Maktabgacha taʼlim tashkilotlarida uzluksiz metodik xizmatni tashkil etish
(2 soat nazariy mashg‘ulot)
Reja:
1. Uzluksiz malaka oshirishning shakllari va mazmuni
2. Ilgʻor pedagogik tajribalarni aniqlash, amalga oshirish bosqichlari hamda ommalashtirish tartibi
3. Maktabgacha ta’lim tashkilotining yillik ish rejasi tuzilmasi.
4. 03-01.Maktabgacha ta’lim tashkilotining yillik ish rejasining ijrosiga doir hujjatlar yig‘ma jildining yuritish tartibi.
1. Uzluksiz malaka oshirishning shakllari va mazmuni
Maktabgacha taʼlim tashkilotlarida uzluksiz metodik xizmat tizimi pedagog kadrlarning kasbiy salohiyatini doimiy ravishda rivojlantirish, ularning bilim, ko‘nikma va malakalarini zamonaviy taʼlim talablariga mos holda yangilab borishni taʼminlovchi muhim boshqaruv va pedagogik mexanizm hisoblanadi. Ushbu tizim uzluksizlik, izchillik, maqsadlilik, amaliy yo‘naltirilganlik hamda individual yondashuv tamoyillariga asoslanib, pedagogik faoliyatning barcha bosqichlarini qamrab oladi. Metodik xizmat maktabgacha taʼlim muassasasida faqat nazorat yoki hujjatlar bilan ishlovchi bo‘lim emas, balki pedagoglarning kasbiy rivojlanishini boshqaruvchi, yo‘naltiruvchi va qo‘llab-quvvatlovchi integral tizim sifatida qaraladi.
Uzluksiz metodik xizmat yangi ish boshlagan pedagogdan tortib, katta tajribaga ega tarbiyachigacha bo‘lgan barcha xodimlarning kasbiy rivojlanishini taʼminlashga qaratilgan bo‘lib, bu jarayon tasodifiy yoki epizodik emas, balki rejalashtirilgan, tahlilga asoslangan va aniq maqsadlarga yo‘naltirilgan holda amalga oshiriladi. Shu sababli metodik xizmatni tashkil etishda strategik rejalashtirish, pedagogik diagnostika, monitoring va natijadorlikni baholash kabi boshqaruv elementlari muhim ahamiyat kasb etadi. Mazkur jarayon pedagogning kundalik faoliyati bilan bevosita bog‘langan bo‘lishi, real ehtiyojlar va muammolarga tayangan holda tashkil etilishi lozim.
Nazariy jihatdan uzluksiz metodik xizmat taʼlim sifatini oshirishga xizmat qiladi, chunki maktabgacha yoshdagi bolalarning rivojlanish darajasi bevosita pedagogning kasbiy mahorati, metodik tayyorgarligi va zamonaviy yondashuvlardan foydalanishiga bog‘liq. Shu bois metodik xizmatning asosiy vazifasi pedagoglarda innovatsion fikrlash, kreativ yondashuv, pedagogik refleksiya va o‘z ustida ishlash madaniyatini shakllantirishdan iborat bo‘ladi. Bu jarayonda metodist, katta tarbiyachi va rahbar pedagoglar maslahatchi, murabbiy va yo‘lboshchi sifatida faoliyat yuritadi.
Uzluksiz metodik xizmatning nazariy asoslari lifelong learning, yaʼni uzluksiz taʼlim konsepsiyasiga tayanadi. Ushbu yondashuvga ko‘ra, pedagog o‘z kasbiy faoliyati davomida bilimlarini doimiy ravishda yangilab borishi, yangi metod va texnologiyalarni o‘zlashtirishi zarur. Ayniqsa maktabgacha taʼlim tizimida taʼlim-tarbiya jarayonining bolalarning yosh va psixologik xususiyatlariga mosligi pedagogdan yuqori darajadagi metodik tayyorgarlikni talab etadi. Shu nuqtayi nazardan, metodik xizmat pedagogning kasbiy rivojlanishiga uzviy bog‘langan holda olib borilishi lozim.
Maktabgacha taʼlim tashkilotlarida uzluksiz metodik xizmat pedagoglarning ehtiyojlarini aniqlash, bilim va malakalarini baholash, individual rivojlanish yo‘nalishlarini belgilash, amaliy yordam ko‘rsatish hamda erishilgan natijalarni umumlashtirish kabi vazifalarni bajaradi. Ushbu vazifalar metodik ishlarning tizimli, rejalashtirilgan va izchil olib borilishini taqozo etadi. Metodik xizmat pedagogik jarayonni boshqarishning muhim komponenti sifatida nafaqat alohida pedagoglarning, balki butun taʼlim muassasasining rivojlanishini taʼminlaydi.
