Reja:

·      Raqamli texnologiyalarning mohiyatini, vazifalarini bilishi, Word, Ехсе1, PowerPoint asosiy funksiyalarini bilishi, elekrron tizimlarda pоrtаl, bulutli xizmatlar) hujjat bilan ishlay olishi;

·      "ERP.PORTFOLIO" yuritish, axborot tizimlaridan samarali foydalanish jarayonlarini muhоkаmа qila olishi;

·      Internet manbalarining turini hamda ishonchlilik mezonlarini bilishi, foydalanuvchi xavfsizligi va maxfiylik sozlamalaridan foydalana olishi, internetda axborot izlash, tanlash va baholashni tahlil qila olishi, kiber xavf turlari vа ularning belgilarini bilishi, sun'iy intellekt tushunchasi, turlari va imkoniyatlari, AI vositalarini qo’llay olishi

Raqamli texnologiyalar mohiyati, ofis dasturlari va elektron tizimlarda hujjatlar bilan ishlash kompetensiyasi haqida annotatsiya

Raqamli texnologiyalar deganda axborotni yaratish, qayta ishlash, saqlash, uzatish va himoyalashga xizmat qiluvchi elektron vositalar va dasturiy ta’minotlar majmui tushuniladi. Ularning asosiy vazifasi inson faoliyatini soddalashtirish, mehnat unumdorligini oshirish va qaror qabul qilish jarayonini tezlashtirishdan iborat. Ta’lim sohasida raqamli texnologiyalar masofaviy ta’lim, elektron jurnal va kundaliklar, onlayn platformalar, virtual kutubxonalar hamda test tizimlari orqali keng qo‘llanilmoqda. Ushbu vositalarni bilish pedagog va rahbarlarga zamonaviy ta’lim muhitini shakllantirish imkonini beradi.

Word dasturi matnli hujjatlarni yaratish, tahrirlash va rasmiylashtirish uchun mo‘ljallangan asosiy ofis dasturidir. Unda xizmat xatlari, buyruqlar, hisobotlar, metodik ishlanmalar va boshqa rasmiy hujjatlar tayyorlanadi. Word’ning matn formatlash, jadval tuzish, sahifa sozlamalari, avtomatik imlo tekshirish, shablonlardan foydalanish kabi funksiyalarini bilish hujjatlarni tezkor va sifatli tayyorlashga yordam beradi. Bu esa ish yuritish jarayonining tartibli va samarali bo‘lishini ta’minlaydi.

Excel dasturi ma’lumotlarni jadval ko‘rinishida kiritish, tahlil qilish va qayta ishlash uchun xizmat qiladi. Ta’lim muassasalarida u o‘quvchilarning reytinglari, davomat, moliyaviy hisobotlar, statistik ma’lumotlar va rejalashtirish jarayonida keng qo‘llaniladi. Excel’ning formulalar, diagrammalar, filtrlar, pivot jadvallar kabi funksiyalarini bilish xodimlarga katta hajmdagi ma’lumotlarni tezkor tahlil qilish va aniq xulosalar chiqarish imkonini beradi. Bu esa boshqaruv qarorlarining asosli bo‘lishiga xizmat qiladi.

PowerPoint dasturi taqdimotlar tayyorlash uchun mo‘ljallangan bo‘lib, dars jarayonlari, seminarlar, majlislar va konferensiyalarda keng foydalaniladi. Unda slaydlar yaratish, grafiklar, rasmlar, video va audio materiallarni joylashtirish, animatsiya va dizayn elementlarini qo‘llash mumkin. PowerPoint funksiyalarini bilish pedagoglarga darslarni qiziqarli va tushunarli tashkil etish, rahbarlarga esa ma’lumotlarni aniq va samarali taqdim etish imkonini beradi.

