Mavzu- Inson resurslari faoliyatini baholash.

1.  Inson resurslari faoliyatini baholashning mazmuni va maqsadi. Baholashning turlari. Pedagoglar faoliyatini baholash mezonlari.

2.  Dars kuzatuvi va uning standartlari.

3.  Xodimlar uchun KPI (samaradorlikka erishish ko‘rsatkichlari).

4.  O‘qituvchilar portfeli (portfolio) bilan ishlash.

5.  O‘qituvchilar faoliyatini baholashda ichki monitoringdan samarali foydalanish.

6.  O‘qituvchilarni SWOT tahlil qilish. Xodimlar faoliyatini baholashga oid hujjatlar.

7.  Rag‘batlantirish va jazo choralarini baholash natijalariga bog‘lash.

8.  Baholash natijalarini tahlil qilish metodikasi.

9.  Statistik ma’lumotlar asosida qaror qabul qilish.

10.                Baholashning psixologik jihatlari. Baholash natijalaridan o‘qituvchilarni jazolash emas, balki davolash vositasi sifatida foydalanish.

11.                Pedagog kadrlarni attestatsiyadan o‘tkazish tartibi, bosqichlari.

 

1.         Inson resurslari faoliyatini baholashning mazmuni va maqsadi. Baholashning turlari. Pedagoglar faoliyatini baholash mezonlari.

Inson resurslarini boshqarish tizimida inson resurslari faoliyatini baholash ta’lim muassasasining umumiy rivojlanish strategiyasi bilan bevosita bog‘liq bo‘lgan muhim boshqaruv mexanizmi hisoblanadi. Maktabda pedagog va xodimlar faoliyatini baholash faqatgina nazorat yoki hisobot berish vositasi emas, balki rivojlantiruvchi boshqaruv, sifatni oshirish, mas’uliyatni kuchaytirish hamda rag‘batlantirish tizimini takomillashtirishga xizmat qiluvchi jarayon sifatida qaraladi. Zamonaviy ta’lim boshqaruvida baholash jarayoni subyektiv fikrlarga asoslangan oddiy kuzatuv emas, balki aniq mezonlar, indikatorlar, ko‘rsatkichlar va tizimli yondashuv asosida amalga oshiriladi.

Inson resurslari faoliyatini baholashning mazmuni shundan iboratki, u pedagog va boshqa xodimlarning kasbiy faoliyati, mehnat samaradorligi, kompetensiyalari, mas’uliyati, tashabbuskorligi hamda ta’lim-tarbiya jarayoniga qo‘shayotgan real hissasini aniqlashni nazarda tutadi. Baholash jarayoni orqali xodimlarning kuchli va zaif tomonlari, kasbiy rivojlanishga ehtiyojlari, mavjud salohiyatdan foydalanish darajasi aniqlanadi. Shu jihatdan baholash inson resurslarini boshqarishning boshqa funksiyalari – rejalashtirish, rivojlantirish, rag‘batlantirish, kadrlar zaxirasini shakllantirish bilan uzviy bog‘liq holda olib boriladi.

Inson resurslari faoliyatini baholashning asosiy maqsadi maktabda ta’lim sifati va boshqaruv samaradorligini oshirishdan iborat. Baholash orqali pedagoglarning o‘quvchilarga ta’lim berishdagi natijalari, metodik yondashuvlari, innovatsion faoliyati, kasbiy mas’uliyati va jamoaviy ishga qo‘shgan hissasi aniqlanadi. Shu bilan birga, baholash tizimi rahbariyatga asoslangan boshqaruv qarorlarini qabul qilish, xodimlarni lavozim bo‘yicha o‘sishiga yo‘naltirish, moddiy va nomoddiy rag‘batlantirish mexanizmlarini adolatli tashkil etish imkonini beradi. Baholash jarayoni pedagoglar uchun jazolovchi mexanizm emas, balki rivojlantiruvchi va qo‘llab-quvvatlovchi vosita sifatida tashkil etilishi muhim hisoblanadi.

Maktab sharoitida inson resurslari faoliyatini baholashning yana bir muhim maqsadi – hisobdorlik va shaffoflikni ta’minlashdir. Baholash natijalari pedagog va rahbarlar faoliyatining ochiq va tushunarli mezonlar asosida olib borilishini ta’minlaydi. Bu esa jamoada ishonch muhitini shakllantiradi, subyektiv qarorlar qabul qilinishining oldini oladi va boshqaruvda adolat tamoyillarini mustahkamlaydi. Shu bilan birga, baholash natijalari maktabning strategik rivojlanish rejalari uchun tahliliy ma’lumotlar bazasini yaratadi.

Inson resurslari faoliyatini baholash turlari bilan tavsiflanadi va ularni to‘g‘ri tanlash maktab boshqaruvi samaradorligiga bevosita ta’sir ko‘rsatadi. Amaliyotda eng ko‘p qo‘llaniladigan baholash turlaridan biri joriy baholash hisoblanadi. Joriy baholash pedagoglarning kundalik faoliyati, dars jarayoni, hujjat yuritish, intizomga rioya qilish, o‘quvchilar bilan ishlashdagi mas’uliyati asosida amalga oshiriladi. Ushbu baholash turi doimiy monitoringni ta’minlaydi va muammolarni erta aniqlash imkonini beradi.

Keyingi muhim baholash turi bu oraliq baholash bo‘lib, u ma’lum bir davr – chorak, yarim yillik yoki o‘quv yili davomida amalga oshirilgan ishlar natijalarini tahlil qilishga qaratiladi. Oraliq baholash orqali pedagogning belgilangan maqsadlarga erishish darajasi, rejalashtirilgan vazifalarni bajarish sifati aniqlanadi. Ushbu baholash turi ko‘pincha metodik kengash, pedagogik kengash yoki ichki monitoring natijalari asosida olib boriladi.

Inson resurslari faoliyatini baholashda yakuniy baholash ham muhim ahamiyat kasb etadi. Yakuniy baholash o‘quv yili yoki ma’lum bir loyiha yakunida o‘tkazilib, pedagogning umumiy faoliyat samaradorligini baholashga xizmat qiladi. Bu baholash turi ko‘pincha attestatsiya, reyting tizimi yoki kompleks baholash shaklida amalga oshiriladi va kadrlar bo‘yicha strategik qarorlar qabul qilishda asos bo‘lib xizmat qiladi.

Zamonaviy maktab boshqaruvida o‘zini-o‘zi baholash ham inson resurslari faoliyatini baholashning muhim turi sifatida qaralmoqda. O‘zini-o‘zi baholash pedagogga o‘z faoliyatini tahlil qilish, yutuq va kamchiliklarini aniqlash, kasbiy rivojlanish rejasini mustaqil shakllantirish imkonini beradi. Bu jarayon pedagogda refleksiya, mas’uliyat va o‘z ustida ishlash ko‘nikmalarini rivojlantiradi. O‘zini-o‘zi baholash natijalari rahbariyat tomonidan olib boriladigan baholash bilan solishtirilganda yanada obyektiv tahlil imkonini yaratadi.

Baholash turlaridan yana biri 360 daraja baholash bo‘lib, u pedagog faoliyatini turli manbalar – rahbar, hamkasblar, o‘quvchilar va ota-onalar fikri asosida baholashni nazarda tutadi. Ushbu baholash turi maktabda partisipativ boshqaruv va ochiq muloqot muhitini shakllantirishga xizmat qiladi. Biroq bu baholash turini joriy etishda mezonlarning aniq belgilanishi va baholovchilarning tayyorligi muhim ahamiyatga ega.

Inson resurslari faoliyatini baholashda pedagoglar faoliyatini baholash mezonlari alohida o‘rin tutadi. Baholash mezonlari aniq, o‘lchab bo‘ladigan, tushunarli va adolatli bo‘lishi zarur. Maktab amaliyotida pedagoglar faoliyatini baholash mezonlari bir necha asosiy yo‘nalishlarni qamrab oladi. Ulardan biri kasbiy kompetensiya mezoni bo‘lib, u pedagogning fan bo‘yicha bilim darajasi, metodik tayyorgarligi, zamonaviy pedagogik texnologiyalardan foydalanish ko‘nikmalarini baholashga qaratiladi.

Pedagoglar faoliyatini baholashda ta’lim natijalari muhim mezon sifatida qaraladi. Bu mezon o‘quvchilarning bilim, ko‘nikma va malakalaridagi o‘sish dinamikasi, fanlar bo‘yicha o‘zlashtirish ko‘rsatkichlari, olimpiada va tanlovlardagi ishtiroki orqali aniqlanadi. Ta’lim natijalari mezoni baholash jarayonida pedagog faoliyatining real samaradorligini ko‘rsatib beradi, biroq bunda o‘quvchilarning individual imkoniyatlari va ijtimoiy omillar ham inobatga olinishi zarur.

Baholash mezonlaridan yana biri metodik faoliyat mezonidir. Ushbu mezon pedagogning metodik ishlanmalari, ochiq darslari, seminar va treninglardagi faolligi, tajriba almashishdagi ishtiroki asosida baholanadi. Metodik faoliyat mezoni pedagogning kasbiy rivojlanishga bo‘lgan munosabatini va innovatsion salohiyatini aniqlashga xizmat qiladi. Maktab rahbariyati uchun bu mezon pedagoglarning rivojlanish yo‘nalishlarini belgilashda muhim ahamiyatga ega.

Pedagoglar faoliyatini baholashda intizom va mehnat madaniyati mezoni ham muhim hisoblanadi. Ushbu mezon ish vaqtiga rioya qilish, hujjatlarni o‘z vaqtida va sifatli yuritish, ichki tartib-qoidalarga amal qilish, jamoa bilan hamkorlikda ishlash ko‘rsatkichlarini o‘z ichiga oladi. Intizom va mehnat madaniyati baholash orqali maktabda mas’uliyatli va barqaror ish muhiti shakllantiriladi.

Baholash mezonlaridan biri sifatida ijtimoiy-psixologik faoliyat ham ko‘rib chiqiladi. Bu mezon pedagogning o‘quvchilar, ota-onalar va hamkasblar bilan muloqot madaniyati, konfliktlarni boshqarish qobiliyati, jamoaviy ishlarda ishtiroki orqali aniqlanadi. Ijtimoiy-psixologik faoliyat mezoni maktabda sog‘lom muhitni ta’minlashda muhim rol o‘ynaydi.

Inson resurslari faoliyatini baholash jarayonida raqamli baholash vositalaridan foydalanish tobora dolzarb ahamiyat kasb etmoqda. Elektron jurnallar, onlayn monitoring tizimlari, reyting platformalari baholash jarayonini avtomatlashtirish, ma’lumotlarni tahlil qilish va saqlash imkonini beradi. Raqamli vositalar baholash jarayonining shaffofligini oshiradi, subyektivlikni kamaytiradi va boshqaruv qarorlarini qabul qilishni yengillashtiradi.

Maktabda inson resurslari faoliyatini baholash tizimini joriy etishda tizimlilik, uzluksizlik va rivojlantiruvchi yondashuv tamoyillariga amal qilish zarur. Baholash bir martalik tadbir emas, balki doimiy jarayon sifatida tashkil etilishi, natijalari esa pedagoglarning kasbiy rivojlanishiga yo‘naltirilishi lozim. Shu bilan birga, baholash jarayonida pedagoglarning fikri va takliflarini inobatga olish, baholash mezonlarini jamoa bilan kelishgan holda belgilash muhim hisoblanadi.

Inson resurslari faoliyatini baholash maktab rahbari uchun strategik boshqaruv vositasi hisoblanadi. To‘g‘ri tashkil etilgan baholash tizimi orqali rahbar kadrlar salohiyatidan samarali foydalanadi, pedagoglarning kasbiy rivojlanishini qo‘llab-quvvatlaydi va ta’lim sifatini oshirishga erishadi. Baholash natijalari asosida maktabning rivojlanish strategiyasi, malaka oshirish rejasi va rag‘batlantirish mexanizmlari yanada takomillashtiriladi.

 

2.         Dars kuzatuvi va uning standartlari.

Inson resurslari faoliyatini baholash tizimida dars kuzatuvi maktabda pedagoglar faoliyatini aniqlash, tahlil qilish va rivojlantirishga xizmat qiluvchi eng muhim boshqaruv vositalaridan biri hisoblanadi. Dars kuzatuvi orqali pedagogning kasbiy kompetensiyasi, metodik mahorati, o‘quvchilar bilan ishlash uslubi, ta’lim jarayonini tashkil etish sifati va pedagogik madaniyati real jarayon asosida baholanadi. Dars kuzatuvi inson resurslarini baholashda faqatgina nazorat funksiyasini emas, balki rivojlantiruvchi, yo‘naltiruvchi va qo‘llab-quvvatlovchi mexanizm sifatida tashkil etilishi lozim.

Dars kuzatuvi – bu pedagog tomonidan olib borilayotgan dars jarayonini oldindan belgilangan mezonlar va standartlar asosida tizimli kuzatish, tahlil qilish va baholash jarayonidir. U rahbar, o‘rinbosar, metodik birlashma rahbari yoki maxsus vakolatga ega mutaxassis tomonidan amalga oshiriladi. Dars kuzatuvi jarayonida pedagogning darsni rejalashtirishdan boshlab, uni yakunlashgacha bo‘lgan barcha bosqichlari, ta’lim metodlari, o‘quvchilar faolligi, baholash usullari va pedagogik muloqot madaniyati o‘rganiladi.

Maktabda dars kuzatuvining asosiy maqsadi pedagogni jazolash yoki kamchiliklarini fosh etish emas, balki uning kasbiy rivojlanishiga ko‘maklashish, kuchli tomonlarini aniqlash va mavjud muammolarni bartaraf etish yo‘llarini belgilashdan iborat. Shu sababli dars kuzatuvi inson resurslarini baholash tizimida obyektivlik, ochiqlik, adolat va hamkorlik tamoyillariga asoslanishi kerak. Agar dars kuzatuvi faqat tekshiruv sifatida qabul qilinsa, u pedagogda psixologik qarshilikni keltirib chiqaradi va baholash samaradorligini pasaytiradi.

