tabiiy ravishda oshiradi.
Murojaatlarni ko‘rib chiqishning strategik rejasini chuqur va puxta ishlab chiqish maktabgacha taʼlim tashkilotida ish yuritish tizimini barqarorlashtiradi, ijro intizomini mustahkamlaydi va boshqaruv faoliyatini jamiyat ehtiyojlariga mos, ochiq va masʼuliyatli mexanizmga aylantiradi.
Mavzu- Ijro intizomini shaxsiy masʼuliyat orqali institutsional mustahkamlash va barqaror boshqaruv mexanizmlari
Maktabgacha taʼlim tashkilotida ijro intizomini taʼminlashda rahbar va xodimlarning shaxsiy masʼuliyatini oshirish faqat individual xatti-harakatlar bilan cheklanib qolmasdan, balki institutsional mexanizmlar orqali mustahkamlanishi lozim. Institutsional yondashuv shaxsiy masʼuliyatni vaqtinchalik holat emas, balki tashkilot faoliyatining doimiy normasi sifatida qaror toptirishga xizmat qiladi. Bunday yondashuv ijro intizomini shaxsga bog‘liq bo‘lmagan barqaror tizimga aylantiradi.
Institutsional masʼuliyat muhiti sharoitida xodimlar o‘z vazifalarini faqat rahbar talabi asosida emas, balki tashkilot madaniyatining ajralmas qismi sifatida bajaradi. Ushbu muhitda masʼuliyat tashqi bosim emas, balki ichki kasbiy ehtiyoj darajasiga ko‘tariladi. Rahbar tomonidan yaratilgan bunday muhit ijro intizomining uzluksizligini taʼminlaydi.
Ijro intizomini institutsional darajada mustahkamlashning muhim choralaridan biri jarayonlarga asoslangan boshqaruvni joriy etishdir. Jarayonlarga asoslangan yondashuvda vazifalar alohida topshiriqlar sifatida emas, balki uzviy bog‘langan bosqichlar majmui sifatida qaraladi. Har bir bosqich uchun masʼul shaxs va natija ko‘rsatkichlari belgilanganda, shaxsiy masʼuliyat tabiiy ravishda kuchayadi.
Natijaga yo‘naltirilgan masʼuliyat ijro intizomini mustahkamlovchi muhim omildir. Bunda xodimdan faqat vazifani bajarish emas, balki erishilgan natija uchun javobgarlik talab qilinadi. Maktabgacha taʼlim tashkilotida ushbu yondashuv ijro sifatini oshiradi va formallikni kamaytiradi. Natijaga yo‘naltirilgan masʼuliyat shaxsiy tashabbusni ham rag‘batlantiradi.
Ijro intizomini mustahkamlashda vaqt madaniyatini shakllantirish alohida ahamiyatga ega. Vaqtga nisbatan masʼuliyat topshiriqlarni o‘z vaqtida bajarishdan tashqari, rejalashtirish, ustuvorliklarni aniqlash va ish jarayonini samarali tashkil etishni ham o‘z ichiga oladi. Rahbar tomonidan vaqt madaniyatiga talab qo‘yilishi xodimlarda intizomli ish odatini shakllantiradi.
Ichki o‘zini baholash mexanizmlari shaxsiy masʼuliyatni oshirishda samarali vosita hisoblanadi. Agar xodim o‘z faoliyatini mustaqil tahlil qilish va baholash imkoniyatiga ega bo‘lsa, masʼuliyat tashqi nazoratga bog‘liq bo‘lmaydi. Maktabgacha taʼlim tashkilotida ichki o‘zini baholash amaliyotlari joriy etilganda, ijro intizomi ongli ravishda mustahkamlanadi.
Ijro intizomini taʼminlashda professional obro‘ omili ham muhim rol o‘ynaydi. Xodim o‘z professional obro‘sini saqlash va mustahkamlashni istagan sharoitda vazifalarga masʼuliyat bilan yondashadi. Rahbar tomonidan obro‘ni rag‘batlantirish va eʼtirof etish mexanizmlari joriy etilsa, shaxsiy masʼuliyat kuchayadi.