Uzluksiz malaka oshirish metodik xizmatning ajralmas qismi bo‘lib, u turli tashkiliy shakllar orqali amalga oshiriladi. Ichki metodik ishlar – metodik seminarlar, ochiq mashg‘ulotlar, mahorat darslari, pedagogik o‘qishlar pedagoglarning bevosita ish joyida, amaliy faoliyat bilan uzviy bog‘langan holda kasbiy rivojlanishini taʼminlaydi. Bu shakllar maktabgacha taʼlim tashkilotining real ehtiyojlari va muammolariga mos holda tashkil etilishi bilan ahamiyatlidir. Metodik seminarlar pedagoglarning nazariy bilimlarini chuqurlashtirish, ochiq mashg‘ulotlar esa ilg‘or tajribalarni ommalashtirish va reflektiv tahlilni rivojlantirishga xizmat qiladi.
Mahorat darslari tajribali pedagoglar tomonidan olib borilib, amaliy kompetensiyalarni rivojlantirishda alohida o‘rin tutadi. Shu bilan birga, tashqi malaka oshirish shakllari – kurslar, treninglar, konferensiyalar va vebinarlar pedagoglarning kasbiy dunyoqarashini kengaytiradi. Individual metodik ishlar esa pedagogning shaxsiy ehtiyojlari, bilim darajasi va kasbiy rivojlanish surʼatini hisobga olgan holda tashkil etiladi. Bu yondashuv metodik xizmatning samaradorligini oshiruvchi muhim omil hisoblanadi.
Uzluksiz malaka oshirish mazmuni pedagogning nazariy bilimlari bilan bir qatorda amaliy ko‘nikmalari, kasbiy qadriyatlari va pedagogik madaniyatini qamrab olishi lozim. Mazmunda zamonaviy pedagogik bilimlar, innovatsion texnologiyalar, raqamli kompetensiyalar, pedagogik kommunikatsiya, refleksiya va tarbiyaviy faoliyat masalalariga alohida eʼtibor qaratiladi. Shuningdek, pedagoglarning huquqiy savodxonligini oshirish, normativ-huquqiy hujjatlarni bilishi ham malaka oshirish mazmunining muhim tarkibiy qismi hisoblanadi.
Metodik xizmat samaradorligi uning qay darajada rejalashtirilgani, boshqarilgani va monitoring qilinishiga bog‘liq bo‘ladi. Diagnostika va ehtiyojlarni aniqlash, aniq rejalashtirish, monitoring va tahlil metodik xizmatning asosiy mexanizmlari hisoblanadi. Bu jarayonda maktabgacha taʼlim tashkiloti rahbarining pedagogik yetakchiligi, qo‘llab-quvvatlashi va rag‘batlantirish mexanizmlarini joriy etishi muhim ahamiyat kasb etadi. Jamoaviy hamkorlik, tajriba almashish va axborot-resurs bazasining mavjudligi esa uzluksiz metodik xizmatning samaradorligini yanada oshiradi.
Natijada, uzluksiz metodik xizmat maktabgacha taʼlim tashkilotida sifatli taʼlim muhitini yaratish, pedagoglarning kasbiy salohiyatini rivojlantirish va taʼlim-tarbiya jarayonini yangi bosqichga olib chiqishga xizmat qiluvchi muhim pedagogik va boshqaruv tizimi sifatida namoyon bo‘ladi.
2. Ilgʻor pedagogik tajribalarni aniqlash, amalga oshirish bosqichlari hamda ommalashtirish tartibi
Maktabgacha taʼlim tashkilotlarida aniqlangan ilgʻor pedagogik tajribani amaliyotga joriy etish izchil, bosqichma-bosqich va ilmiy asoslangan yondashuvni talab qiladi. Tajriba faqat aniqlanibgina qolmasdan, u pedagogik jarayonga to‘g‘ri integratsiya qilinmasa, kutilgan natijani bermaydi. Shu sababli ilgʻor pedagogik tajribani joriy etish rejalashtirilgan faoliyat, metodik qo‘llab-quvvatlash va nazorat-tahlil jarayonlari bilan uyg‘unlashgan holda amalga oshirilishi lozim.
Ilgʻor pedagogik tajribani joriy etishning birinchi bosqichi tayyorgarlik bosqichi hisoblanadi. Ushbu bosqichda aniqlangan tajribaning mazmuni, maqsadi va kutilayotgan natijalari chuqur tahlil qilinadi. Tajriba qaysi yo‘nalishda, qaysi yosh guruhida va qanday sharoitda qo‘llanishi mumkinligi aniqlanadi. Metodik xizmat tomonidan tajribaning maktabgacha taʼlim dasturlariga mosligi, bolaning yosh va individual xususiyatlariga taʼsiri baholanadi. Tayyorgarlik bosqichi tajribani muvaffaqiyatli joriy etishning poydevori hisoblanadi.