Elektron tizimlar, portallar va bulutli xizmatlar zamonaviy ish yuritishning muhim vositasi hisoblanadi. Elektron hujjat aylanishi tizimlari, ta’lim portallari, elektron jurnal va kundaliklar, davlat xizmatlari platformalari orqali hujjatlar almashinuvi tez va qulay amalga oshiriladi. Bulutli xizmatlar, masalan, onlayn saqlash va hujjatlarni birgalikda tahrirlash imkonini beruvchi platformalar, xodimlarga istalgan joydan ma’lumotlarga kirish va hamkorlikda ishlash imkonini yaratadi. Bu esa vaqt va resurslarni tejashga yordam beradi.

Elektron tizimlarda hujjatlar bilan ishlashda axborot xavfsizligi masalasi ham muhim o‘rin tutadi. Parollarni himoyalash, ma’lumotlarni zaxiralash, ruxsatsiz kirishdan saqlanish, shaxsiy va xizmat ma’lumotlarini himoya qilish kabi ko‘nikmalar raqamli savodxonlikning ajralmas qismi hisoblanadi. Ushbu bilimlar hujjatlarning yo‘qolishi yoki noto‘g‘ri foydalanilishining oldini olishga xizmat qiladi.

Raqamli texnologiyalar, ofis dasturlari va elektron tizimlardan samarali foydalanish xodimlarning kasbiy raqobatbardoshligini oshiradi. Zamonaviy texnologiyalarni egallagan pedagog va rahbarlar o‘z faoliyatini tezkor, aniq va innovatsion tarzda tashkil etadi. Bu esa ta’lim muassasasining umumiy rivojlanishiga ijobiy ta’sir ko‘rsatadi.

“ERP.PORTFOLIO” yuritish va axborot tizimlaridan samarali foydalanish jarayonlarini muhokama qila olish kompetensiyasi

“ERP.PORTFOLIO” tizimi pedagoglar va xodimlarning kasbiy faoliyati, yutuqlari, hujjatlari, attestatsiya materiallari va rivojlanish ko‘rsatkichlarini yagona elektron platformada jamlashga mo‘ljallangan axborot tizimidir. Ushbu tizim orqali xodimlarning portfeli shakllantiriladi, ularning kasbiy rivojlanish dinamikasi kuzatiladi va baholanadi. Natijada kadrlar bilan ishlash jarayoni aniq ma’lumotlarga asoslangan holda olib boriladi. “ERP.PORTFOLIO”ni to‘g‘ri yurita olish pedagog va rahbarlardan yuqori darajadagi raqamli savodxonlik va mas’uliyatni talab etadi.

Mazkur tizimda ishlash jarayoni bir nechta muhim bosqichlarni o‘z ichiga oladi. Avvalo, xodim o‘z shaxsiy ma’lumotlari, diplomlari, sertifikatlari, metodik ishlari va yutuqlarini tizimga kiritadi. Keyingi bosqichda ushbu ma’lumotlar rahbariyat tomonidan tekshiriladi va tasdiqlanadi. Shundan so‘ng ular tahlil qilinib, attestatsiya, rag‘batlantirish va kadrlar zaxirasini shakllantirish jarayonlarida foydalaniladi. Ushbu jarayonlarni tushunish va muhokama qila olish rahbarlarga boshqaruv qarorlarini ilmiy asosda qabul qilish imkonini beradi.

Axborot tizimlaridan samarali foydalanish faqat texnik bilim bilan cheklanmaydi, balki tahliliy va kommunikativ ko‘nikmalarni ham talab etadi. Pedagog va rahbarlar tizimda mavjud ma’lumotlarni solishtirish, tahlil qilish, xulosalar chiqarish va ularni jamoa bilan muhokama qilishga qodir bo‘lishi lozim. Masalan, “ERP.PORTFOLIO” orqali pedagoglarning kasbiy faolligi pasayganligi aniqlansa, rahbar ushbu holat sabablarini tahlil qilib, tegishli choralarni belgilashi zarur. Bu jarayonda ochiq muloqot va asosli muhokama muhim o‘rin tutadi.