Dars kuzatuvining inson resurslari faoliyatini baholashdagi ahamiyati shundan iboratki, u pedagog faoliyatining qog‘ozdagi hisobotlar emas, balki real amaliy jarayondagi holatini ko‘rsatadi. Aynan dars jarayonida pedagogning bilim va tajribasi, metodik yondashuvi, pedagogik mahorati va shaxsiy fazilatlari namoyon bo‘ladi. Shu jihatdan dars kuzatuvi pedagoglar faoliyatini baholashning eng ishonchli va samarali shakllaridan biri hisoblanadi.

Zamonaviy maktab boshqaruvida dars kuzatuvi standartlar asosida amalga oshirilishi muhim ahamiyatga ega. Dars kuzatuvi standartlari – bu darsni baholashda amal qilinadigan yagona talablar, mezonlar va ko‘rsatkichlar majmui bo‘lib, ular baholash jarayonining bir xilligini va adolatli bo‘lishini ta’minlaydi. Standartlar mavjud bo‘lmagan holatda dars kuzatuvi subyektiv fikrlarga asoslanib qolishi va pedagoglar o‘rtasida norozilikni keltirib chiqarishi mumkin.

Dars kuzatuvi standartlarining mazmuni darsning barcha tarkibiy qismlarini qamrab oladi. Eng avvalo, darsni rejalashtirish sifati baholanadi. Bu jarayonda pedagogning dars ishlanmasi, o‘quv maqsadlarining aniq belgilanganligi, dars mazmunining davlat ta’lim talablari va o‘quv dasturiga mosligi e’tiborga olinadi. Rejalashtirish sifati pedagogning darsni ongli va tizimli tashkil etish darajasini ko‘rsatadi.

Dars kuzatuvi standartlarida darsning maqsadga yo‘naltirilganligi muhim ko‘rsatkich hisoblanadi. Dars davomida belgilangan maqsadlarning amalga oshirilishi, o‘quvchilar tomonidan kutilayotgan natijalarga erishish darajasi tahlil qilinadi. Maqsadga yo‘naltirilgan dars pedagogning strategik fikrlashini va ta’lim jarayonini samarali boshqarish qobiliyatini namoyon etadi.

Standartlarda o‘qitish metodlari va usullarining samaradorligi alohida baholanadi. Pedagog tomonidan qo‘llanilayotgan metodlar o‘quvchilarning yosh va individual xususiyatlariga mos bo‘lishi, ularning faolligini oshirishi va mustaqil fikrlashini rivojlantirishi zarur. Faol, interaktiv va muammoli o‘qitish metodlaridan foydalanish dars kuzatuvida ijobiy ko‘rsatkich sifatida qayd etiladi. Bu pedagogning innovatsion yondashuvga ega ekanligini ko‘rsatadi.

Dars kuzatuvi standartlarining muhim tarkibiy qismi o‘quvchilar faolligi va ishtiroki hisoblanadi. Dars jarayonida o‘quvchilarning faqat tinglovchi emas, balki faol ishtirokchi sifatida qatnashishi, savollarga javob berishi, muhokamalarda ishtirok etishi, mustaqil fikr bildirishi baholanadi. O‘quvchilar faolligi pedagog tomonidan yaratilgan ta’lim muhitining samaradorligini aks ettiradi.

Standartlarda pedagogik muloqot madaniyati ham muhim mezon sifatida belgilanadi. Pedagogning nutqi, ohangi, o‘quvchilarga munosabati, rag‘batlantirish va tanbeh berish uslubi dars kuzatuvi jarayonida alohida e’tiborga olinadi. Hurmatga asoslangan, ijobiy va qo‘llab-quvvatlovchi muloqot pedagogning kasbiy madaniyatini ko‘rsatadi va dars samaradorligiga bevosita ta’sir ko‘rsatadi.

Dars kuzatuvi standartlarida baholash va teskari aloqa jarayoni ham baholanadi. Pedagog tomonidan o‘quvchilarning bilim va ko‘nikmalarini baholashda adolatli va aniq mezonlardan foydalanilishi, o‘quvchilarga tushunarli teskari aloqa berilishi muhim hisoblanadi. Baholash jarayoni faqat ball yoki baho qo‘yish bilan cheklanmasdan, o‘quvchilarning rivojlanishiga yo‘naltirilgan bo‘lishi zarur.

Dars kuzatuvining standartlariga darsning tuzilishi va vaqtni boshqarish ham kiradi. Dars bosqichlarining mantiqiy ketma-ketligi, vaqtning to‘g‘ri taqsimlanishi, darsning samarali yakunlanishi pedagogning tashkiliy qobiliyatini namoyon etadi. Vaqtni samarali boshqara olgan pedagog dars maqsadlariga to‘liq erishish imkoniga ega bo‘ladi.

Inson resurslari faoliyatini baholashda dars kuzatuvining yana bir muhim jihati – rivojlantiruvchi tahlil hisoblanadi. Dars kuzatuvi yakunida pedagog bilan konstruktiv muloqot o‘tkazilib, darsning ijobiy jihatlari va takomillashtirish zarur bo‘lgan tomonlari muhokama qilinadi. Rivojlantiruvchi tahlil pedagogda o‘z faoliyatiga tanqidiy qarash va kasbiy o‘sishga intilish motivatsiyasini shakllantiradi.

Dars kuzatuvi jarayonida obyektivlikni ta’minlash muhim ahamiyatga ega. Buning uchun oldindan ishlab chiqilgan kuzatuv varaqalari, baholash mezonlari va indikatorlardan foydalaniladi. Obyektivlik baholash natijalarining ishonchliligini oshiradi va pedagoglar tomonidan qabul qilinishini ta’minlaydi. Subyektiv baholash esa inson resurslarini boshqarish tizimiga bo‘lgan ishonchni pasaytiradi.

Zamonaviy maktablarda dars kuzatuvini tashkil etishda raqamli vositalardan foydalanish tobora kengayib bormoqda. Elektron kuzatuv varaqalari, onlayn tahlil platformalari va video kuzatuv elementlari dars kuzatuvini yanada samarali va qulay tashkil etish imkonini beradi. Raqamli vositalar baholash natijalarini tahlil qilish va solishtirishda muhim ahamiyat kasb etadi.

Dars kuzatuvi inson resurslari faoliyatini baholashda uzluksizlik tamoyiliga asoslanishi lozim. Darslar muntazam kuzatilganda pedagog faoliyatidagi o‘zgarishlar, rivojlanish dinamikasi va natijalar aniq ko‘rinadi. Bir martalik kuzatuv pedagog faoliyati haqida to‘liq tasavvur bera olmaydi, shu sababli tizimli va rejalashtirilgan dars kuzatuvi muhim hisoblanadi.

Dars kuzatuvi standartlari asosida tashkil etilgan baholash tizimi maktab rahbariyatiga inson resurslarini boshqarishda asosli qarorlar qabul qilish, pedagoglarni kasbiy rivojlantirishga yo‘naltirish va ta’lim sifatini oshirish imkonini beradi. Pedagoglar uchun esa dars kuzatuvi o‘z ustida ishlash, tajriba almashish va professional o‘sishga xizmat qiluvchi samarali mexanizm sifatida namoyon bo‘ladi.

 

3.         Xodimlar uchun KPI (samaradorlikka erishish ko‘rsatkichlari).

Inson resurslarini boshqarish tizimida KPI (Key Performance Indicators – samaradorlikka erishish ko‘rsatkichlari) xodimlar faoliyatini obyektiv baholash, boshqaruv jarayonlarini tizimlashtirish va ta’lim muassasasining strategik maqsadlariga erishishni ta’minlovchi muhim mexanizm hisoblanadi. Maktab sharoitida KPI tizimi pedagoglar va boshqa xodimlar faoliyatini faqat umumiy tavsiflar asosida emas, balki aniq o‘lchab bo‘ladigan natijalar orqali baholash imkonini beradi. KPI inson resurslari faoliyatini baholashda subyektiv yondashuvlarni kamaytirib, natijaga yo‘naltirilgan boshqaruv modelini shakllantiradi.

KPI tushunchasi xodim faoliyatining samaradorligini baholash uchun tanlangan asosiy ko‘rsatkichlar majmuasini anglatadi. Ushbu ko‘rsatkichlar muassasa maqsadlari bilan bevosita bog‘liq bo‘lib, xodimning o‘z vazifalarini qanchalik samarali bajarayotganini ko‘rsatadi. Maktabda KPI tizimi pedagoglar, rahbarlar, metodistlar va yordamchi xodimlar faoliyatini baholashda qo‘llanilishi mumkin. KPI tizimining asosiy afzalligi shundaki, u baholash jarayonini aniq, shaffof va tushunarli qiladi.

Maktabda xodimlar uchun KPI joriy etishning asosiy maqsadi ta’lim sifati va boshqaruv samaradorligini oshirishdan iborat. KPI orqali pedagoglar faoliyatining ustuvor yo‘nalishlari belgilanadi, ularning mas’uliyati kuchaytiriladi va faoliyat natijalari bilan rag‘batlantirish o‘rtasida aniq bog‘liqlik vujudga keladi. KPI tizimi xodimlarni faqat jarayonga emas, balki yakuniy natijaga yo‘naltiradi, bu esa maktabda umumiy samaradorlikni oshiradi.

Xodimlar uchun KPI tizimining mazmuni xodimning lavozimi, funksional vazifalari va maktabning strategik maqsadlaridan kelib chiqib shakllantiriladi. Har bir lavozim uchun KPI ko‘rsatkichlari turlicha bo‘lishi mumkin, biroq ular umumiy maqsadga – ta’lim-tarbiya sifatini oshirishga xizmat qilishi lozim. KPI ko‘rsatkichlari xodim faoliyatining asosiy yo‘nalishlarini qamrab olishi va o‘lchab bo‘ladigan bo‘lishi zarur.

KPI tizimining inson resurslarini baholashdagi ahamiyati shundaki, u rejalashtirish, monitoring, tahlil va rag‘batlantirish jarayonlarini yagona tizimga birlashtiradi. Xodim o‘z faoliyati qaysi mezonlar asosida baholanayotganini aniq biladi va shu mezonlarga mos ishlashga intiladi. Bu esa maktabda tartib-intizomni mustahkamlaydi va kasbiy mas’uliyatni oshiradi.

Maktab sharoitida KPI tizimini joriy etishda adolat va shaffoflik tamoyillari muhim o‘rin tutadi. KPI ko‘rsatkichlari barcha xodimlar uchun oldindan ma’lum qilinishi, tushunarli bo‘lishi va real imkoniyatlarga mos kelishi zarur. Agar KPI haddan tashqari murakkab yoki erishib bo‘lmaydigan bo‘lsa, u xodimlarda norozilik va demotivatsiyani keltirib chiqarishi mumkin. Shu sababli KPI tizimi ishlab chiqilayotganda maktab jamoasi fikri va imkoniyatlari inobatga olinishi lozim.

Xodimlar uchun KPI turlari faoliyat yo‘nalishlariga qarab belgilanadi. Maktab amaliyotida KPI ko‘rsatkichlari odatda bir nechta asosiy bloklarga bo‘linadi. Ulardan biri ta’lim natijalari bilan bog‘liq KPI bo‘lib, u o‘quvchilarning bilim darajasi, o‘zlashtirish ko‘rsatkichlari, rivojlanish dinamikasi va natijalarga erishish darajasini aks ettiradi. Ushbu KPI pedagog faoliyatining bevosita samaradorligini ko‘rsatadi.

KPI turlaridan yana biri metodik faoliyat KPI hisoblanadi. Bu ko‘rsatkichlar pedagogning metodik ishlanmalari, ochiq darslar o‘tkazishi, seminar va treninglarda ishtiroki, ilg‘or tajribalarni joriy etish darajasi orqali belgilanadi. Metodik faoliyat KPI pedagogning kasbiy rivojlanishga bo‘lgan munosabatini va innovatsion faolligini baholashga xizmat qiladi.

Maktabda xodimlar uchun KPI tizimida intizom va tashkiliy faoliyat bilan bog‘liq ko‘rsatkichlar ham muhim hisoblanadi. Bunga ish vaqtiga rioya qilish, hujjatlarni o‘z vaqtida va sifatli yuritish, ichki tartib-qoidalarga amal qilish kabi mezonlar kiradi. Ushbu KPI ko‘rsatkichlari maktabda barqaror ish muhitini ta’minlashga xizmat qiladi.

KPI tizimining muhim yo‘nalishlaridan biri ijtimoiy-psixologik faoliyat KPI hisoblanadi. Bu ko‘rsatkichlar xodimning jamoa bilan ishlash qobiliyati, hamkasblar bilan hamkorligi, ota-onalar va o‘quvchilar bilan muloqot madaniyati orqali baholanadi. Ijtimoiy-psixologik KPI maktabda sog‘lom muhitni shakllantirish va jamoaviy ish samaradorligini oshirishga xizmat qiladi.

Xodimlar uchun KPI tizimini shakllantirishda SMART tamoyili muhim ahamiyatga ega. KPI ko‘rsatkichlari aniq (Specific), o‘lchab bo‘ladigan (Measurable), erishib bo‘ladigan (Achievable), muhim (Relevant) va vaqt bilan cheklangan (Time-bound) bo‘lishi zarur. Ushbu tamoyil KPI tizimining amaliy va samarali bo‘lishini ta’minlaydi.