Keyingi bosqich metodik moslashtirish bosqichi bo‘lib, bunda ilgʻor pedagogik tajriba mavjud taʼlim-tarbiya jarayoniga moslashtiriladi. Har bir maktabgacha taʼlim tashkilotining moddiy-texnik bazasi, pedagogik jamoaning tayyorgarlik darajasi va bolalar kontingenti turlicha bo‘lgani sababli tajriba to‘liq ko‘chirib olinmaydi, balki moslashtiriladi. Ushbu bosqichda metodik tavsiyalar ishlab chiqiladi, mashg‘ulot ishlanmalari tayyorlanadi va pedagoglar uchun yo‘riqnomalar ishlab chiqiladi.
Ilgʻor pedagogik tajribani joriy etishning muhim bosqichlaridan biri sinovdan o‘tkazish bosqichi hisoblanadi. Bu bosqichda tajriba tanlangan guruh yoki pedagoglar faoliyatida amaliyotda sinab ko‘riladi. Sinov jarayonida pedagoglar tomonidan qo‘llanilayotgan metod va usullar muntazam kuzatiladi, bolalarning rivojlanish dinamikasi tahlil qilinadi. Sinov bosqichi tajribaning real sharoitda qanday natija berishini aniqlashga xizmat qiladi.
Sinov bosqichida pedagogik monitoring muhim ahamiyatga ega. Monitoring orqali bolalarning bilim, ko‘nikma va malakalaridagi o‘zgarishlar, ularning faol ishtiroki va qiziqishi baholanadi. Shu bilan birga, pedagoglarning tajribani qo‘llash jarayonidagi qiyinchiliklari va muammolari aniqlanadi. Ushbu maʼlumotlar asosida tajribani yanada takomillashtirish bo‘yicha xulosalar chiqariladi. Monitoring natijalari ilgʻor pedagogik tajribani joriy etish jarayonining muhim ko‘rsatkichlari hisoblanadi.
Navbatdagi bosqich takomillashtirish va kengaytirish bosqichi bo‘lib, sinov natijalariga asoslanadi. Agar tajriba ijobiy natija bersa, u yanada takomillashtiriladi va boshqa guruhlar yoki pedagoglar faoliyatiga joriy etiladi. Ushbu bosqichda metodik xizmat pedagoglarga maslahat beradi, amaliy yordam ko‘rsatadi va tajribaning samarali qo‘llanilishini taʼminlaydi. Takomillashtirish bosqichi tajribani barqaror va samarali qilishga xizmat qiladi.
Ilgʻor pedagogik tajribani joriy etishda pedagoglarning tayyorgarligi muhim omil hisoblanadi. Pedagoglar yangi tajribani qabul qilishga tayyor bo‘lishi, uning mazmunini tushunishi va amaliyotda qo‘llay olishi zarur. Shu sababli metodik xizmat tomonidan seminarlar, mahorat darslari va treninglar tashkil etiladi. Bu jarayon pedagoglarda motivatsiya, ishonch va ijodiy faollikni oshiradi.
Maktabgacha taʼlim tashkilotida ilgʻor pedagogik tajribani joriy etish jarayoni rahbarlik va boshqaruv bilan chambarchas bog‘liqdir. Rahbar tomonidan tajribani joriy etish uchun zarur sharoitlar yaratilishi, pedagoglarning tashabbuslari qo‘llab-quvvatlanishi va faoliyatlari rag‘batlantirilishi lozim. Rahbarning ijobiy munosabati va qo‘llab-quvvatlashi tajribaning muvaffaqiyatli joriy etilishiga katta taʼsir ko‘rsata
Maktabgacha taʼlim tashkilotlarida aniqlangan ilgʻor pedagogik tajribani amaliyotga joriy etish izchil, bosqichma-bosqich va ilmiy asoslangan yondashuvni talab qiladi. Tajriba faqat aniqlanibgina qolmasdan, u pedagogik jarayonga to‘g‘ri integratsiya qilinmasa, kutilgan natijani bermaydi. Shu sababli ilgʻor pedagogik tajribani joriy etish rejalashtirilgan faoliyat, metodik qo‘llab-quvvatlash va nazorat-tahlil jarayonlari bilan uyg‘unlashgan holda amalga oshirilishi lozim.
Ilgʻor pedagogik tajribani joriy etishning birinchi bosqichi tayyorgarlik bosqichi hisoblanadi. Ushbu bosqichda aniqlangan tajribaning mazmuni, maqsadi va kutilayotgan natijalari chuqur tahlil qilinadi. Tajriba qaysi yo‘nalishda, qaysi yosh guruhida va qanday sharoitda qo‘llanishi mumkinligi aniqlanadi. Metodik xizmat tomonidan tajribaning maktabgacha taʼlim dasturlariga mosligi, bolaning yosh va individual xususiyatlariga taʼsiri baholanadi. Tayyorgarlik bosqichi tajribani muvaffaqiyatli joriy etishning poydevori hisoblanadi.