Shaffof faoliyat muhiti ijro intizomini mustahkamlashning muhim shartidir. Ochiq muhitda xodimlar faoliyati yashirin emas, balki jamoa eʼtiborida bo‘ladi. Bu holat xodimlarni o‘z ishiga jiddiyroq munosabatda bo‘lishga undaydi. Shaffoflik shaxsiy masʼuliyatni tabiiy ravishda oshiruvchi omil hisoblanadi.
Ijro intizomini mustahkamlashda ichki intizomiy kelishuvlar muhim ahamiyat kasb etadi. Jamoa aʼzolari tomonidan qabul qilingan umumiy qoidalar va kelishuvlar xodimlar uchun kuchli ichki majburiyat manbaiga aylanadi. Bunday kelishuvlar rahbar tomonidan majburan emas, balki jamoa bilan hamkorlikda ishlab chiqilganda samarali bo‘ladi.
Tashabbuskorlikni masʼuliyat bilan uyg‘unlashtirish ijro intizomini rivojlantirishda muhim jihatdir. Agar xodim faqat ko‘rsatma asosida ishlasa, masʼuliyat cheklangan bo‘ladi. Xodimlarga tashabbus ko‘rsatish imkoniyati berilganda, ular qabul qilgan qarorlari uchun ham masʼul bo‘lishni o‘rganadi. Bu holat ijro intizomini yangi bosqichga olib chiqadi.
Ijro intizomini mustahkamlashda tizimli refleksiya muhim o‘rin tutadi. Refleksiya jarayonida xodimlar bajarilgan ishlar, erishilgan natijalar va yo‘l qo‘yilgan kamchiliklarni tahlil qiladi. Ushbu tahlil shaxsiy masʼuliyatni chuqurlashtiradi va keyingi faoliyatda xatolarni takrorlamaslikka xizmat qiladi.
Maktabgacha taʼlim tashkilotida ijro intizomini shaxsiy masʼuliyat asosida institutsional darajada mustahkamlash rahbarlik faoliyatini barqaror, tizimli va natijador boshqaruv mexanizmiga aylantiradi. Bu jarayonda masʼuliyat tashqi nazoratga tayanmagan, balki tashkilot madaniyatiga singib ketgan doimiy qadriyat sifatida shakllanadi.
Maktabgacha taʼlim tashkilotida ijro intizomini taʼminlash jarayonida shaxsiy masʼuliyat faqat tashkiliy choralar orqali emas, balki psixologik va tashkiliy determinantlar majmui orqali shakllanadi. Ushbu determinantlar xodimlarning vazifalarga bo‘lgan ichki munosabati, kasbiy identifikatsiyasi va tashkilot bilan psixologik bog‘liqligini belgilaydi. Rahbar ushbu omillarni chuqur anglagan holda boshqaruv qarorlarini qabul qilsa, ijro intizomi barqaror tus oladi.
Kasbiy identifikatsiya shaxsiy masʼuliyatni oshirishda muhim psixologik omil hisoblanadi. Agar xodim o‘zini maktabgacha taʼlim tashkilotining to‘laqonli vakili sifatida his qilsa, u topshiriqlarga befarq qaray olmaydi. Kasbiy identifikatsiya kuchli bo‘lgan xodimlar vazifalarni “rahbar topshirig‘i” sifatida emas, balki “o‘z ishining bir qismi” sifatida bajaradi. Bu holat ijro intizomini tashqi nazoratga muhtoj bo‘lmagan darajaga olib chiqadi.
Ijro intizomini mustahkamlashda psixologik egalik hissi muhim ahamiyatga ega. Egalik hissi xodimning bajarilayotgan ish natijalarini o‘z mehnatining samarasiga tenglashtirishi bilan namoyon bo‘ladi. Agar xodim qabul qilingan qarorlar, rejalar yoki hujjatlarni “begona” emas, balki “o‘ziga tegishli” deb his etsa, masʼuliyat darajasi sezilarli oshadi. Rahbar egalik hissini shakllantirish uchun xodimlarni qarorlar ishlab chiqish jarayoniga jalb etishi lozim.