Maktabda KPI tizimini joriy etish jarayoni bosqichma-bosqich amalga oshiriladi. Avvalo, maktabning strategik maqsadlari aniqlanadi. Keyin ushbu maqsadlarga erishishga xizmat qiluvchi xodimlar faoliyati yo‘nalishlari belgilanadi. Shundan so‘ng har bir lavozim uchun mos KPI ko‘rsatkichlari ishlab chiqiladi. KPI tizimi joriy etilishidan oldin xodimlarga uning mazmuni, maqsadi va baholash mexanizmlari tushuntiriladi.

KPI tizimini inson resurslari faoliyatini baholashda qo‘llash rag‘batlantirish tizimi bilan chambarchas bog‘liq. KPI natijalari asosida moddiy va nomoddiy rag‘batlantirish mexanizmlari ishlab chiqiladi. Moddiy rag‘batlantirishga ustamalar, mukofotlar va bonuslar kirsa, nomoddiy rag‘batlantirishga e’tirof, lavozim o‘sishi, kasbiy rivojlanish imkoniyatlari kiradi. KPI va rag‘batlantirish o‘rtasidagi aniq bog‘liqlik xodimlarni yuqori natijalarga erishishga undaydi.

Inson resurslarini baholashda KPI tizimining yana bir afzalligi – monitoring va tahlil imkoniyatlaridir. KPI ko‘rsatkichlari muntazam ravishda tahlil qilinib, xodimlar faoliyatidagi ijobiy va salbiy o‘zgarishlar aniqlanadi. Ushbu tahlillar asosida boshqaruv qarorlari qabul qilinadi, rivojlanish strategiyalari ishlab chiqiladi va zarur tuzatishlar kiritiladi.

Zamonaviy maktablarda KPI tizimini qo‘llashda raqamli texnologiyalardan foydalanish muhim ahamiyatga ega. Elektron jurnallar, onlayn monitoring platformalari va avtomatlashtirilgan hisobot tizimlari KPI ko‘rsatkichlarini yig‘ish, tahlil qilish va saqlashni yengillashtiradi. Raqamli vositalar KPI tizimining shaffofligi va ishonchliligini oshiradi.

Xodimlar uchun KPI tizimini joriy etishda rivojlantiruvchi yondashuv muhim hisoblanadi. KPI xodimni jazolash vositasi emas, balki uning kasbiy rivojlanishiga yo‘naltirilgan mexanizm sifatida ishlashi lozim. KPI natijalari asosida xodimlar uchun individual rivojlanish rejalari ishlab chiqilishi va ularni qo‘llab-quvvatlash mexanizmlari yo‘lga qo‘yilishi zarur.

KPI tizimi inson resurslarini boshqarishda strategik boshqaruv vositasi sifatida qaraladi. To‘g‘ri ishlab chiqilgan va adolatli joriy etilgan KPI tizimi maktabda ta’lim sifati, boshqaruv samaradorligi va xodimlar motivatsiyasini oshirishga xizmat qiladi. KPI orqali maktab rahbariyati inson resurslaridan oqilona foydalanish, pedagoglar salohiyatini rivojlantirish va umumiy ta’lim natijalarini yaxshilash imkoniyatiga ega bo‘ladi.

 

4.         O‘qituvchilar portfeli (portfolio) bilan ishlash.

Inson resurslari faoliyatini baholash tizimida o‘qituvchilar portfeli (portfolio) pedagog faoliyatini tizimli, dalillarga asoslangan va rivojlantiruvchi usulda baholash imkonini beruvchi muhim boshqaruv vositasi hisoblanadi. Portfolio bilan ishlash maktabda o‘qituvchilarning kasbiy faoliyatini faqat alohida ko‘rsatkichlar yoki bir martalik kuzatuvlar asosida emas, balki ularning faoliyat jarayonida erishilgan natijalari, tajribasi va rivojlanish dinamikasi asosida baholashga xizmat qiladi. Shu jihatdan portfolio inson resurslarini baholashda jarayon va natija uyg‘unligini ta’minlaydi.

O‘qituvchi portfeli – bu pedagogning kasbiy faoliyati, yutuqlari, metodik ishlanmalari, ta’lim natijalari va professional rivojlanishini aks ettiruvchi hujjatlar, materiallar va dalillar majmuidir. Portfolio pedagogning kasbiy yo‘lini, o‘sishini va malaka darajasini tizimli ravishda namoyon etadi. Maktab boshqaruvida portfolio o‘qituvchi faoliyatini baholash, rejalashtirish va rivojlantirishda muhim axborot manbai bo‘lib xizmat qiladi.

O‘qituvchilar portfeli bilan ishlashning asosiy maqsadi pedagog faoliyatini adolatli, shaffof va obyektiv baholash hamda ularni kasbiy rivojlanishga yo‘naltirishdan iborat. Portfolio orqali o‘qituvchining kuchli tomonlari, erishilgan yutuqlari, metodik salohiyati va rivojlanishga muhtoj jihatlari aniqlanadi. Shu bilan birga, portfolio pedagogni o‘z faoliyatiga tanqidiy qarashga, o‘z-o‘zini baholashga va doimiy o‘sishga undaydi.

Inson resurslarini baholashda portfolio bilan ishlashning mazmuni pedagogning kasbiy faoliyatiga oid barcha muhim yo‘nalishlarni qamrab oladi. Portfolio o‘qituvchining faqat dars berish faoliyatini emas, balki uning metodik, tarbiyaviy, innovatsion va ijtimoiy faoliyatini ham aks ettiradi. Bu esa pedagog faoliyatini kompleks baholash imkonini yaratadi.

Maktab sharoitida o‘qituvchilar portfeli bilan ishlash rivojlantiruvchi baholash tamoyiliga asoslanadi. Portfolio baholash vositasi bo‘lish bilan birga, pedagogning kasbiy rivojlanish yo‘l xaritasi sifatida ham xizmat qiladi. Pedagog o‘z portfelini shakllantirish jarayonida o‘z yutuqlarini tahlil qiladi, tajribasini umumlashtiradi va kelgusidagi rivojlanish maqsadlarini belgilaydi.

O‘qituvchilar portfelining asosiy tarkibiy qismlari maktab tomonidan belgilangan standartlar asosida shakllantiriladi. Ulardan biri kasbiy faoliyatga oid hujjatlar bo‘lib, bunda o‘qituvchining ma’lumotnomalari, malaka to‘g‘risidagi hujjatlari, attestatsiya natijalari va lavozim faoliyatiga oid ma’lumotlar jamlanadi. Ushbu bo‘lim pedagogning kasbiy tayyorgarligi va rasmiy malaka darajasini aks ettiradi.

Portfelning muhim bo‘limlaridan yana biri dars ishlanmalari va metodik materiallar hisoblanadi. Bu bo‘limda o‘qituvchining dars ishlanmalari, innovatsion metodlardan foydalanish tajribasi, mualliflik ishlanmalari va metodik qo‘llanmalari joylashtiriladi. Metodik materiallar pedagogning kasbiy mahoratini va ta’lim jarayonini samarali tashkil etish qobiliyatini ko‘rsatadi.

O‘qituvchilar portfelida ta’lim natijalari alohida ahamiyatga ega. Ushbu bo‘limda o‘quvchilarning bilim darajasi, rivojlanish dinamikasi, fan olimpiadalari, tanlov va musobaqalardagi natijalari aks ettiriladi. Ta’lim natijalari pedagog faoliyatining real samaradorligini ko‘rsatib beradi va portfolio baholashning muhim daliliy asosi bo‘lib xizmat qiladi.

Portfelning yana bir muhim tarkibiy qismi metodik va kasbiy rivojlanish faoliyati hisoblanadi. Bu bo‘limda o‘qituvchining malaka oshirish kurslari, seminar va treninglarda ishtiroki, metodik birlashmalar faoliyatidagi faolligi qayd etiladi. Kasbiy rivojlanish bo‘limi pedagogning o‘z ustida ishlashga bo‘lgan munosabatini va uzluksiz ta’limga intilishini namoyon etadi.

O‘qituvchilar portfeli bilan ishlashda innovatsion faoliyat ham muhim yo‘nalish hisoblanadi. Bu bo‘limda pedagog tomonidan joriy etilgan innovatsion pedagogik texnologiyalar, loyihalar, raqamli ta’lim vositalaridan foydalanish tajribasi aks ettiriladi. Innovatsion faoliyat portfel orqali pedagogning zamonaviy ta’lim talablariga moslashuvchanligi va yangilikka ochiqligi baholanadi.

Portfelning muhim jihatlaridan biri ijtimoiy va tarbiyaviy faoliyat bo‘limidir. Bu yerda o‘qituvchining sinfdan tashqari ishlari, tarbiyaviy tadbirlar, ota-onalar bilan hamkorlik faoliyati, jamoat ishlaridagi ishtiroki qayd etiladi. Ushbu bo‘lim pedagogning shaxsiy mas’uliyati va ijtimoiy faolligini ko‘rsatadi.

Inson resurslarini baholashda o‘qituvchilar portfeli bilan ishlashning muhim afzalligi – dalillarga asoslanganlikdir. Portfolio baholash subyektiv fikrlarga emas, balki hujjatlar, natijalar va aniq materiallarga tayangan holda amalga oshiriladi. Bu esa baholash jarayonining adolatli va ishonchli bo‘lishini ta’minlaydi.

O‘qituvchilar portfeli bilan ishlash jarayonida o‘zini-o‘zi baholash muhim o‘rin tutadi. Pedagog portfelini shakllantirish davomida o‘z faoliyatini tahlil qiladi, yutuqlarini baholaydi va kamchiliklarini aniqlaydi. O‘zini-o‘zi baholash pedagogda refleksiya va mas’uliyat hissini rivojlantiradi hamda kasbiy o‘sishga turtki beradi.

Maktab rahbariyati uchun o‘qituvchilar portfeli boshqaruv qarorlarini qabul qilishda muhim axborot manbai hisoblanadi. Portfolio asosida pedagoglarning kasbiy rivojlanish ehtiyojlari aniqlanadi, malaka oshirish rejalari tuziladi, rag‘batlantirish va lavozim bo‘yicha o‘sish masalalari hal etiladi. Shu tariqa portfolio inson resurslarini boshqarishda strategik ahamiyat kasb etadi.

Zamonaviy maktablarda o‘qituvchilar portfeli bilan ishlashda raqamli portfolio tizimlari keng qo‘llanilmoqda. Elektron portfolio pedagogning faoliyatiga oid materiallarni tizimli saqlash, yangilash va tahlil qilish imkonini beradi. Raqamli portfolio baholash jarayonini qulaylashtiradi, ma’lumotlarning ochiqligi va shaffofligini oshiradi.

O‘qituvchilar portfeli bilan ishlash jarayonida standartlashtirish muhim ahamiyatga ega. Portfel tarkibi, baholash mezonlari va talablar maktab darajasida oldindan belgilanishi zarur. Bu barcha o‘qituvchilar uchun teng sharoit yaratadi va baholash jarayonida adolatni ta’minlaydi.

Portfolio bilan ishlash inson resurslari faoliyatini baholashda uzluksizlik tamoyiliga asoslanadi. Portfel bir martalik hujjat emas, balki doimiy ravishda to‘ldirib boriladigan va yangilanadigan jarayondir. Ushbu uzluksizlik pedagog faoliyatidagi rivojlanish dinamikasini aniq ko‘rsatib beradi va baholash sifatini oshiradi.

O‘qituvchilar portfeli bilan ishlash jarayoni pedagog va rahbariyat o‘rtasida hamkorlikka asoslangan muloqotni rivojlantiradi. Portfolio tahlili asosida olib boriladigan suhbatlar pedagogni qo‘llab-quvvatlash, yo‘naltirish va rivojlantirishga xizmat qiladi. Shu tariqa portfolio inson resurslarini baholashda faqat nazorat emas, balki rivojlanish mexanizmi sifatida namoyon bo‘ladi.

Inson resurslarini boshqarish tizimida o‘qituvchilar portfeli bilan ishlash maktabda kasbiy madaniyat, hisobdorlik va sifatga yo‘naltirilgan boshqaruvni shakllantirishga xizmat qiladi. Portfolio orqali pedagog faoliyatining barcha jihatlari tizimli ravishda baholanadi va maktabning umumiy rivojlanish strategiyasi bilan uyg‘unlashtiriladi.

 

5.         O‘qituvchilar faoliyatini baholashda ichki monitoringdan samarali foydalanish.

Inson resurslari faoliyatini baholash tizimida ichki monitoring o‘qituvchilar faoliyatini uzluksiz, tizimli va dalillarga asoslangan holda o‘rganish imkonini beruvchi muhim boshqaruv mexanizmi hisoblanadi. Ichki monitoring maktabda pedagogik jarayonlar sifatini nazorat qilish bilan birga, o‘qituvchilarning kasbiy faoliyatini rivojlantirishga yo‘naltirilgan rivojlantiruvchi baholash vositasi sifatida qaraladi. Zamonaviy maktab boshqaruvida ichki monitoring faqat tekshiruv yoki nazorat maqsadida emas, balki tahlil qilish, takomillashtirish, oldindan ogohlantirish va qaror qabul qilishni asoslash uchun qo‘llaniladi.

Ichki monitoring – bu maktab rahbariyati tomonidan tashkil etiladigan, pedagogik jarayon va o‘qituvchilar faoliyatini belgilangan mezonlar asosida muntazam kuzatish, ma’lumot to‘plash, tahlil qilish va baholash jarayonidir. Ichki monitoring maktabning o‘z resurslari asosida amalga oshiriladi va tashqi baholashdan farqli ravishda doimiylik va chuqurlik bilan ajralib turadi. Ushbu jarayon orqali o‘qituvchilarning real ish faoliyati, dars sifati, metodik yondashuvlari va kasbiy mas’uliyati aniqlanadi.