Keyingi bosqich metodik moslashtirish bosqichi bo‘lib, bunda ilgʻor pedagogik tajriba mavjud taʼlim-tarbiya jarayoniga moslashtiriladi. Har bir maktabgacha taʼlim tashkilotining moddiy-texnik bazasi, pedagogik jamoaning tayyorgarlik darajasi va bolalar kontingenti turlicha bo‘lgani sababli tajriba to‘liq ko‘chirib olinmaydi, balki moslashtiriladi. Ushbu bosqichda metodik tavsiyalar ishlab chiqiladi, mashg‘ulot ishlanmalari tayyorlanadi va pedagoglar uchun yo‘riqnomalar ishlab chiqiladi.
Ilgʻor pedagogik tajribani joriy etishning muhim bosqichlaridan biri sinovdan o‘tkazish bosqichi hisoblanadi. Bu bosqichda tajriba tanlangan guruh yoki pedagoglar faoliyatida amaliyotda sinab ko‘riladi. Sinov jarayonida pedagoglar tomonidan qo‘llanilayotgan metod va usullar muntazam kuzatiladi, bolalarning rivojlanish dinamikasi tahlil qilinadi. Sinov bosqichi tajribaning real sharoitda qanday natija berishini aniqlashga xizmat qiladi.
Sinov bosqichida pedagogik monitoring muhim ahamiyatga ega. Monitoring orqali bolalarning bilim, ko‘nikma va malakalaridagi o‘zgarishlar, ularning faol ishtiroki va qiziqishi baholanadi. Shu bilan birga, pedagoglarning tajribani qo‘llash jarayonidagi qiyinchiliklari va muammolari aniqlanadi. Ushbu maʼlumotlar asosida tajribani yanada takomillashtirish bo‘yicha xulosalar chiqariladi. Monitoring natijalari ilgʻor pedagogik tajribani joriy etish jarayonining muhim ko‘rsatkichlari hisoblanadi.
Navbatdagi bosqich takomillashtirish va kengaytirish bosqichi bo‘lib, sinov natijalariga asoslanadi. Agar tajriba ijobiy natija bersa, u yanada takomillashtiriladi va boshqa guruhlar yoki pedagoglar faoliyatiga joriy etiladi. Ushbu bosqichda metodik xizmat pedagoglarga maslahat beradi, amaliy yordam ko‘rsatadi va tajribaning samarali qo‘llanilishini taʼminlaydi. Takomillashtirish bosqichi tajribani barqaror va samarali qilishga xizmat qiladi.
Ilgʻor pedagogik tajribani joriy etishda pedagoglarning tayyorgarligi muhim omil hisoblanadi. Pedagoglar yangi tajribani qabul qilishga tayyor bo‘lishi, uning mazmunini tushunishi va amaliyotda qo‘llay olishi zarur. Shu sababli metodik xizmat tomonidan seminarlar, mahorat darslari va treninglar tashkil etiladi. Bu jarayon pedagoglarda motivatsiya, ishonch va ijodiy faollikni oshiradi.
Maktabgacha taʼlim tashkilotida ilgʻor pedagogik tajribani joriy etish jarayoni rahbarlik va boshqaruv bilan chambarchas bog‘liqdir. Rahbar tomonidan tajribani joriy etish uchun zarur sharoitlar yaratilishi, pedagoglarning tashabbuslari qo‘llab-quvvatlanishi va faoliyatlari rag‘batlantirilishi lozim. Rahbarning ijobiy munosabati va qo‘llab-quvvatlashi tajribaning muvaffaqiyatli joriy etilishiga katta taʼsir ko‘rsatadi.
Maktabgacha taʼlim tashkilotlarida ilgʻor pedagogik tajribani amaliyotga joriy etish jarayonida uning samaradorligini baholash va tahlil qilish muhim ahamiyatga ega. Chunki har qanday pedagogik tajriba o‘zining natijadorligi bilan qadrlanadi. Agar tajriba bolalarning rivojlanishiga, pedagoglarning kasbiy o‘sishiga va taʼlim-tarbiya jarayonining sifatiga ijobiy taʼsir ko‘rsatsa, u ilgʻor tajriba sifatida eʼtirof etiladi. Shu bois metodik xizmat doirasida ilgʻor pedagogik tajribani baholash ilmiy asoslangan mezonlar va tizimli yondashuv asosida amalga oshirilishi lozim.