Ichki majburiyat mexanizmi ijro intizomining barqarorligini taʼminlovchi muhim omildir. Ichki majburiyat tashqi buyruqlar yoki nazoratdan mustaqil holda shakllanadi. U xodimning shaxsiy qadriyatlari va kasbiy axloqi bilan bog‘liq bo‘ladi. Maktabgacha taʼlim tashkilotida ichki majburiyat shakllanganda, xodim topshiriqni bajarmaslikni axloqiy jihatdan qabul qilib bo‘lmaydigan holat sifatida ko‘radi.
Ijro intizomini mustahkamlashda tashkiliy aniqlik ham muhim determinant hisoblanadi. Tashkiliy aniqlik deganda jarayonlarning ortiqcha murakkabliksiz, tushunarli va mantiqiy tuzilishda tashkil etilishi tushuniladi. Murakkab va chalkash tizimlarda masʼuliyat susayadi, chunki xodim qayerda va nimaga javobgar ekanini aniq anglay olmaydi. Aniqlik mavjud bo‘lgan muhitda esa shaxsiy masʼuliyat kuchayadi.
Rol aniqligi ijro intizomiga bevosita taʼsir ko‘rsatadi. Har bir xodim o‘zining tashkilotdagi rolini, ushbu rolning chegaralarini va boshqalar bilan o‘zaro bog‘liqligini aniq bilsa, masʼuliyat darajasi oshadi. Rol aniqligi yo‘q joyda vazifalar bir-biriga yuklanadi yoki umuman bajarilmay qoladi. Shu sababli rahbar rollarni aniq belgilash orqali ijro intizomini mustahkamlashga erishadi.
Ijro intizomini rivojlantirishda ish natijalarining ko‘rinarliligi muhim omil hisoblanadi. Agar xodim o‘z mehnatining natijasini ko‘rsa, masʼuliyat hissi kuchayadi. Natijalar ko‘rinmaydigan yoki eʼtibordan chetda qoladigan muhitda esa befarqlik paydo bo‘ladi. Rahbar ish natijalarini ochiq namoyon etish orqali shaxsiy masʼuliyatni rag‘batlantiradi.
Teskari aloqa sifati shaxsiy masʼuliyatni oshirishda muhim rol o‘ynaydi. Teskari aloqa faqat tanqid yoki baholash shaklida emas, balki rivojlantiruvchi muloqot tarzida amalga oshirilganda samarali bo‘ladi. Xodim o‘z faoliyati bo‘yicha asosli va konstruktiv fikr eshitganida, masʼuliyatni chuqurroq anglay boshlaydi. Bu holat ijro intizomining ichki motivatsiya asosida mustahkamlanishiga xizmat qiladi.
Ijro intizomini mustahkamlashda psixologik xavfsizlik muhiti muhim ahamiyat kasb etadi. Agar xodim xato qilganda jazolanishdan haddan tashqari qo‘rqsa, u tashabbus ko‘rsatmaydi va masʼuliyatdan qochishga intiladi. Psixologik xavfsizlik mavjud bo‘lgan muhitda esa xodim xatolarni yashirmaydi, balki ularni tuzatishga masʼuliyat bilan yondashadi. Rahbar ushbu muhitni ongli ravishda shakllantirishi lozim.
Masʼuliyatni rivojlantiruvchi muloqot ijro intizomini mustahkamlashning muhim vositasi hisoblanadi. Rahbar tomonidan olib boriladigan suhbatlar buyruq berish shaklida emas, balki masʼuliyatni anglashga yo‘naltirilgan bo‘lsa, xodimlar vazifalarni ongli ravishda bajaradi. Bunday muloqot xodimlarda o‘z faoliyatiga egalik hissini kuchaytiradi.