Axborot tizimlari, jumladan, elektron jurnal, kadrlar boshqaruvi platformalari, hujjat aylanishi tizimlari va ta’lim portallari “ERP.PORTFOLIO” bilan integratsiyalashgan holda ishlaydi. Ularning o‘zaro bog‘liqligini tushunish boshqaruv samaradorligini oshiradi. Masalan, elektron jurnal ma’lumotlari pedagogning ish samaradorligini baholashda “ERP.PORTFOLIO”dagi portfel bilan solishtiriladi. Bu esa subyektiv baholashning oldini oladi va adolatli tizimni shakllantiradi.

Mazkur kompetensiyaning muhim jihatlaridan biri — axborot tizimlaridan foydalanish jarayonlarini tahlil qila olishdir. Bu jarayonda tizimning qulayligi, ma’lumotlarning ishonchliligi, foydalanuvchilarning faolligi, texnik muammolar va xavfsizlik masalalari muhokama qilinadi. Pedagog va rahbarlar ushbu muammolarni aniqlab, ularni bartaraf etish bo‘yicha takliflar bera olishi lozim. Bu esa tizimdan foydalanish sifatini oshiradi.

Shuningdek, “ERP.PORTFOLIO” va boshqa axborot tizimlarida ishlashda axborot xavfsizligi muhim ahamiyatga ega. Shaxsiy ma’lumotlarni himoyalash, parollardan to‘g‘ri foydalanish, ruxsatsiz kirishlarning oldini olish kabi masalalar doimiy e’tiborda bo‘lishi zarur. Ushbu masalalarni muhokama qila olish kompetensiyasi xodimlarda mas’uliyat va ehtiyotkorlikni shakllantiradi.

“ERP.PORTFOLIO” yuritish jarayonlarini muhokama qila olish pedagoglar o‘rtasida tajriba almashishni ham rivojlantiradi. Ular o‘z yutuqlari, muammolari va yechimlari bilan o‘rtoqlashadi, bir-biridan o‘rganadi. Bu esa jamoada hamkorlik muhitini mustahkamlaydi va umumiy kasbiy rivojlanishga xizmat qiladi. Rahbarlar esa ushbu muhokamalar asosida metodik yordam, treninglar va seminarlar tashkil etadi.

Mazkur kompetensiya ta’lim muassasasining raqamli transformatsiyasini jadallashtiradi. Axborot tizimlaridan samarali foydalangan holda ish yuritish vaqtni tejaydi, qog‘ozbozlikni kamaytiradi va ma’lumotlar aniqligini oshiradi. Natijada boshqaruv jarayonlari yanada shaffof va samarali bo‘ladi.

Internet manbalari, axborot xavfsizligi, kiberxavflar va sun’iy intellektdan foydalanish kompetensiyasi

Zamonaviy raqamli jamiyat sharoitida internet axborot olish, muloqot qilish, ta’lim olish va kasbiy faoliyatni rivojlantirishning asosiy vositasiga aylangan. Shu sababli internet manbalarining turlarini bilish, ularning ishonchliligini baholash, foydalanuvchi xavfsizligi va maxfiylik sozlamalaridan samarali foydalanish, internetda axborotni izlash, tanlash va tahlil qilish, kiberxavf turlarini anglash hamda sun’iy intellekt texnologiyalaridan ongli foydalanish zamonaviy shaxsning muhim raqamli kompetensiyalaridan biri hisoblanadi. Ushbu bilim va ko‘nikmalar axborot makonida xavfsiz, mas’uliyatli va samarali faoliyat yuritishni ta’minlaydi.

Internet manbalari turli xil ko‘rinishlarga ega bo‘lib, ular rasmiy veb-saytlar, ilmiy portallar, elektron kutubxonalar, yangiliklar saytlari, bloglar, forumlar va ijtimoiy tarmoqlarni o‘z ichiga oladi. Rasmiy davlat va xalqaro tashkilotlar saytlaridagi ma’lumotlar, odatda, ishonchli hisoblanadi. Ilmiy jurnallar va akademik platformalar esa tekshirilgan, manbasi ko‘rsatilgan axborotlarni taqdim etadi. Bloglar va ijtimoiy tarmoqlardagi ma’lumotlar esa subyektiv bo‘lishi mumkinligi sababli tanqidiy yondashuvni talab etadi. Internet manbalarining ishonchliligini baholashda muallifning malakasi, axborot manbasi, yangilanish sanasi, havolalar mavjudligi va boshqa mustaqil manbalar bilan mosligi asosiy mezonlar hisoblanadi.