Ilgʻor pedagogik tajribani baholash jarayoni, avvalo, aniq maqsad va kutilayotgan natijalarni belgilashdan boshlanadi. Har bir tajriba muayyan pedagogik muammoni hal etishga qaratilgan bo‘lishi kerak. Shu sababli baholash jarayonida tajribaning dastlabki maqsadlari bilan erishilgan natijalar o‘rtasidagi muvofiqlik tahlil qilinadi. Bu jarayon pedagogik faoliyatning maqsadga muvofiqligini aniqlash imkonini beradi.
Ilgʻor pedagogik tajribani baholashning muhim mezonlaridan biri bolalarning rivojlanish ko‘rsatkichlari hisoblanadi. Maktabgacha taʼlim tashkilotlarida bolalarning bilim, ko‘nikma va malakalari bilan bir qatorda ularning nutqiy rivojlanishi, ijtimoiy faolligi, mustaqilligi va ijodiy qobiliyatlaridagi o‘zgarishlar baholanadi. Agar ilgʻor pedagogik tajriba natijasida bolalarda ijobiy rivojlanish dinamikasi kuzatilsa, bu tajribaning samaradorligini ko‘rsatadi. Bolalarning rivojlanish natijalari ilgʻor tajribani baholashning asosiy ko‘rsatkichlaridan biridir.
Baholash jarayonida pedagog faoliyatining samaradorligi ham alohida eʼtiborga olinadi. Pedagog tomonidan qo‘llanilayotgan metod va usullarning taʼlim dasturlariga mosligi, ularning pedagogik maqsadlarga xizmat qilishi va bolalar faoliyatiga ijobiy taʼsiri tahlil qilinadi. Shu bilan birga, pedagogning kasbiy kompetensiyalaridagi o‘sish, innovatsion yondashuvlarni qo‘llash qobiliyati va reflektiv faoliyati baholanadi. Pedagogning kasbiy rivojlanishi ilgʻor pedagogik tajribaning muhim natijalaridan biri hisoblanadi.
Ilgʻor pedagogik tajribani tahlil qilishda pedagogik monitoring va diagnostika muhim vositalar sifatida qo‘llaniladi. Monitoring orqali tajribaning joriy etilish jarayoni muntazam kuzatilib boriladi, diagnostika yordamida esa bolalar va pedagoglar faoliyatidagi o‘zgarishlar aniqlanadi. Ushbu jarayonlar natijasida to‘plangan maʼlumotlar ilmiy tahlil qilinadi va xulosalar chiqariladi. Monitoring va diagnostika tajribaning obyektiv baholanishini taʼminlaydi.
Ilgʻor pedagogik tajribani baholashda barqarorlik va takrorlanuvchanlik mezonlari ham muhim ahamiyatga ega. Agar tajriba bir martalik natija bermay, uzoq muddat davomida barqaror ijobiy natijalar ko‘rsatsa va boshqa pedagoglar faoliyatida ham muvaffaqiyatli qo‘llanilsa, u chinakam ilgʻor tajriba sifatida qaraladi. Bu mezon tajribaning umumlashtirish va ommalashtirish imkoniyatlarini belgilaydi.
Tajribaning samaradorligini aniqlashda ijtimoiy-pedagogik ahamiyat ham hisobga olinadi. Ilgʻor pedagogik tajriba nafaqat alohida pedagog yoki guruh faoliyatiga, balki butun maktabgacha taʼlim tashkiloti rivojlanishiga ijobiy taʼsir ko‘rsatishi kerak. Pedagogik jamoada ijodiy muhitning shakllanishi, hamkorlikning kuchayishi va taʼlim sifati oshishi ilgʻor tajribaning muhim natijalari hisoblanadi.
Ilgʻor pedagogik tajribani baholash va tahlil qilish jarayonida metodik xizmatning roli beqiyosdir. Metodik xizmat tajribani baholash mezonlarini ishlab chiqadi, tahlil jarayonini tashkil etadi va natijalar asosida xulosalar chiqaradi. Shu bilan birga, metodik xizmat pedagoglarga baholash natijalari bo‘yicha tavsiyalar beradi va tajribani yanada takomillashtirish yo‘llarini belgilaydi. Bu jarayon tajribaning sifat jihatidan rivojlanishiga xizmat qiladi.
Maktabgacha taʼlim tashkilotlarida aniqlangan va amaliyotda o‘zining samaradorligini isbotlagan ilgʻor pedagogik tajribalarni ommalashtirish uzluksiz metodik xizmatning yakuniy va eng muhim bosqichlaridan biri hisoblanadi. Tajribani ommalashtirish orqali faqat alohida pedagogning yutug‘i emas, balki butun pedagogik jamoaning kasbiy rivojlanishi taʼminlanadi. Shu sababli ilgʻor pedagogik tajribalarni ommalashtirish rejalashtirilgan, tizimli va maqsadga yo‘naltirilgan metodik faoliyat sifatida tashkil etilishi zarur.