O‘qituvchilar faoliyatini baholashda ichki monitoringdan foydalanishning asosiy maqsadi ta’lim sifatini oshirish, pedagoglarning kasbiy salohiyatini rivojlantirish va maktabda samarali boshqaruv muhitini shakllantirishdan iborat. Ichki monitoring pedagog faoliyatidagi muammolarni kech aniqlash emas, balki ularni erta bosqichda aniqlab, o‘z vaqtida tuzatish choralarini ko‘rish imkonini beradi. Shu sababli ichki monitoring profilaktik va rivojlantiruvchi xarakterga ega bo‘lishi lozim.

Ichki monitoringning inson resurslari faoliyatini baholashdagi mazmuni o‘qituvchining kasbiy faoliyatiga oid bir nechta asosiy yo‘nalishlarni qamrab oladi. Bular qatoriga dars jarayonining sifati, ta’lim natijalari, metodik faoliyat, intizom va mehnat madaniyati, innovatsion yondashuvlar, ijtimoiy-psixologik faoliyat kiradi. Ichki monitoring ushbu yo‘nalishlarning har birini alohida va o‘zaro bog‘liqlikda tahlil qilish imkonini yaratadi.

Maktabda ichki monitoringni samarali tashkil etish uchun u tizimlilik tamoyiliga asoslanishi zarur. Monitoring tasodifiy yoki faqat shikoyatlar asosida emas, balki oldindan ishlab chiqilgan reja, mezonlar va indikatorlar asosida olib borilishi kerak. Tizimli monitoring pedagoglar faoliyatidagi o‘zgarishlar dinamikasini aniqlash va baholashga imkon beradi. Bir martalik tekshiruvlar o‘qituvchi faoliyati haqida to‘liq tasavvur bera olmaydi, shu sababli ichki monitoring uzluksiz jarayon sifatida tashkil etiladi.

O‘qituvchilar faoliyatini baholashda ichki monitoringning muhim jihatlaridan biri obyektivlikni ta’minlashdir. Obyektivlikka erishish uchun monitoring jarayonida aniq belgilangan mezonlar, indikatorlar va baholash vositalaridan foydalaniladi. Monitoring subyektiv fikrlar yoki shaxsiy munosabatlarga asoslanmasligi, balki real dalillar va kuzatuv natijalari bilan mustahkamlanishi zarur. Bu esa pedagoglar tomonidan baholash natijalarining qabul qilinishini ta’minlaydi.

Ichki monitoringda dars jarayonini kuzatish muhim o‘rin tutadi. Dars kuzatuvi orqali o‘qituvchining darsni rejalashtirish sifati, metod va usullardan foydalanish darajasi, o‘quvchilar faolligi, pedagogik muloqot madaniyati va baholash tizimi tahlil qilinadi. Dars kuzatuvi ichki monitoringning eng samarali shakllaridan biri bo‘lib, o‘qituvchining kasbiy mahoratini real jarayonda baholash imkonini beradi.

Ichki monitoringda ta’lim natijalarini tahlil qilish ham muhim ahamiyatga ega. Bu jarayonda o‘quvchilarning o‘zlashtirish ko‘rsatkichlari, bilim va ko‘nikmalardagi o‘sish dinamikasi, fanlar bo‘yicha natijalar o‘rganiladi. Ta’lim natijalari tahlili o‘qituvchi faoliyatining samaradorligini ko‘rsatib beradi va ichki monitoringda muhim daliliy asos vazifasini bajaradi. Bunda faqat yakuniy natijalar emas, balki o‘quvchilarning individual rivojlanish sur’atlari ham inobatga olinadi.

O‘qituvchilar faoliyatini baholashda ichki monitoringning yana bir muhim yo‘nalishi metodik faoliyatni baholash hisoblanadi. Metodik faoliyat monitoringi o‘qituvchining darsdan tashqari kasbiy faoliyatini, metodik birlashmalar ishida ishtirokini, ochiq darslar o‘tkazishini, tajriba almashishdagi faolligini aniqlashga qaratiladi. Ushbu monitoring o‘qituvchining kasbiy rivojlanishga bo‘lgan munosabatini va metodik salohiyatini baholash imkonini beradi.

Ichki monitoring jarayonida intizom va mehnat madaniyati ham baholash obyekti hisoblanadi. Bunga ish vaqtiga rioya qilish, hujjatlarni yuritish sifati, ichki tartib-qoidalarga amal qilish, jamoa bilan hamkorlikda ishlash kiradi. Intizom va mehnat madaniyatining monitoringi maktabda barqaror va mas’uliyatli ish muhitini shakllantirishga xizmat qiladi.

Ichki monitoringning samaradorligi ko‘p jihatdan monitoring vositalariga bog‘liq. Kuzatuv varaqalari, tahlil jadvallari, so‘rovnomalar, test natijalari va statistik ma’lumotlar monitoring vositalari sifatida qo‘llaniladi. Ushbu vositalar monitoring jarayonini tizimlashtirish, natijalarni solishtirish va tahlil qilish imkonini beradi. Monitoring vositalari aniq va tushunarli bo‘lishi zarur.

O‘qituvchilar faoliyatini baholashda ichki monitoringdan samarali foydalanish uchun teskari aloqa mexanizmi muhim hisoblanadi. Monitoring natijalari o‘qituvchi bilan ochiq va konstruktiv tarzda muhokama qilinishi lozim. Teskari aloqa pedagogni tanqid qilishga emas, balki uni qo‘llab-quvvatlash va rivojlantirishga yo‘naltirilishi kerak. Konstruktiv teskari aloqa pedagogda o‘z faoliyatini takomillashtirishga bo‘lgan motivatsiyani kuchaytiradi.

Ichki monitoring jarayonida o‘zini-o‘zi baholash elementlarini qo‘llash ham samarali hisoblanadi. O‘qituvchi monitoring jarayonida o‘z faoliyatini mustaqil tahlil qiladi, yutuq va kamchiliklarini aniqlaydi. O‘zini-o‘zi baholash pedagogda refleksiya, mas’uliyat va o‘z ustida ishlash ko‘nikmalarini rivojlantiradi. Ichki monitoring natijalari bilan o‘zini-o‘zi baholash natijalarini solishtirish baholashning aniqligini oshiradi.

Ichki monitoringdan samarali foydalanishda rivojlantiruvchi yondashuv asosiy tamoyil bo‘lib xizmat qiladi. Monitoring natijalari jazolash yoki tanbeh berish uchun emas, balki o‘qituvchilarni kasbiy rivojlanishga yo‘naltirish uchun qo‘llanilishi lozim. Monitoring asosida individual rivojlanish rejalari ishlab chiqilishi va o‘qituvchilarga metodik yordam ko‘rsatilishi muhim hisoblanadi.

Zamonaviy maktablarda ichki monitoringni amalga oshirishda raqamli texnologiyalardan foydalanish samaradorlikni oshiradi. Elektron jurnallar, onlayn monitoring platformalari, raqamli tahlil vositalari monitoring jarayonini avtomatlashtiradi va ma’lumotlarni tezkor tahlil qilish imkonini beradi. Raqamli monitoring baholash jarayonining shaffofligini oshiradi va inson omiliga bog‘liq xatoliklarni kamaytiradi.

Ichki monitoring inson resurslari faoliyatini baholashda boshqaruv qarorlarini qabul qilish uchun muhim axborot manbai hisoblanadi. Monitoring natijalari asosida pedagoglarni rag‘batlantirish, malaka oshirishga yo‘naltirish, metodik yordam ko‘rsatish va kadrlar zaxirasini shakllantirish bo‘yicha qarorlar qabul qilinadi. Shu jihatdan ichki monitoring maktab boshqaruvida strategik ahamiyatga ega.

O‘qituvchilar faoliyatini baholashda ichki monitoringdan samarali foydalanish maktabda sifatga yo‘naltirilgan boshqaruv, hisobdorlik va kasbiy madaniyatni shakllantirishga xizmat qiladi. Ichki monitoring orqali o‘qituvchilar faoliyati tizimli ravishda tahlil qilinadi va ta’lim jarayonining uzluksiz takomillashuvi ta’minlanadi.

 

6.         O‘qituvchilarni SWOT tahlil qilish. Xodimlar faoliyatini baholashga oid hujjatlar.

Inson resurslari faoliyatini baholash tizimida SWOT tahlil o‘qituvchilar faoliyatini chuqur, tizimli va strategik yondashuv asosida o‘rganish imkonini beruvchi samarali boshqaruv vositasi hisoblanadi. Maktab sharoitida o‘qituvchilarni SWOT tahlil qilish ularning kasbiy salohiyatini aniqlash, mavjud imkoniyatlardan samarali foydalanish va ehtimoliy xavf-xatarlarni oldindan ko‘ra bilishga xizmat qiladi. SWOT tahlil inson resurslarini baholashda faqat joriy holatni aniqlash bilan cheklanmay, balki kelgusidagi rivojlanish strategiyasini belgilashda muhim axborot manbai bo‘lib xizmat qiladi.

SWOT tahlil – bu xodim yoki pedagog faoliyatini kuchli tomonlar (Strengths), zaif tomonlar (Weaknesses), imkoniyatlar (Opportunities) va xavf-xatarlar (Threats) asosida tahlil qilish usulidir. Ushbu yondashuv maktab boshqaruvida pedagoglarning ichki salohiyati va tashqi muhit ta’sirini birgalikda baholash imkonini beradi. O‘qituvchilarni SWOT tahlil qilish orqali ularning professional imkoniyatlari, cheklovlari va rivojlanish istiqbollari aniq ko‘rinadi.

O‘qituvchilarni SWOT tahlil qilishning asosiy maqsadi pedagoglarning kasbiy faoliyatini obyektiv baholash, individual rivojlanish yo‘nalishlarini aniqlash va maktabning umumiy rivojlanish strategiyasi bilan uyg‘unlashtirishdan iborat. SWOT tahlil rahbariyatga pedagoglarni joy-joyiga qo‘yish, vazifalarni to‘g‘ri taqsimlash va kadrlar zaxirasini shakllantirish imkonini beradi. Shu bilan birga, SWOT tahlil pedagogning o‘zini-o‘zi baholash jarayonida ham samarali vosita sifatida qo‘llaniladi.

O‘qituvchilarni SWOT tahlil qilishda kuchli tomonlar pedagogning kasbiy faoliyatidagi ijobiy jihatlarni ifodalaydi. Bunga yuqori kasbiy kompetensiya, boy pedagogik tajriba, innovatsion metodlardan foydalanish, o‘quvchilar bilan samarali muloqot, metodik faollik va yuqori natijalarga erishish kabi ko‘rsatkichlar kiradi. Kuchli tomonlarni aniqlash pedagogning mavjud salohiyatidan samarali foydalanish va uni yanada rivojlantirish imkonini beradi.

SWOT tahlilning zaif tomonlar bo‘limi o‘qituvchi faoliyatidagi rivojlantirishni talab etuvchi jihatlarni aniqlashga xizmat qiladi. Zaif tomonlarga metodik tayyorgarlikdagi kamchiliklar, zamonaviy pedagogik texnologiyalardan yetarlicha foydalanmaslik, vaqtni boshqarishdagi muammolar, hujjat yuritishdagi kamchiliklar yoki kommunikativ ko‘nikmalarning yetarli darajada rivojlanmaganligi kirishi mumkin. Zaif tomonlarni aniqlash jazolash uchun emas, balki pedagogni qo‘llab-quvvatlash va rivojlantirish uchun asos bo‘lib xizmat qiladi.

O‘qituvchilarni SWOT tahlil qilishda imkoniyatlar tashqi muhit bilan bog‘liq bo‘lib, pedagog faoliyatini rivojlantirishga xizmat qiluvchi omillarni o‘z ichiga oladi. Bunga malaka oshirish kurslari, metodik seminarlar, raqamli ta’lim resurslari, grantlar, loyihalarda ishtirok etish imkoniyatlari, tajriba almashish platformalari kiradi. Imkoniyatlar pedagogning kasbiy o‘sishini qo‘llab-quvvatlaydi va maktabda innovatsion muhitni shakllantirishga xizmat qiladi.

SWOT tahlilning xavf-xatarlar qismi o‘qituvchi faoliyatiga salbiy ta’sir ko‘rsatishi mumkin bo‘lgan tashqi yoki ichki omillarni aniqlashga qaratilgan. Xavf-xatarlarga ortiqcha ish yuklamasi, motivatsiyaning pasayishi, kasbiy kuyish, texnologik o‘zgarishlarga moslashishda qiyinchiliklar, ijtimoiy-psixologik muammolar kirishi mumkin. Xavf-xatarlarni aniqlash rahbariyatga ularni oldini olish va bartaraf etish bo‘yicha chora-tadbirlar ishlab chiqish imkonini beradi.

O‘qituvchilarni SWOT tahlil qilish jarayoni tizimli va hujjatlashtirilgan bo‘lishi zarur. SWOT tahlil natijalari og‘zaki xulosalar bilan cheklanmasdan, aniq hujjatlar orqali rasmiylashtirilishi lozim. Bu esa inson resurslari faoliyatini baholashda shaffoflik va izchillikni ta’minlaydi.

Inson resurslari faoliyatini baholashda muhim yo‘nalishlardan biri xodimlar faoliyatini baholashga oid hujjatlar bilan ishlash hisoblanadi. Baholashga oid hujjatlar pedagoglar faoliyatini rasmiylashtirish, tahlil qilish va boshqaruv qarorlarini qabul qilishda asosiy axborot manbai bo‘lib xizmat qiladi. Ushbu hujjatlar baholash jarayonining qonuniyligi, adolatliligi va izchilligini ta’minlaydi.

Xodimlar faoliyatini baholashga oid hujjatlar tarkibiga lavozim yo‘riqnomalari kiradi. Lavozim yo‘riqnomasi pedagogning funksional vazifalari, huquq va majburiyatlarini aniq belgilab beradi. Ushbu hujjat baholash jarayonida pedagogdan nimalar talab etilishini aniqlashda asosiy mezon bo‘lib xizmat qiladi. Lavozim yo‘riqnomasi mavjud bo‘lmagan holatda baholash subyektiv tus olishi mumkin.