Foydalanuvchi xavfsizligi va maxfiylik sozlamalaridan foydalanish internet muhitida shaxsiy ma’lumotlarni himoyalashda muhim rol o‘ynaydi. Kuchli parollar yaratish, ikki bosqichli autentifikatsiyadan foydalanish, shaxsiy ma’lumotlarni cheklangan doirada tarqatish, noma’lum havolalarga kirmaslik kabi choralar foydalanuvchini kiberxavflardan himoya qiladi. Ijtimoiy tarmoqlar va onlayn platformalarda maxfiylik sozlamalarini to‘g‘ri sozlash esa shaxsiy hayot daxlsizligini saqlashga xizmat qiladi.

Internetda axborot izlash, tanlash va baholash kompetensiyasi samarali ta’lim va kasbiy faoliyatning muhim omilidir. To‘g‘ri kalit so‘zlardan foydalanish, qidiruv operatorlarini qo‘llash, bir nechta manbani solishtirish, axborotning dolzarbligini aniqlash orqali foydalanuvchi ishonchli va zarur ma’lumotlarni topa oladi. Topilgan axborotni tahlil qilish, uning maqsadi, konteksti va mumkin bo‘lgan xolislik darajasini baholash tanqidiy fikrlashni rivojlantiradi. Bu esa yolg‘on yoki noto‘g‘ri ma’lumotlarning ta’siriga tushib qolishning oldini oladi.

Kiberxavf turlari zamonaviy internet muhitida tobora ko‘payib bormoqda. Ular orasida fishing hujumlari, zararli dasturlar, viruslar, troyanlar, firibgarlik saytlar, shaxsiy ma’lumotlarni o‘g‘irlash, ijtimoiy muhandislik usullari va soxta akkauntlar keng tarqalgan. Fishing hujumlarida foydalanuvchidan aldov yo‘li bilan parol yoki bank ma’lumotlari olinadi. Zararli dasturlar esa qurilmaga zarar yetkazib, ma’lumotlarni yo‘qotishga olib kelishi mumkin. Ushbu xavflarning belgilarini bilish, masalan, shubhali xabarlar, noma’lum jo‘natuvchilar, g‘alati havolalar, tizim sekinlashuvi kabi holatlarni payqash foydalanuvchiga o‘z vaqtida choralar ko‘rish imkonini beradi.

Sun’iy intellekt zamonaviy texnologiyalarning muhim yo‘nalishi bo‘lib, u inson tafakkuriga xos jarayonlarni modellashtirishga asoslanadi. AI tizimlari ma’lumotlarni tahlil qilish, bashorat qilish, nutqni tanish, tasvirlarni qayta ishlash, matn yaratish kabi vazifalarni bajaradi. Sun’iy intellektning asosiy turlariga tor yo‘naltirilgan AI, umumiy AI va o‘zini rivojlantira oluvchi tizimlar kiradi. Hozirgi kunda asosan tor yo‘naltirilgan AI keng qo‘llanilmoqda.

AI vositalaridan foydalanish ta’lim va kasbiy faoliyatda katta imkoniyatlar yaratadi. Matn tahriri, tarjima, taqdimot tayyorlash, ma’lumotlarni tahlil qilish, dars rejalarini ishlab chiqish kabi jarayonlarda sun’iy intellekt vositalari samaradorlikni oshiradi. Shu bilan birga, ulardan mas’uliyatli va etik me’yorlarga muvofiq foydalanish muhimdir. AI yordamida olingan ma’lumotlarni tekshirish, mualliflik huquqiga rioya qilish va mustaqil fikrlashni saqlash zarur.