Ilgʻor pedagogik tajribalarni ommalashtirish deganda ularni keng pedagogik jamoatchilikka yetkazish, boshqa pedagoglar faoliyatida qo‘llash imkoniyatini yaratish va taʼlim amaliyotiga joriy etish tushuniladi. Bu jarayon pedagoglar o‘rtasida tajriba almashish, innovatsion yondashuvlarni tarqatish va taʼlim sifatini oshirishga xizmat qiladi. Ommlashtirish jarayonida tajribaning mazmuni, qo‘llash shartlari va erishilgan natijalari aniq va tushunarli tarzda yoritilishi lozim.
Maktabgacha taʼlim tashkilotlarida ilgʻor pedagogik tajribalarni ommalashtirishning asosiy shakllaridan biri metodik seminarlar va pedagogik o‘qishlardir. Ushbu tadbirlarda ilgʻor tajribaga ega pedagoglar o‘z ish uslublari, mashg‘ulot ishlanmalari va amaliy natijalarini taqdim etadi. Seminarlar jarayonida tajriba muhokama qilinadi, savol-javoblar o‘tkaziladi va pedagoglar tomonidan o‘zlashtiriladi. Metodik seminarlar tajribani ommalashtirishning samarali shakli sifatida pedagoglarning kasbiy o‘sishiga ijobiy taʼsir ko‘rsatadi.
Ilgʻor tajribalarni ommalashtirishda ochiq mashg‘ulotlar va mahorat darslari ham muhim o‘rin tutadi. Ochiq mashg‘ulotlar orqali pedagoglar ilgʻor tajribani amaliy jarayonda bevosita kuzatish imkoniga ega bo‘ladi. Mahorat darslari esa tajribali pedagoglarning ish uslublarini chuqurroq o‘rganishga xizmat qiladi. Bu shakllar pedagoglarda amaliy ko‘nikmalarni shakllantirish va innovatsion metodlarni o‘zlashtirishda muhim ahamiyatga ega.
Ilgʻor pedagogik tajribalarni ommalashtirishning yana bir muhim shakli metodik nashrlar hisoblanadi. Pedagoglarning ish tajribasi metodik qo‘llanmalar, tavsiyalar, maqolalar va elektron resurslar ko‘rinishida umumlashtiriladi. Ushbu materiallar pedagoglar uchun metodik yordam vazifasini bajaradi va ilgʻor tajribani kengroq auditoriyaga yetkazish imkonini beradi. Metodik nashrlar tajribani tizimli va uzoq muddatli foydalanish imkoniyatini yaratadi.
Zamonaviy sharoitda ilgʻor pedagogik tajribalarni ommalashtirishda raqamli texnologiyalar va onlayn platformalar muhim ahamiyat kasb etmoqda. Vebinarlar, onlayn seminarlar, ijtimoiy tarmoqlar va taʼlim platformalari orqali ilgʻor tajribalar tez va samarali tarqatilmoqda. Bu esa maktabgacha taʼlim tashkilotlari o‘rtasida tajriba almashish imkoniyatlarini kengaytiradi va hududiy cheklovlarni bartaraf etadi.
Ilgʻor pedagogik tajribalarni ommalashtirish jarayonida metodik xizmatning muvofiqlashtiruvchi roli alohida ahamiyatga ega. Metodik xizmat tajribalarni tanlaydi, ularni umumlashtiradi va ommalashtirish shakllarini belgilaydi. Shu bilan birga, metodik xizmat pedagoglarni ilgʻor tajribalarni o‘z faoliyatida qo‘llashga yo‘naltiradi va zarur metodik yordam ko‘rsatadi. Bu jarayon ommalashtirishning tizimli va samarali bo‘lishini taʼminlaydi.
Ilgʻor pedagogik tajribalarni ommalashtirish pedagogik jamoada ijodiy muhitni shakllantiradi. Pedagoglar bir-birining yutuqlarini o‘rganadi, o‘z faoliyatini takomillashtirishga intiladi va kasbiy o‘sishga bo‘lgan motivatsiyasi oshadi. Bu jarayon jamoada sog‘lom raqobat, hamkorlik va o‘zaro qo‘llab-quvvatlash muhitini yaratadi. Natijada maktabgacha taʼlim tashkilotining umumiy taʼlim sifati oshadi.
Shuningdek, ilgʻor pedagogik tajribalarni ommalashtirish pedagoglarning kasbiy eʼtirofi va rag‘batlantirilishiga ham xizmat qiladi. Ilgʻor tajribaga ega pedagoglarning mehnati eʼtirof etilishi ularni yanada faol va ijodkor bo‘lishga undaydi. Bu esa uzluksiz metodik xizmatning motivatsion jihatini kuchaytiradi.