Baholashga oid hujjatlardan yana biri baholash mezonlari va indikatorlari hisoblanadi. Bu hujjatlarda pedagog faoliyatini baholashda foydalaniladigan aniq ko‘rsatkichlar, talablar va baholash shkalalari belgilanadi. Baholash mezonlari pedagoglar uchun tushunarli va ochiq bo‘lishi, ularning kasbiy faoliyatiga mos kelishi zarur.

Xodimlar faoliyatini baholashda ichki monitoring hujjatlari ham muhim o‘rin tutadi. Bular dars kuzatuv varaqalari, monitoring jadvallari, tahliliy ma’lumotlar va hisobotlardan iborat bo‘lib, pedagog faoliyatining real holatini aks ettiradi. Ichki monitoring hujjatlari baholash jarayonida dalillarga asoslanishni ta’minlaydi.

Baholashga oid hujjatlar qatoriga o‘qituvchilar portfeli (portfolio) ham kiradi. Portfolio pedagog faoliyatining hujjatlashtirilgan ko‘rinishi bo‘lib, unda o‘qituvchining yutuqlari, metodik ishlanmalari, ta’lim natijalari va kasbiy rivojlanishi aks ettiriladi. Portfolio SWOT tahlil uchun muhim axborot manbai bo‘lib xizmat qiladi.

Xodimlar faoliyatini baholashga oid muhim hujjatlardan yana biri KPI hujjatlari hisoblanadi. KPI ko‘rsatkichlari pedagog faoliyatining samaradorligini aniq raqamlar va natijalar orqali baholash imkonini beradi. KPI hujjatlari SWOT tahlil natijalari bilan uyg‘unlashtirilganda baholash yanada chuqur va aniq bo‘ladi.

Baholash jarayonida attestatsiya hujjatlari ham muhim ahamiyatga ega. Attestatsiya natijalari pedagogning kasbiy darajasi, malaka toifasi va rivojlanish bosqichini ko‘rsatadi. Ushbu hujjatlar SWOT tahlilning kuchli va zaif tomonlarini aniqlashda muhim daliliy asos bo‘lib xizmat qiladi.

Xodimlar faoliyatini baholashga oid hujjatlar bilan ishlashda tizimlilik va aniqlik muhim hisoblanadi. Hujjatlar tartibli saqlanishi, muntazam yangilanib borilishi va tahlil qilinishi lozim. Hujjatlar asosida qabul qilingan qarorlar inson resurslarini boshqarishda adolat va shaffoflikni ta’minlaydi.

O‘qituvchilarni SWOT tahlil qilish va baholashga oid hujjatlar bilan ishlash jarayoni maktabda strategik boshqaruvni rivojlantirishga xizmat qiladi. SWOT tahlil orqali aniqlangan kuchli tomonlar rivojlantiriladi, zaif tomonlar bartaraf etiladi, imkoniyatlardan foydalaniladi va xavf-xatarlar kamaytiriladi. Baholash hujjatlari esa ushbu jarayonning huquqiy va tashkiliy asosini ta’minlaydi.

Inson resurslari faoliyatini baholashda o‘qituvchilarni SWOT tahlil qilish va baholashga oid hujjatlar bilan ishlash maktabda kasbiy madaniyat, hisobdorlik va sifatga yo‘naltirilgan boshqaruv tizimini shakllantirishga xizmat qiladi. Bu yondashuv pedagoglar faoliyatini chuqur tahlil qilish va ta’lim sifati barqarorligini ta’minlash imkonini beradi.

 

7.         Rag‘batlantirish va jazo choralarini baholash natijalariga bog‘lash.

Inson resurslarini boshqarish tizimida rag‘batlantirish va jazo choralarini baholash natijalariga bog‘lash maktabda samarali boshqaruvni ta’minlash, pedagog va xodimlar mas’uliyatini oshirish hamda ta’lim sifati barqarorligini ta’minlashga xizmat qiluvchi muhim mexanizm hisoblanadi. Baholash natijalari asosida rag‘batlantirish va jazo choralarini belgilash boshqaruv jarayonini obyektivlik, adolatlilik va shaffoflik tamoyillari asosida tashkil etish imkonini beradi. Agar rag‘bat va jazo baholashdan uzilgan holda qo‘llansa, u subyektivlik, norozilik va motivatsiyaning pasayishiga olib kelishi mumkin.

Rag‘batlantirish – bu xodimning mehnat faoliyatida erishgan ijobiy natijalarini e’tirof etish va qo‘llab-quvvatlashga qaratilgan boshqaruv ta’siri bo‘lsa, jazo choralari xodim faoliyatidagi kamchiliklar, intizomiy buzilishlar yoki belgilangan talablarning bajarilmasligi holatlarida qo‘llaniladigan tartibga soluvchi mexanizmdir. Inson resurslari faoliyatini baholash natijalari ushbu ikki mexanizmni asoslash va muvozanatli qo‘llash uchun asos bo‘lib xizmat qiladi.

Maktab boshqaruvida rag‘batlantirish va jazo choralarini baholash natijalariga bog‘lashning asosiy maqsadi xodimlarning kasbiy faoliyatini yuqori natijalarga yo‘naltirish, mehnat intizomini mustahkamlash va adolatli boshqaruv muhitini shakllantirishdan iborat. Baholash natijalari asosida qabul qilingan rag‘bat yoki jazo qarorlari pedagoglar tomonidan tushunarli va qabul qilinadigan bo‘ladi. Bu esa jamoada ishonch muhitini kuchaytiradi.

Inson resurslari faoliyatini baholash natijalari bilan bog‘langan rag‘batlantirish tizimi motivatsiyani oshirishda muhim rol o‘ynaydi. Pedagog o‘z faoliyati qanday mezonlar asosida baholanayotganini va ushbu baholash natijalari qanday rag‘batlantirishga olib kelishini aniq bilsa, u yuqori natijalarga intiladi. Shu sababli rag‘batlantirish mexanizmi baholash mezonlari bilan uzviy bog‘liq holda ishlab chiqilishi zarur.

Maktabda rag‘batlantirish va jazo choralarini baholash natijalariga bog‘lashda tizimlilik muhim ahamiyatga ega. Rag‘bat va jazo tasodifiy yoki shaxsiy munosabatlarga asoslanmasdan, aniq baholash natijalari, hujjatlar va dalillar asosida qo‘llanilishi lozim. Tizimli yondashuv baholash natijalari va boshqaruv qarorlari o‘rtasida mantiqiy bog‘liqlikni ta’minlaydi.

Rag‘batlantirish turlari maktab sharoitida turlicha bo‘lishi mumkin. Ularga moddiy rag‘batlantirish va nomoddiy rag‘batlantirish kiradi. Moddiy rag‘batlantirishga mukofotlar, ustamalar, qo‘shimcha to‘lovlar kirsa, nomoddiy rag‘batlantirishga e’tirof, tashakkurnomalar, faxriy yorliqlar, lavozim o‘sishi va kasbiy rivojlanish imkoniyatlari kiradi. Ushbu rag‘batlantirish turlari baholash natijalari bilan bog‘langan holda qo‘llanilganda yanada samarali bo‘ladi.

Baholash natijalari asosida rag‘batlantirishda aniqlik va shaffoflik muhim hisoblanadi. Har bir pedagog qaysi natija uchun qanday rag‘bat berilishini aniq bilishi zarur. Masalan, dars sifati, o‘quvchilar natijalari, metodik faollik, innovatsion faoliyat kabi ko‘rsatkichlar bo‘yicha erishilgan yutuqlar aniq rag‘batlantirish mezonlari bilan bog‘lanadi. Bu yondashuv baholash natijalarining amaliy qiymatini oshiradi.

Inson resurslari faoliyatini baholash natijalari bilan bog‘langan rag‘batlantirish rivojlantiruvchi xarakterga ega bo‘lishi kerak. Rag‘bat faqat yuqori natijalarga erishgan xodimlarni emas, balki sezilarli rivojlanish ko‘rsatgan pedagoglarni ham qo‘llab-quvvatlashi lozim. Bu esa xodimlarda o‘sishga intilish va o‘z ustida ishlash motivatsiyasini kuchaytiradi.

Maktabda jazo choralarini baholash natijalariga bog‘lash ham muhim boshqaruv mexanizmi hisoblanadi. Jazo choralari pedagog faoliyatidagi kamchiliklar, intizomiy buzilishlar yoki belgilangan vazifalarning bajarilmasligi holatlarida qo‘llaniladi. Biroq jazo choralari faqatgina jazolash maqsadida emas, balki tartibga solish va mas’uliyatni oshirish vositasi sifatida qo‘llanilishi zarur.

Baholash natijalari asosida jazo choralarini qo‘llashda adolatlilik tamoyili ustuvor bo‘lishi kerak. Jazo faqat aniq baholash natijalari, dalillar va hujjatlar asosida qo‘llanilishi lozim. Subyektiv fikrlar yoki shaxsiy munosabatlarga asoslangan jazo choralarining qo‘llanilishi jamoada norozilik va ishonchsizlikni keltirib chiqaradi.

Maktabda jazo choralari bosqichma-bosqich qo‘llanilishi maqsadga muvofiq. Avvalo og‘zaki ogohlantirish, yozma tushuntirish, keyin esa intizomiy chora ko‘rish kabi ketma-ketlikka amal qilinadi. Ushbu jarayonda baholash natijalari asosiy dalil sifatida xizmat qiladi. Bu pedagogga o‘z faoliyatini tuzatish imkonini beradi va keskin jazolarning oldini oladi.

Inson resurslari faoliyatini baholash natijalari bilan bog‘langan jazo choralarining rivojlantiruvchi yo‘naltirilganligi muhim hisoblanadi. Jazo pedagogni jazolash emas, balki uning faoliyatini to‘g‘rilash va yaxshilashga xizmat qilishi lozim. Shu sababli jazo bilan birga metodik yordam, maslahat va qo‘llab-quvvatlash choralari ham ko‘zda tutilishi zarur.

Rag‘batlantirish va jazo choralarini baholash natijalariga bog‘lashda huquqiy asoslar muhim rol o‘ynaydi. Mehnat intizomi, ichki tartib-qoidalar, lavozim yo‘riqnomalari va baholash mezonlari jazo va rag‘batni qo‘llashda asos bo‘lib xizmat qiladi. Huquqiy asoslarning mavjudligi boshqaruv qarorlarining qonuniyligini va adolatini ta’minlaydi.

Maktabda baholash natijalari asosida rag‘batlantirish va jazo choralarini qo‘llash jarayoni hujjatlashtirilgan bo‘lishi zarur. Baholash natijalari, qarorlar, buyruqlar va tushuntirish xatlari tegishli tartibda rasmiylashtiriladi. Bu jarayon baholash tizimining shaffofligini oshiradi va kelgusida nizolar yuzaga kelishining oldini oladi.

Inson resurslarini boshqarishda rag‘batlantirish va jazo choralarini baholash natijalariga bog‘lash boshqaruv qarorlarini asoslash imkonini beradi. Baholash natijalari asosida qabul qilingan qarorlar rahbar uchun aniq dalillarga tayangan holda ish yuritish imkonini yaratadi. Bu esa boshqaruv sifatini oshiradi.

Zamonaviy maktablarda rag‘batlantirish va jazo choralarini baholash natijalariga bog‘lashda raqamli baholash tizimlaridan foydalanish samaradorlikni oshiradi. Elektron monitoring, KPI tizimlari va raqamli portfoliolar baholash natijalarini aniq va tezkor olish imkonini beradi. Ushbu natijalar asosida rag‘bat va jazo mexanizmlari yanada adolatli va shaffof qo‘llaniladi.

Rag‘batlantirish va jazo choralarini baholash natijalariga bog‘lash maktabda kasbiy madaniyat, hisobdorlik va mas’uliyatni kuchaytiradi. Xodimlar o‘z faoliyati natijalari boshqaruv qarorlariga bevosita ta’sir qilishini anglab yetadilar. Bu esa maktabda natijaga yo‘naltirilgan, adolatli va samarali boshqaruv tizimini shakllantiradi.

Inson resurslari faoliyatini baholash natijalariga asoslangan rag‘batlantirish va jazo mexanizmlarini to‘g‘ri yo‘lga qo‘yish maktab rahbariyatiga xodimlar salohiyatidan samarali foydalanish, pedagoglarni rivojlantirish va ta’lim sifatini barqaror oshirish imkonini beradi.

 

8.         Baholash natijalarini tahlil qilish metodikasi.

Inson resurslarini boshqarish tizimida baholash natijalarini tahlil qilish metodikasi pedagog va boshqa xodimlar faoliyatini baholash jarayonining eng muhim va hal qiluvchi bosqichlaridan biri hisoblanadi. Baholash natijalari faqatgina raqamlar, ballar yoki umumiy xulosalar majmui bo‘lib qolmasdan, balki chuqur tahlil qilinishi zarur bo‘lgan boshqaruv axboroti sifatida qaraladi. Aynan baholash natijalarini to‘g‘ri tahlil qilish orqali maktab rahbariyati inson resurslari salohiyatini aniqlaydi, rivojlanish yo‘nalishlarini belgilaydi va asosli boshqaruv qarorlarini qabul qiladi.

Baholash natijalarini tahlil qilish – bu xodimlar faoliyati bo‘yicha olingan ma’lumotlarni tizimli ravishda o‘rganish, solishtirish, umumlashtirish va talqin qilish jarayonidir. Ushbu metodika baholash jarayonining yakuniy bosqichi bo‘lib, uning sifati butun baholash tizimining samaradorligini belgilab beradi. Agar baholash natijalari chuqur va ilmiy asosda tahlil qilinmasa, baholash jarayoni faqat rasmiy tadbir sifatida qolib ketadi.