Ijro intizomini oshirishda tashkiliy adolat hissi ham muhim determinantdir. Agar xodimlar mehnat natijalari adolatli baholanayotganiga ishonsa, ular masʼuliyatni oshiradi. Aksincha, adolatsizlik sezilgan muhitda ijro intizomi pasayadi. Shu sababli rahbar baholash va qarorlar qabul qilishda shaffoflikni taʼminlashi zarur.
Maktabgacha taʼlim tashkilotida ijro intizomini taʼminlashda rahbar va xodimlarning shaxsiy masʼuliyati psixologik va tashkiliy determinantlar uyg‘unligi asosida shakllanganda, boshqaruv tizimi faqat nazoratga emas, balki ongli masʼuliyatga tayangan barqaror mexanizmga aylanadi.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR
1. O‘zbekiston Respublikasining Konstitutsiyasi. – Toshkent, amaldagi tahrir.
(Taʼlim tashkilotlari faoliyatida fuqarolarning huquq va majburiyatlari, murojaatlar bilan ishlashning umumiy huquqiy asoslari).
2. O‘zbekiston Respublikasining “Taʼlim to‘g‘risida”gi Qonuni. – 2020-yil 23-sentabr.
(Taʼlim tizimida boshqaruv, rahbar va xodimlarning masʼuliyati, taʼlim jarayonini tashkil etish asoslari).
3. O‘zbekiston Respublikasining “Maktabgacha taʼlim va tarbiya to‘g‘risida”gi Qonuni. – 2019-yil.
(Maktabgacha taʼlim tashkilotlarida boshqaruv, ish yuritish va ijro intizomiga doir asosiy talablar).
4. O‘zbekiston Respublikasining “Jismoniy va yuridik shaxslarning murojaatlari to‘g‘risida”gi Qonuni. – 2017-yil.
(Murojaatlarni ko‘rib chiqish tartibi, ijro intizomi, rahbar va masʼul xodimlarning javobgarligi).
5. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining farmon va qarorlari (maktabgacha taʼlim tizimini rivojlantirishga oid).
(Davlat siyosati, raqamlashtirish, boshqaruv samaradorligini oshirish masalalari).
6. O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining qarorlari
(Ish yuritish, elektron hujjat aylanishi, ijro intizomini taʼminlashga oid normativ hujjatlar).
7. Maktabgacha taʼlim tashkilotlarida ish yuritish bo‘yicha yo‘riqnoma. – Toshkent.
(Hujjatlar bilan ishlash, buyruqlar, nazorat va ijro mexanizmlari).
8. Xudoyberdiyev M. Pedagogik jamoani boshqarish. – Toshkent: Yangi asr avlodi, 2020.
(Rahbar masʼuliyati, ijro intizomi va boshqaruv madaniyati).
9. Sattorov A. Maktabgacha taʼlim tashkilotlarida boshqaruv asoslari. – Toshkent: O‘qituvchi, 2021.
(MTT rahbarining boshqaruv funksiyalari, hujjatlar bilan ishlash).
10. To‘xtayeva G. Taʼlim menejmenti. – Toshkent: Fan va texnologiya, 2022.
(Ijro intizomi, strategik boshqaruv va nazorat mexanizmlari).
11. Ismoilov A., Jo‘rayev S. Taʼlim muassasalarida boshqaruv va nazorat. – Toshkent, 2019.
(Nazorat, masʼuliyat va boshqaruv samaradorligi).
12. Raqamli davlat boshqaruvi bo‘yicha metodik qo‘llanmalar.
(Elektron hujjat aylanishi, shaffoflik va resurslarni tejash masalalari).
13. Pedagogik va boshqaruv psixologiyasi bo‘yicha o‘quv qo‘llanmalar.
(Masʼuliyat, motivatsiya, ijro intizomini mustahkamlashning psixologik asoslari).
14. Ilmiy-pedagogik jurnallar va tahliliy maqolalar
(Taʼlim boshqaruvi, raqamlashtirish va murojaatlar bilan ishlash bo‘yicha zamonaviy yondashuvlar).