3.MAKTABGACHA TA’LIM TASHKILOTINING YILLIK ISH REJASI TUZILMASI
Maktabgacha ta’lim tashkilotining yillik ish rejasi ta’lim muassasasi faoliyatini maqsadli, tizimli va izchil tashkil etishga xizmat qiluvchi asosiy boshqaruv hujjati hisoblanadi. Yillik ish rejasi orqali ta’lim-tarbiya jarayoni, metodik ishlar, kadrlar bilan ishlash, ota-onalar bilan hamkorlik, moliyaviy-xo‘jalik faoliyati hamda ichki nazorat tizimi rejalashtiriladi. Ushbu hujjat maktabgacha ta’lim tashkilotining bir yil davomida qanday yo‘nalishlarda faoliyat yuritishini aniq belgilab beradi.
Yillik ish rejasining asosiy maqsadi maktabgacha ta’lim tashkilotida ta’lim-tarbiya sifatini oshirish, pedagog xodimlarning kasbiy rivojlanishini ta’minlash va bolalarning har tomonlama rivojlanishi uchun qulay sharoit yaratishdan iborat. Yillik reja davlat talablari, o‘quv dasturlari, normativ-huquqiy hujjatlar hamda hududiy ehtiyojlar asosida ishlab chiqiladi.
Maktabgacha ta’lim tashkilotining yillik ish rejasi tuzilmasi odatda bir nechta asosiy bo‘limlardan iborat bo‘ladi. Rejaning kirish qismida tashkilot faoliyatining qisqacha tahlili, o‘tgan yil natijalari va aniqlangan muammolar aks ettiriladi. Ushbu tahlil keyingi rejalashtirish jarayonida muhim asos bo‘lib xizmat qiladi, chunki u real holatdan kelib chiqib vazifalar belgilash imkonini beradi.
Yillik ish rejasining muhim bo‘limlaridan biri — ta’lim-tarbiya jarayonini tashkil etish bo‘limidir. Bu bo‘limda mashg‘ulotlarni rejalashtirish, bolalarning rivojlanish darajasini baholash, sog‘lomlashtirish ishlari, xavfsizlik choralari va tarbiyaviy faoliyat yo‘nalishlari belgilab beriladi. Ushbu bo‘lim rejaning markaziy qismi bo‘lib, maktabgacha ta’lim tashkilotining asosiy vazifalarini qamrab oladi.
Keyingi muhim bo‘lim — metodik ishlar rejasi hisoblanadi. Bu yerda “Metodik mahorat kuni”, “Metodik mahorat soati”, seminarlar, treninglar, ochiq mashg‘ulotlar va ilg‘or pedagogik tajribalarni o‘rganish bo‘yicha tadbirlar rejalashtiriladi. Metodik ishlar bo‘limi pedagog xodimlarning kasbiy rivojlanishini ta’minlashga qaratilgan bo‘lib, yillik ish rejasining ajralmas qismi hisoblanadi.
Yillik ish rejasida kadrlar bilan ishlash masalalariga ham alohida e’tibor qaratiladi. Ushbu bo‘limda pedagog va texnik xodimlar bilan ishlash, malaka oshirish, attestatsiyaga tayyorgarlik, yosh mutaxassislarni qo‘llab-quvvatlash kabi tadbirlar rejalashtiriladi. Kadrlar bilan ishlash bo‘limi ta’lim sifati va muassasa barqaror rivojlanishiga bevosita ta’sir ko‘rsatadi.
Shuningdek, yillik ish rejasida ota-onalar va jamoatchilik bilan hamkorlik bo‘limi ham bo‘ladi. Bu bo‘limda ota-onalar yig‘ilishlari, maslahatlar, ochiq eshiklar kuni va hamkorlikka oid tadbirlar rejalashtiriladi. Ota-onalar bilan samarali hamkorlik bolalarning rivojlanishiga ijobiy ta’sir ko‘rsatadi.
Yillik ish rejasining yakuniy bo‘limlaridan biri — nazorat va monitoring ishlaridir. Ushbu bo‘limda ichki nazorat, pedagogik jarayonni kuzatish, hujjatlar yuritilishini tekshirish va tahlil qilish tadbirlari ko‘rsatiladi. Nazorat ishlari rejaning ijrosini ta’minlashga xizmat qiladi.
Shu tariqa, maktabgacha ta’lim tashkilotining yillik ish rejasi tuzilmasi muassasa faoliyatining barcha yo‘nalishlarini qamrab olgan, aniq va tizimli hujjat bo‘lishi zarur. To‘g‘ri tuzilgan yillik ish rejasi ta’lim tashkiloti faoliyatini samarali boshqarishga imkon beradi.