Maktabda baholash natijalarini tahlil qilish metodikasining asosiy maqsadi o‘qituvchilar va xodimlar faoliyatining real holatini aniqlash, ularning kasbiy rivojlanish darajasini baholash va kelgusidagi rivojlanish strategiyalarini ishlab chiqishdan iborat. Tahlil jarayoni baholash natijalarini ijobiy yoki salbiy deb baholash bilangina cheklanmasdan, ularning sabablarini aniqlashga qaratiladi. Shu jihatdan tahlil sabab–oqibat bog‘liqligi asosida olib borilishi lozim.

Baholash natijalarini tahlil qilish metodikasi inson resurslarini boshqarishda obyektivlik va dalillarga asoslanganlik tamoyillariga tayangan holda amalga oshiriladi. Tahlil jarayonida subyektiv fikrlar yoki shaxsiy munosabatlar emas, balki aniq ko‘rsatkichlar, hujjatlar, monitoring natijalari va statistik ma’lumotlar asos qilib olinadi. Bu yondashuv baholash natijalarining ishonchliligini oshiradi va xodimlar tomonidan qabul qilinishini ta’minlaydi.

Maktab sharoitida baholash natijalarini tahlil qilish ko‘p manbali axborot asosida amalga oshiriladi. Dars kuzatuvlari, ichki monitoring, KPI ko‘rsatkichlari, o‘qituvchilar portfeli, attestatsiya natijalari va o‘quvchilar o‘zlashtirish ko‘rsatkichlari tahlil uchun asos bo‘lib xizmat qiladi. Birgina manbaga tayangan holda olib borilgan tahlil biryoqlama bo‘lishi mumkin, shu sababli baholash natijalarini tahlil qilishda kompleks yondashuv muhim ahamiyatga ega.

Baholash natijalarini tahlil qilish metodikasining muhim jihatlaridan biri tizimlilik hisoblanadi. Tahlil jarayoni tasodifiy yoki faqat ayrim xodimlarga nisbatan emas, balki barcha xodimlar faoliyatini qamrab olgan holda olib borilishi zarur. Tizimli tahlil maktabda umumiy holatni aniqlash, muammoli yo‘nalishlarni belgilash va resurslarni to‘g‘ri taqsimlash imkonini beradi.

Baholash natijalarini tahlil qilishda taqqoslash usuli keng qo‘llaniladi. Bu usul orqali xodimning joriy natijalari avvalgi davr natijalari bilan, shuningdek, belgilangan standartlar yoki me’yorlar bilan solishtiriladi. Taqqoslash pedagog faoliyatidagi o‘sish yoki pasayish dinamikasini aniqlashga yordam beradi. Dinamik tahlil inson resurslarini boshqarishda muhim boshqaruv axborotini taqdim etadi.

Tahlil metodikasida indikatorlar va mezonlar bo‘yicha tahlil alohida o‘rin tutadi. Har bir baholash mezoni alohida tahlil qilinib, xodim faoliyatining qaysi yo‘nalishlari kuchli, qaysilari esa rivojlantirishni talab etishi aniqlanadi. Masalan, dars sifati, metodik faoliyat, intizom, innovatsion yondashuvlar kabi mezonlar bo‘yicha tahlil olib boriladi. Ushbu yondashuv baholash natijalarini aniq yo‘nalishlar bo‘yicha talqin qilish imkonini beradi.

Baholash natijalarini tahlil qilish metodikasida miqdoriy va sifat tahlili uyg‘unligi muhim hisoblanadi. Miqdoriy tahlil raqamlar, foizlar, ballar va statistik ko‘rsatkichlarga asoslanadi. Sifat tahlili esa pedagogning faoliyatidagi mazmuniy jihatlarni, metodik yondashuvlarni va pedagogik mahoratni tahlil qilishga qaratiladi. Ushbu ikki yondashuv birgalikda qo‘llanilganda baholash natijalari yanada chuqur va asosli bo‘ladi.

Maktabda baholash natijalarini tahlil qilishda individual va umumiy tahlil usullari qo‘llaniladi. Individual tahlil har bir o‘qituvchi faoliyatini alohida o‘rganishga qaratilgan bo‘lib, uning kuchli va zaif tomonlarini aniqlash imkonini beradi. Umumiy tahlil esa maktab miqyosida pedagoglar faoliyatining umumiy holatini aniqlashga xizmat qiladi. Ushbu ikki darajadagi tahlil boshqaruv qarorlarini turli darajada qabul qilish imkonini yaratadi.

Baholash natijalarini tahlil qilish metodikasida muammolarni aniqlash va ustuvorlashtirish muhim bosqich hisoblanadi. Tahlil jarayonida aniqlangan kamchiliklar ichidan eng dolzarb va ta’lim sifatiga eng katta ta’sir ko‘rsatuvchi muammolar ajratib olinadi. Muammolarni ustuvorlashtirish rahbariyatga resurslarni samarali yo‘naltirish va aniq chora-tadbirlar ishlab chiqish imkonini beradi.

Baholash natijalarini tahlil qilishda SWOT yondashuvdan ham foydalanish mumkin. Baholash natijalari asosida o‘qituvchilarning kuchli va zaif tomonlari, mavjud imkoniyatlar va ehtimoliy xavf-xatarlar aniqlanadi. Ushbu yondashuv tahlil natijalarini strategik boshqaruv bilan bog‘lash imkonini beradi va inson resurslarini rivojlantirishga xizmat qiladi.

Tahlil metodikasining muhim elementi teskari aloqa hisoblanadi. Baholash natijalari tahlil qilingandan so‘ng o‘qituvchilar bilan individual yoki jamoaviy suhbatlar o‘tkaziladi. Teskari aloqa konstruktiv va rivojlantiruvchi xarakterga ega bo‘lishi lozim. Tahlil natijalari pedagogga tushunarli tilda yetkazilishi, uning kasbiy rivojlanishiga yo‘naltirilishi zarur.

Baholash natijalarini tahlil qilish metodikasida vizualizatsiya usullaridan foydalanish samaradorlikni oshiradi. Jadval, diagramma, grafik va reytinglar orqali tahlil natijalari aniq va tushunarli ko‘rinishda taqdim etiladi. Vizual tahlil rahbariyat va pedagoglar uchun baholash natijalarini tezda anglash va solishtirish imkonini beradi.

Maktabda baholash natijalarini tahlil qilishda raqamli texnologiyalardan foydalanish tobora dolzarb bo‘lib bormoqda. Elektron monitoring tizimlari, KPI platformalari va raqamli portfoliolar tahlil jarayonini avtomatlashtirish, ma’lumotlarni saqlash va qayta ishlash imkonini beradi. Raqamli tahlil inson omiliga bog‘liq xatoliklarni kamaytiradi va tahlilning aniqligini oshiradi.

Baholash natijalarini tahlil qilish metodikasi inson resurslarini boshqarishda qaror qabul qilish bilan bevosita bog‘liq. Tahlil natijalari asosida rag‘batlantirish, jazo choralarini qo‘llash, malaka oshirishga yo‘naltirish, metodik yordam ko‘rsatish va kadrlar zaxirasini shakllantirish bo‘yicha qarorlar qabul qilinadi. Shu sababli tahlil jarayoni puxta va asosli bo‘lishi zarur.

Tahlil jarayonida dinamik kuzatuv muhim ahamiyatga ega. Baholash natijalari faqat bir davr kesimida emas, balki vaqt davomida solishtirib tahlil qilinadi. Dinamik tahlil pedagog faoliyatidagi o‘sish, barqarorlik yoki pasayish tendensiyalarini aniqlashga yordam beradi va uzoq muddatli boshqaruv qarorlarini qabul qilishga xizmat qiladi.

Baholash natijalarini tahlil qilish metodikasida rivojlantiruvchi yondashuv ustuvor bo‘lishi lozim. Tahlil jazolash yoki tanqid qilishga emas, balki pedagogni rivojlantirish, qo‘llab-quvvatlash va kasbiy o‘sishga yo‘naltirilishi kerak. Tahlil natijalari asosida individual rivojlanish rejalari ishlab chiqilishi va pedagoglarga metodik yordam ko‘rsatilishi muhim hisoblanadi.

Inson resurslari faoliyatini baholash natijalarini tahlil qilish metodikasi maktabda sifatga yo‘naltirilgan boshqaruv, hisobdorlik va ochiqlikni ta’minlashga xizmat qiladi. Tahlil jarayoni orqali baholash natijalari real boshqaruv qarorlariga aylantiriladi va inson resurslari salohiyatidan samarali foydalanish imkoniyati yaratiladi.

 

9.         Statistik ma’lumotlar asosida qaror qabul qilish.

Inson resurslarini boshqarish tizimida statistik ma’lumotlar asosida qaror qabul qilish maktab rahbariyati faoliyatining eng muhim va zamonaviy yo‘nalishlaridan biri hisoblanadi. Statistik yondashuv boshqaruv qarorlarini shaxsiy tajriba yoki subyektiv fikrlarga emas, balki aniq raqamlar, ko‘rsatkichlar va tahliliy ma’lumotlarga asoslash imkonini beradi. Ayniqsa, inson resurslari faoliyatini baholash jarayonida statistik ma’lumotlardan foydalanish baholash natijalarining ishonchliligini oshiradi va qabul qilinayotgan qarorlarning sifatini ta’minlaydi.

Statistik ma’lumotlar – bu pedagoglar va boshqa xodimlar faoliyatiga oid turli ko‘rsatkichlar asosida to‘plangan raqamli axborotlar majmuasidir. Maktab sharoitida statistik ma’lumotlar dars kuzatuvlari natijalari, ichki monitoring ko‘rsatkichlari, KPI natijalari, o‘quvchilar o‘zlashtirish darajasi, pedagoglar faolligi, intizomiy holatlar va boshqa ko‘plab yo‘nalishlarni qamrab oladi. Ushbu ma’lumotlar tizimli tahlil qilinganda inson resurslari faoliyatining real holati aniq ko‘rinadi.

Statistik ma’lumotlar asosida qaror qabul qilishning asosiy maqsadi inson resurslarini boshqarishda obyektivlikni ta’minlash, boshqaruv jarayonini aniq dalillarga tayanib tashkil etish va maktab rivojlanishiga xizmat qiluvchi asosli qarorlar qabul qilishdan iborat. Statistik tahlil rahbarga pedagoglar faoliyatidagi tendensiyalarni ko‘rish, muammolarni erta aniqlash va resurslarni samarali taqsimlash imkonini beradi.

Inson resurslari faoliyatini baholashda statistik ma’lumotlarning ahamiyati shundaki, ular subyektiv baholashni minimallashtiradi. Masalan, pedagog faoliyati haqidagi umumiy fikrlar o‘rniga aniq ko‘rsatkichlar – dars sifati ballari, monitoring natijalari, o‘quvchilar natijalarining o‘sish dinamikasi asosida xulosa chiqariladi. Bu yondashuv baholash jarayonining adolatli va shaffof bo‘lishini ta’minlaydi.

Maktabda statistik ma’lumotlar asosida qaror qabul qilish tizimli yondashuvni talab etadi. Statistik ma’lumotlar tasodifiy yig‘ilmasligi, balki oldindan belgilangan mezonlar va indikatorlar asosida muntazam ravishda to‘planishi zarur. Tizimli yig‘ilgan ma’lumotlar vaqt o‘tishi bilan solishtirish va dinamik tahlil o‘tkazish imkonini beradi.

Statistik ma’lumotlar asosida qaror qabul qilish jarayonida ma’lumotlarni to‘plash muhim bosqich hisoblanadi. Ma’lumotlar ishonchli manbalardan olinishi, to‘liq va aniq bo‘lishi kerak. Maktabda ma’lumotlar dars kuzatuv varaqalari, monitoring jadvallari, elektron jurnallar, KPI hisobotlari, portfoliolar va attestatsiya hujjatlaridan olinadi. Ma’lumotlarning sifati keyingi tahlil va qaror qabul qilish sifatiga bevosita ta’sir ko‘rsatadi.

Statistik ma’lumotlar bilan ishlashda ma’lumotlarni qayta ishlash va tartibga solish muhim ahamiyatga ega. Yig‘ilgan ma’lumotlar umumlashtiriladi, guruhlanadi va tizimlashtiriladi. Masalan, pedagoglar faoliyati fanlar, tajriba yillari yoki malaka toifalari bo‘yicha guruhlanishi mumkin. Bunday guruhlash rahbariyatga umumiy holatni chuqurroq tahlil qilish imkonini beradi.

Inson resurslari faoliyatini baholashda statistik ma’lumotlar asosida qaror qabul qilishda taqqoslash usuli keng qo‘llaniladi. Bu usul orqali joriy natijalar oldingi davr natijalari bilan, belgilangan me’yorlar yoki standartlar bilan solishtiriladi. Taqqoslash pedagoglar faoliyatidagi ijobiy yoki salbiy o‘zgarishlarni aniqlashga yordam beradi va boshqaruv qarorlarini asoslash imkonini yaratadi.

Statistik ma’lumotlar asosida qaror qabul qilishda dinamik tahlil alohida ahamiyat kasb etadi. Dinamik tahlil orqali ma’lum bir ko‘rsatkichning vaqt davomida qanday o‘zgarayotgani aniqlanadi. Masalan, o‘quvchilar o‘zlashtirish darajasining o‘sish yoki pasayish tendensiyasi, pedagoglar faoliyatidagi barqarorlik yoki o‘zgarishlar statistik tahlil orqali aniqlanadi. Ushbu yondashuv qisqa muddatli emas, balki uzoq muddatli boshqaruv qarorlarini qabul qilishga xizmat qiladi.