4. 03-01. MAKTABGACHA TA’LIM TASHKILOTINING YILLIK ISH REJASINING IJROSIGA DOIR HUJJATLAR YIG‘MA JILDINING YURITISH TARTIBI
Maktabgacha ta’lim tashkilotida yillik ish rejasining ijrosini ta’minlash faqatgina reja tuzish bilan cheklanib qolmaydi, balki uning bajarilishini tasdiqlovchi hujjatlarni to‘g‘ri va tizimli yuritishni ham talab etadi. Shu maqsadda tashkilotda 03-01 indeksli yig‘ma jild yuritiladi. Ushbu yig‘ma jild yillik ish rejasida belgilangan tadbirlarning amalda bajarilganini tasdiqlovchi asosiy hujjatlar majmuasidir.
03-01 yig‘ma jildining asosiy vazifasi yillik ish rejasining ijrosi bo‘yicha hujjatlarni bir joyda jamlash, ularni tizimli saqlash va nazorat organlariga taqdim etish imkonini yaratishdan iborat. Ushbu yig‘ma jild rahbar va metodist uchun muhim boshqaruv vositasi hisoblanadi.
Yig‘ma jild yuritishda tartib va izchillik asosiy talab hisoblanadi. Yig‘ma jild odatda reja bandlari ketma-ketligiga mos ravishda shakllantiriladi. Har bir bo‘limda tegishli buyruqlar, bayonnomalar, ma’lumotnomalar, dalolatnomalar, foto-materiallar va tahliliy hujjatlar joylashtiriladi.
03-01 yig‘ma jildiga kiritiladigan hujjatlar quyidagilarni o‘z ichiga oladi: yillik ish rejasi nusxasi, reja asosida chiqarilgan buyruqlar, metodik tadbirlar bayonnomalari, kuzatuv va monitoring natijalari, hisobotlar va xulosalar. Ushbu hujjatlar reja ijrosining real tasdig‘i sifatida xizmat qiladi.
Yig‘ma jildni yuritishda hujjatlarning rasmiylashtirilishiga alohida e’tibor qaratiladi. Har bir hujjat sanasi, raqami, mazmuni va mas’ul shaxslari aniq ko‘rsatilgan bo‘lishi kerak. Tartibsiz va rasmiylashtirilmagan hujjatlar yig‘ma jildning qiymatini pasaytiradi.
Maktabgacha ta’lim tashkilotida 03-01 yig‘ma jildni yuritish uchun mas’ul shaxs odatda rahbar yoki metodist hisoblanadi. Mas’ul shaxs hujjatlarning o‘z vaqtida yig‘ilishi, tizimlashtirilishi va saqlanishini ta’minlaydi. Bu jarayon doimiy nazorat ostida bo‘lishi lozim.
Yig‘ma jild yuritishda yillik ish rejasining ijrosi muntazam tahlil qilinadi. Tahlil natijalari keyingi rejalashtirish jarayonida muhim manba bo‘lib xizmat qiladi. Shu tariqa 03-01 yig‘ma jild nafaqat hujjatlar majmuasi, balki boshqaruv va tahlil vositasi ham hisoblanadi.
Xulosa qilib aytganda, maktabgacha ta’lim tashkilotining yillik ish rejasining ijrosiga doir 03-01 yig‘ma jildini to‘g‘ri yuritish ta’lim muassasasida tartib-intizomni mustahkamlash, boshqaruv samaradorligini oshirish va faoliyatning shaffofligini ta’minlashga xizmat qiladi.
Foydalanilgan adabiyotlar ro‘yxati
1. O‘zbekiston Respublikasining “Taʼlim to‘g‘risida”gi Qonuni. — Toshkent, 2020.
2. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining Maktabgacha taʼlim tizimini yanada takomillashtirish chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi Farmoni. — Toshkent.
3. O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining maktabgacha taʼlim tashkilotlari faoliyatini takomillashtirishga oid qarorlari. — Toshkent.
4. Maktabgacha taʼlimda menejment. — Toshkent: Fan va texnologiya, 2022.
5. Maktabgacha taʼlim tashkilotlarida boshqaruv asoslari. — Toshkent: O‘qituvchi, 2021.
6. Pedagogik jamoani boshqarish. — Toshkent: Yangi asr avlodi, 2020.
7. Ilgʻor pedagogik tajribalarni o‘rganish va ommalashtirish. — Toshkent: Fan, 2019.
8. Pedagogik innovatsiyalar va metodik xizmat. — Toshkent: Akademnashr, 2018.
9. Continuous Professional Development in Early Childhood Education. — Paris: OECD Publishing, 2017.
10. Early Childhood Education and Professional Learning. — Paris: UNESCO Publishing, 2019.