Statistik ma’lumotlar bilan ishlashda miqdoriy tahlil muhim o‘rin tutadi. Miqdoriy tahlil raqamlar, foizlar, ballar va ko‘rsatkichlar asosida amalga oshiriladi. Ushbu tahlil orqali pedagoglar faoliyatining o‘rtacha ko‘rsatkichlari, eng yuqori va eng past natijalar aniqlanadi. Miqdoriy tahlil rahbariyatga umumiy holat haqida aniq tasavvur beradi.

Shu bilan birga, statistik ma’lumotlar asosida qaror qabul qilishda sifat tahlili ham e’tibordan chetda qolmasligi lozim. Sifat tahlili statistik ko‘rsatkichlarning mazmunini tushuntirishga xizmat qiladi. Masalan, past natijalar sabablarini aniqlash, yuqori natijalarga erishish omillarini tahlil qilish sifat tahlil orqali amalga oshiriladi. Miqdoriy va sifat tahlil uyg‘unligi boshqaruv qarorlarining asosli bo‘lishini ta’minlaydi.

Maktabda statistik ma’lumotlar asosida qaror qabul qilish jarayonida indikatorlar tizimi muhim ahamiyatga ega. Indikatorlar pedagoglar faoliyatini baholashda foydalaniladigan asosiy ko‘rsatkichlar bo‘lib, ular ta’lim sifati, metodik faoliyat, intizom, innovatsion yondashuvlar va ijtimoiy-psixologik faoliyatni qamrab oladi. Indikatorlar asosida to‘plangan statistik ma’lumotlar qaror qabul qilishni soddalashtiradi.

Statistik ma’lumotlar asosida qaror qabul qilishda vizual tahlil usullaridan foydalanish samaradorlikni oshiradi. Jadval, diagramma, grafik va reytinglar orqali ma’lumotlar aniq va tushunarli ko‘rinishda taqdim etiladi. Vizual tahlil rahbariyatga katta hajmdagi ma’lumotlarni tezda anglash va muhim xulosalar chiqarish imkonini beradi.

Inson resurslari faoliyatini baholashda statistik ma’lumotlar asosida qaror qabul qilishning muhim jihatlaridan biri ustuvorliklarni belgilashdir. Statistik tahlil orqali qaysi yo‘nalishlar eng ko‘p muammo tug‘dirayotgani yoki qaysi sohalarda ijobiy natijalar mavjudligi aniqlanadi. Ushbu ustuvorliklar asosida boshqaruv chora-tadbirlari ishlab chiqiladi.

Statistik ma’lumotlar asosida qaror qabul qilishda xavf-xatarlarni aniqlash ham muhim rol o‘ynaydi. Ma’lumotlar tahlili orqali pedagoglar faoliyatidagi pasayish tendensiyalari, motivatsiya kamayishi yoki intizomiy muammolar erta aniqlanadi. Bu esa rahbariyatga oldindan choralar ko‘rish va muammolarni chuqurlashib ketishining oldini olish imkonini beradi.

Zamonaviy maktablarda statistik ma’lumotlar asosida qaror qabul qilishda raqamli texnologiyalardan keng foydalaniladi. Elektron jurnallar, monitoring platformalari, KPI tizimlari va raqamli portfoliolar ma’lumotlarni avtomatik yig‘ish va tahlil qilish imkonini beradi. Raqamli texnologiyalar statistik tahlilni tezkor va aniq amalga oshirishga yordam beradi hamda inson omiliga bog‘liq xatoliklarni kamaytiradi.

Statistik ma’lumotlar asosida qaror qabul qilish jarayoni boshqaruv qarorlarini asoslashda muhim ahamiyatga ega. Rag‘batlantirish, jazo choralarini qo‘llash, malaka oshirishga yo‘naltirish, metodik yordam ko‘rsatish va kadrlar zaxirasini shakllantirish kabi qarorlar statistik tahlil natijalariga tayangan holda qabul qilinadi. Bu yondashuv qarorlarning adolatli va ishonchli bo‘lishini ta’minlaydi.

Statistik ma’lumotlar asosida qaror qabul qilishda individual va jamoaviy tahlil uyg‘unligi muhim hisoblanadi. Individual tahlil har bir pedagog faoliyatini alohida o‘rganishga xizmat qilsa, jamoaviy tahlil maktab miqyosida umumiy holatni aniqlash imkonini beradi. Ushbu ikki darajadagi tahlil boshqaruv qarorlarini turli bosqichlarda qabul qilishga yordam beradi.

Inson resurslari faoliyatini baholashda statistik ma’lumotlar asosida qaror qabul qilish rivojlantiruvchi yondashuvga asoslanishi zarur. Statistik tahlil jazolash yoki tanqid qilish uchun emas, balki pedagoglarni rivojlantirish, qo‘llab-quvvatlash va ularning kasbiy salohiyatini oshirishga xizmat qilishi lozim. Tahlil natijalari asosida individual rivojlanish rejalari ishlab chiqilishi va metodik yordam ko‘rsatilishi muhim ahamiyatga ega.

Statistik ma’lumotlar asosida qaror qabul qilish maktabda sifatga yo‘naltirilgan boshqaruv, hisobdorlik va ochiqlikni ta’minlaydi. Qarorlar aniq raqamlar va tahlillarga asoslanganda boshqaruv jarayoni yanada samarali va ishonchli bo‘ladi. Shu orqali inson resurslari salohiyatidan oqilona foydalanish va ta’lim sifatini barqaror oshirish imkoniyati yaratiladi.

 

10.       Baholashning psixologik jihatlari. Baholash natijalaridan o‘qituvchilarni jazolash emas, balki davolash vositasi sifatida foydalanish. 

Inson resurslarini boshqarish tizimida baholashning psixologik jihatlari o‘qituvchilar faoliyatini baholash jarayonining eng nozik va ta’sirchan tomonlaridan biri hisoblanadi. Baholash nafaqat boshqaruv qarorlarini qabul qilish vositasi, balki pedagog shaxsiga bevosita psixologik ta’sir ko‘rsatuvchi jarayon sifatida namoyon bo‘ladi. Shu sababli baholash jarayonida o‘qituvchining ruhiy holati, motivatsiyasi, o‘ziga bo‘lgan ishonchi, kasbiy qoniqishi va psixologik barqarorligi doimo e’tiborda bo‘lishi lozim. Baholash noto‘g‘ri tashkil etilganda u pedagogda stress, xavotir, himoyalanish reaksiyasi va qarshilikni keltirib chiqarishi mumkin.

Baholashning psixologik mohiyati shundan iboratki, u insonning o‘zini qanday his qilishi, o‘z kasbiy qadrini qanday baholashi va jamoada o‘z o‘rnini qanday ko‘rishiga ta’sir qiladi. Maktabda o‘qituvchi faoliyati baholanganida, u bu baholashni shaxsiga qaratilgan munosabat sifatida qabul qilishi mumkin. Shu sababli baholash jarayoni faqat texnik yoki hujjatli jarayon emas, balki psixologik jarayon sifatida boshqarilishi zarur.

Inson resurslari faoliyatini baholashda baholovchi va baholanuvchi o‘rtasidagi psixologik munosabatlar muhim o‘rin tutadi. Agar baholovchi rahbar yoki metodist baholash jarayonida hukm chiqaruvchi, tanqid qiluvchi pozitsiyada bo‘lsa, baholash o‘qituvchida himoyalanish va qarshilik reaksiyasini kuchaytiradi. Aksincha, baholovchi hamkor, maslahatchi va qo‘llab-quvvatlovchi rolida bo‘lsa, baholash jarayoni pedagog tomonidan ijobiy qabul qilinadi.

Baholashning psixologik jihatlarida obyektivlik hissi alohida ahamiyatga ega. O‘qituvchi baholash adolatli, shaffof va dalillarga asoslangan deb his qilsa, hatto salbiy natijalar ham ruhiy zarba sifatida qabul qilinmaydi. Aksincha, baholash subyektiv, tushunarsiz yoki shaxsiy munosabatlarga asoslangan bo‘lsa, pedagogda adolatsizlik hissi paydo bo‘ladi va bu uning motivatsiyasiga salbiy ta’sir ko‘rsatadi.

Maktabda baholash jarayonida stress omillarini hisobga olish zarur. Baholash jarayoni ko‘plab o‘qituvchilar uchun psixologik bosim manbai bo‘lishi mumkin. Dars kuzatuvlari, monitoring, KPI baholash yoki attestatsiya jarayonlari o‘qituvchida xavotir, qo‘rquv va o‘zini himoyalash holatini keltirib chiqarishi ehtimoli mavjud. Shu sababli baholash jarayonida psixologik xavfsizlik muhitini yaratish muhim hisoblanadi.

Baholashning psixologik jihatlarida motivatsiya markaziy o‘rin tutadi. Baholash o‘qituvchini rivojlanishga undovchi ichki motivatsiyani kuchaytirishi yoki aksincha, uni so‘ndirishi mumkin. Agar baholash faqat kamchiliklarni ko‘rsatishga qaratilgan bo‘lsa, pedagog o‘zini qadrsizlangan his qiladi. Shu sababli baholash jarayonida ijobiy tomonlarni tan olish, yutuqlarni e’tirof etish va rivojlanish imkoniyatlarini ko‘rsatish muhimdir.

Baholashning psixologik jihatlari nuqtayi nazaridan teskari aloqa alohida ahamiyatga ega. Teskari aloqa baholash natijalarini pedagogga yetkazish shakli va usulini anglatadi. Agar teskari aloqa buyruqbozlik yoki tanqid ohangida berilsa, u pedagogni ruhiy jihatdan yopib qo‘yadi. Aksincha, konstruktiv, hurmatga asoslangan va rivojlantiruvchi teskari aloqa pedagogning o‘z ustida ishlashiga turtki beradi.

Inson resurslari faoliyatini baholashda baholash natijalaridan jazolash emas, balki davolash vositasi sifatida foydalanish tamoyili zamonaviy pedagogik boshqaruvning muhim yo‘nalishi hisoblanadi. “Davolash” tushunchasi bu yerda o‘qituvchining kasbiy faoliyatidagi muammolarni aniqlash, ularning sabablarini tushunish va bartaraf etish uchun yordam ko‘rsatishni anglatadi. Bunday yondashuv baholashni rivojlantiruvchi mexanizmga aylantiradi.

Baholash natijalarini jazolash vositasi sifatida qo‘llash o‘qituvchilarda qo‘rquv, yashirin qarshilik va formal ishlash holatini keltirib chiqaradi. O‘qituvchi baholashdan qochishga, real muammolarni yashirishga intiladi. Aksincha, baholash natijalari davolovchi yondashuv asosida qo‘llanilganda, pedagog o‘z muammolarini ochiq tan oladi va ularni bartaraf etishga tayyor bo‘ladi.

Baholashni davolash vositasi sifatida qo‘llashda psixologik empatiya muhim rol o‘ynaydi. Rahbar yoki baholovchi pedagogning muammolarini faqat natija sifatida emas, balki ularning psixologik, kasbiy va tashkiliy sabablarini ham tushunishga harakat qilishi lozim. Empatik yondashuv pedagogda tushunilganlik va qo‘llab-quvvatlanganlik hissini shakllantiradi.

Baholash natijalaridan davolash vositasi sifatida foydalanishda individual yondashuv muhim hisoblanadi. Har bir o‘qituvchining kasbiy tajribasi, psixologik xususiyatlari, stressga chidamliligi va rivojlanish ehtiyojlari turlicha. Shu sababli baholash natijalari asosida barcha pedagoglarga bir xil choralar qo‘llanilishi samarasiz bo‘ladi. Individual rivojlanish rejalari baholashning davolovchi funksiyasini kuchaytiradi.

Baholashning psixologik jihatlarida o‘zini-o‘zi baholash muhim o‘rin tutadi. O‘qituvchi o‘z faoliyatini mustaqil tahlil qilish imkoniga ega bo‘lsa, baholash tashqi bosim sifatida emas, balki ichki rivojlanish jarayoni sifatida qabul qilinadi. O‘zini-o‘zi baholash pedagogda refleksiya, mas’uliyat va kasbiy yetuklikni rivojlantiradi.

Baholash natijalaridan davolash vositasi sifatida foydalanishda metodik yordam muhim ahamiyatga ega. Agar baholash jarayonida kamchiliklar aniqlansa, ularni bartaraf etish uchun o‘qituvchiga metodik ko‘mak, treninglar, maslahatlar va tajriba almashish imkoniyatlari yaratilishi lozim. Faqat muammoni ko‘rsatib, yordam bermaslik baholashning psixologik zararli ta’sirini kuchaytiradi.

Baholashning psixologik jihatlarida ishonch muhitini shakllantirish markaziy o‘rin tutadi. O‘qituvchi baholash natijalari unga qarshi ishlatilmasligiga, balki rivojlanishi uchun xizmat qilishiga ishonsa, baholash jarayonida ochiq va halol bo‘ladi. Ishonch muhitida baholash real muammolarni aniqlash imkonini beradi.

Maktabda baholash jarayonida psixologik himoya mexanizmlarini hisobga olish zarur. Tanqid yoki salbiy baholash pedagogda inkor etish, bahona topish yoki mas’uliyatni boshqalarga yuklash kabi reaksiyalarni keltirib chiqarishi mumkin. Baholashni davolash vositasi sifatida qo‘llash ushbu himoya mexanizmlarini yumshatadi va konstruktiv muloqotni ta’minlaydi.

Baholashning psixologik jihatlarida rahbarlik uslubi katta ahamiyatga ega. Avtoritar uslubda olib borilgan baholash ko‘pincha jazolovchi tus oladi. Demokratik va qo‘llab-quvvatlovchi uslubda olib borilgan baholash esa rivojlantiruvchi va davolovchi xususiyat kasb etadi. Rahbarning baholashdagi ohangi, nutqi va munosabati pedagog ruhiyatiga bevosita ta’sir ko‘rsatadi.

Baholash natijalaridan davolash vositasi sifatida foydalanishda rivojlanish dinamikasini baholash muhim hisoblanadi. Pedagog faoliyatidagi kichik ijobiy o‘zgarishlar ham e’tirof etilishi zarur. Faqat yakuniy natijaga qarab baholash pedagogni tushkunlikka solishi mumkin. Dinamik baholash esa o‘sish va rivojlanishni ko‘rsatadi.

Baholashning psixologik jihatlarida jamoaviy muhit ham e’tiborga olinishi kerak. Baholash natijalari jamoada raqobatni emas, balki hamkorlikni kuchaytirishi lozim. Agar baholash natijalari solishtirish va kamsitish vositasiga aylansa, jamoada psixologik muhit yomonlashadi. Rivojlantiruvchi baholash jamoaviy o‘sishni rag‘batlantiradi.

Baholash natijalaridan jazolash emas, balki davolash vositasi sifatida foydalanish maktabda kasbiy kuyishning oldini olishga xizmat qiladi. Doimiy tanqid va jazoga duch kelgan pedagog tezda emotsional charchashga uchraydi. Davolovchi yondashuv esa pedagogning ruhiy resurslarini saqlab qolishga yordam beradi.

Baholashning psixologik jihatlari inson resurslarini boshqarishda insonparvarlik tamoyiliga asoslanishi lozim. O‘qituvchi baholash obyekti emas, balki rivojlanayotgan shaxs sifatida ko‘rilganda baholash jarayoni samarali bo‘ladi. Shu tarzda baholash maktabda psixologik barqarorlikni ta’minlaydi va pedagoglarning kasbiy salohiyatini ochishga xizmat qiladi.

 

11.       Pedagog kadrlarni attestatsiyadan o‘tkazish tartibi, bosqichlari.

Inson resurslarini boshqarish tizimida pedagog kadrlarni attestatsiyadan o‘tkazish ta’lim muassasasida kadrlar sifatini baholash, kasbiy salohiyatni aniqlash va pedagoglarning uzluksiz rivojlanishini ta’minlashga xizmat qiluvchi muhim boshqaruv mexanizmi hisoblanadi. Attestatsiya pedagog faoliyatini baholashning eng mas’uliyatli va tizimli shakllaridan biri bo‘lib, u o‘qituvchining kasbiy tayyorgarligi, bilim va ko‘nikmalari, pedagogik mahorati hamda egallab turgan lavozimiga mosligini aniqlashga qaratilgan. Maktab boshqaruvida attestatsiya jarayoni inson resurslarini boshqarishning strategik vositasi sifatida qaraladi.

Attestatsiya – bu pedagog kadrlarning kasbiy faoliyatini belgilangan mezonlar asosida baholash, ularning malaka darajasini aniqlash va kasbiy rivojlanish istiqbollarini belgilash jarayonidir. Attestatsiya jarayoni pedagog shaxsini jazolash yoki faqat tekshirish maqsadida emas, balki uning kasbiy o‘sishini qo‘llab-quvvatlash, ta’lim sifatini oshirish va kadrlar salohiyatidan samarali foydalanish uchun tashkil etiladi. Shu sababli attestatsiya inson resurslari faoliyatini baholash tizimida rivojlantiruvchi baholash tamoyiliga asoslanishi lozim.

Pedagog kadrlarni attestatsiyadan o‘tkazishning asosiy maqsadi o‘qituvchilarning kasbiy kompetensiyasini aniqlash, ularning ta’lim jarayonidagi samaradorligini baholash va pedagogik faoliyat sifatini oshirishdan iborat. Attestatsiya orqali pedagogning bilim darajasi, metodik tayyorgarligi, innovatsion yondashuvlari, pedagogik muloqot madaniyati va kasbiy mas’uliyati aniqlanadi. Shu bilan birga, attestatsiya natijalari asosida pedagoglarning malaka toifasi, lavozim bo‘yicha o‘sishi va rag‘batlantirish masalalari hal etiladi.

Inson resurslarini boshqarish nuqtayi nazaridan attestatsiyaning ahamiyati shundaki, u kadrlar siyosatini tizimli olib borish imkonini beradi. Attestatsiya natijalari maktab rahbariyatiga qaysi pedagoglar yuqori salohiyatga ega ekanini, qaysi xodimlar qo‘shimcha metodik yordamga muhtojligini aniqlashga yordam beradi. Shu asosda kadrlarni rivojlantirish, qayta tayyorlash va malaka oshirish bo‘yicha aniq chora-tadbirlar ishlab chiqiladi.

Pedagog kadrlarni attestatsiyadan o‘tkazish tartibi normativ-huquqiy hujjatlar asosida belgilangan bo‘lib, u qat’iy qoidalarga amal qilgan holda amalga oshiriladi. Attestatsiya jarayoni ochiq, shaffof va adolatli bo‘lishi zarur. Har bir pedagog attestatsiya tartibi, baholash mezonlari va natijalari haqida oldindan xabardor qilinishi lozim. Bu holat attestatsiya jarayonida psixologik bosimni kamaytiradi va pedagoglarning ishonchini mustahkamlaydi.

Maktab sharoitida attestatsiya jarayonini tashkil etishda tizimlilik muhim ahamiyatga ega. Attestatsiya tasodifiy yoki faqat muammoli xodimlarga nisbatan emas, balki belgilangan muddatlarda barcha pedagog kadrlarni qamrab olgan holda o‘tkazilishi kerak. Tizimli attestatsiya pedagoglar faoliyatidagi rivojlanish dinamikasini aniqlash va inson resurslarini boshqarishda uzluksizlikni ta’minlaydi.

Pedagog kadrlarni attestatsiyadan o‘tkazish bosqichma-bosqich amalga oshiriladi. Har bir bosqich o‘ziga xos vazifalarga ega bo‘lib, attestatsiya jarayonining izchil va samarali bo‘lishini ta’minlaydi. Attestatsiya bosqichlari pedagog faoliyatini chuqur va har tomonlama baholash imkonini beradi.

Attestatsiyaning tayyorgarlik bosqichi jarayonning muhim boshlang‘ich qismi hisoblanadi. Ushbu bosqichda attestatsiya o‘tkazish bo‘yicha buyruq chiqariladi, attestatsiya komissiyasi tarkibi shakllantiriladi va attestatsiya jadvali belgilanadi. Pedagoglar attestatsiya muddati, tartibi va baholash mezonlari bilan tanishtiriladi. Tayyorlov bosqichi pedagoglarda aniqlik va tushunarlilikni ta’minlaydi.

Tayyorgarlik bosqichida attestatsiya hujjatlari yig‘iladi. Bunga pedagogning arizasi, portfeli, dars ishlanmalari, metodik faoliyatga oid hujjatlar, malaka oshirish sertifikatlari va boshqa materiallar kiradi. Ushbu hujjatlar pedagog faoliyatining hujjatlashtirilgan daliliy bazasini tashkil etadi va keyingi baholash bosqichlari uchun asos bo‘lib xizmat qiladi.

Attestatsiyaning keyingi muhim bosqichi pedagog faoliyatini o‘rganish va tahlil qilish bosqichi hisoblanadi. Ushbu bosqichda pedagogning darslari kuzatiladi, ta’lim natijalari, metodik faoliyati, o‘quvchilar bilan ishlash uslubi va kasbiy mas’uliyati tahlil qilinadi. Dars kuzatuvlari attestatsiya jarayonining eng muhim elementlaridan biri bo‘lib, pedagogning real faoliyatini baholash imkonini beradi.

Attestatsiya jarayonida pedagog portfeli alohida ahamiyatga ega. Portfel pedagogning kasbiy yo‘lini, erishgan yutuqlarini, metodik ishlanmalarini va rivojlanish dinamikasini aks ettiradi. Portfel asosida pedagogning faqat joriy holati emas, balki uning kasbiy o‘sish sur’ati ham baholanadi. Bu esa attestatsiyani yanada adolatli va rivojlantiruvchi qiladi.

Attestatsiyaning navbatdagi bosqichi baholash va xulosa chiqarish bosqichi hisoblanadi. Attestatsiya komissiyasi pedagog faoliyati bo‘yicha to‘plangan barcha ma’lumotlarni tahlil qiladi va belgilangan mezonlar asosida baho beradi. Baholash jarayoni subyektiv fikrlarga emas, balki aniq mezonlar va dalillarga asoslanishi zarur. Bu bosqichda pedagogning kasbiy kompetensiyasi, metodik tayyorgarligi va lavozimga mosligi aniqlanadi.

Baholash bosqichida kompleks yondashuv muhim ahamiyatga ega. Pedagog faoliyati faqat bitta ko‘rsatkich asosida emas, balki bir nechta yo‘nalishlar bo‘yicha baholanadi. Dars sifati, ta’lim natijalari, metodik faoliyat, intizom va ijtimoiy faollik kabi mezonlar birgalikda tahlil qilinadi. Kompleks baholash pedagog faoliyatining to‘liq manzarasini beradi.

Attestatsiya jarayonining muhim bosqichlaridan biri natijalarni e’lon qilish va muhokama qilish bosqichidir. Attestatsiya natijalari pedagogga ochiq va tushunarli tarzda yetkazilishi lozim. Natijalarni muhokama qilish jarayonida pedagogga o‘z fikrini bildirish, savollar berish va tushuntirish olish imkoniyati yaratiladi. Ushbu bosqich attestatsiyaning psixologik jihatdan to‘g‘ri tashkil etilishida muhim rol o‘ynaydi.

Attestatsiya natijalari asosida boshqaruv qarorlari qabul qilinadi. Bu qarorlar pedagogning malaka toifasini belgilash, lavozim bo‘yicha o‘sishi, rag‘batlantirish yoki qo‘shimcha metodik yordam ko‘rsatishni o‘z ichiga oladi. Attestatsiya natijalari inson resurslarini boshqarishda strategik ahamiyatga ega bo‘lib, kadrlar bilan ishlash siyosatini shakllantirishda asos bo‘lib xizmat qiladi.

Pedagog kadrlarni attestatsiyadan o‘tkazish jarayonida psixologik jihatlarni hisobga olish muhim hisoblanadi. Attestatsiya pedagog uchun stress manbai bo‘lishi mumkin, shu sababli jarayon hurmatga asoslangan, qo‘llab-quvvatlovchi muhitda o‘tkazilishi lozim. Attestatsiya pedagogni jazolash emas, balki rivojlantirish va qo‘llab-quvvatlashga xizmat qilishi zarur.

Attestatsiya jarayonida obyektivlik va shaffoflikni ta’minlash inson resurslari boshqaruvida muhim tamoyil hisoblanadi. Attestatsiya komissiyasi qarorlari asosli, hujjatlashtirilgan va tushunarli bo‘lishi kerak. Bu pedagoglar tomonidan attestatsiya natijalarining qabul qilinishini osonlashtiradi va jamoada ishonch muhitini mustahkamlaydi.

Maktabda pedagog kadrlarni attestatsiyadan o‘tkazish uzluksiz kasbiy rivojlanish bilan chambarchas bog‘liq. Attestatsiya natijalari pedagoglar uchun rivojlanish yo‘nalishlarini belgilaydi, malaka oshirish va qayta tayyorlash ehtiyojlarini aniqlaydi. Shu tarzda attestatsiya inson resurslari faoliyatini baholash tizimida rivojlantiruvchi va strategik vosita sifatida namoyon bo‘ladi.

Pedagog kadrlarni attestatsiyadan o‘tkazish inson resurslarini boshqarishda sifatga yo‘naltirilgan boshqaruv, hisobdorlik va kasbiy mas’uliyatni kuchaytiradi. Attestatsiya orqali maktabda pedagog kadrlar salohiyati tizimli ravishda baholanadi va ta’lim sifati barqaror oshiriladi.

 

Foydalanilgan adabiyotlar

1.                   Ta’lim muassasasini boshqarish asoslari
Sattorov A. — Toshkent: O‘qituvchi, 2021.
(Inson resurslarini boshqarish, baholash tizimi, monitoring, attestatsiya)

2.                   Pedagogik menejment
Xudoyberdiyev M. — Toshkent: Yangi asr avlodi, 2020.
(Pedagoglar faoliyatini baholash, rag‘batlantirish va intizom)

3.                   Ta’lim sifatini boshqarish
To‘xtayeva G. — Toshkent: Fan va texnologiya, 2022.
(Ichki monitoring, baholash natijalarini tahlil qilish)

4.                   Maktab boshqaruvida monitoring va tahlil
Abduqodirov A. — Toshkent: Pedagogika, 2019.
(Dars kuzatuvi, baholash metodikasi, statistik tahlil)

5.                   Pedagog kadrlar faoliyatini baholash
Karimova D. — Toshkent: O‘qituvchi, 2020.
(Portfolio, KPI, SWOT tahlil, attestatsiya jarayonlari)

6.                   Educational Management and Leadership
Bush T. — London: SAGE Publications, 2019.
(Ta’limda HR, baholash va boshqaruv qarorlari)

7.                   Teacher Evaluation Systems
Danielson C. — Alexandria: ASCD, 2018.
(Dars kuzatuvi standartlari, pedagog baholash mezonlari)

8.                   Performance Management in Education
Armstrong M. — London: Kogan Page, 2020.
(KPI, samaradorlik, rag‘batlantirish tizimi)

9.                   Data-Driven Decision Making in Education
Schildkamp K. — Dordrecht: Springer, 2019.
(Statistik ma’lumotlar asosida qaror qabul qilish)

10.               Educational Psychology
Woolfolk A. — Boston: Pearson Education, 2020.
(Baholashning psixologik jihatlari, motivatsiya, rivojlantiruvchi yondashuv)

11.               Teacher Appraisal and Development
OECD — Paris: OECD Publishing, 2021.
(Attestatsiya, rivojlantiruvchi baholash, xalqaro tajriba)