Mavzu- Gospital pedagogikasi.

Reja

1.  Gospital pedagogikasining mazmuni va maqsadi.

2.  Uzoq muddat davolanayotgan yoki vaqtincha shifoxonada yotgan bolalar bilan ishlash tartibi.

3.  Gospital sinflar va uyda o‘qitish farqlari. Gospital pedagogikasida o‘quv jarayonini tashkil etish mexanizmlari.

4.  Pedagoglar bilan ishlash: metodik tayyorgarlik. Tibbiyot muassasalari bilan hamkorlik mexanizmi.

5.  O‘quvchilar holatini monitoring qilish. Psixologik qo‘llab-quvvatlash.

6.  Inklyuziv yondashuvning gospital pedagogikasidagi o‘rni. Uy ta’limi va gospital pedagogikasi uchun zarur hujjatlar ro‘yxati. Dalolatnoma, ariza, shifokor xulosasi.

7.  O‘quv natijalari bo‘yicha maktabga taqdim etiladigan hisobotlar.

1.         Gospital pedagogikasining mazmuni va maqsadi.

Inklyuziv ta’lim tizimida alohida o‘rin tutuvchi yo‘nalishlardan biri gospital pedagogikasi hisoblanadi. Gospital pedagogikasi sog‘lig‘i sababli uzoq muddat davolanishga majbur bo‘lgan bolalarning ta’lim olish huquqini ta’minlashga qaratilgan maxsus pedagogik faoliyat sohasi bo‘lib, u inklyuziv ta’limning muhim tarkibiy qismi sifatida shakllanadi. Ushbu yo‘nalish ta’limning uzluksizligi, insonparvarlik va teng imkoniyatlar tamoyillariga asoslanadi hamda bolaning sog‘lig‘i bilan bog‘liq cheklovlar uning bilim olish imkoniyatlarini cheklab qo‘ymasligini nazarda tutadi.

Gospital pedagogikasi tushunchasi tibbiy muassasalarda, reabilitatsiya markazlarida yoki uy sharoitida davolanayotgan bolalar uchun ta’lim jarayonini tashkil etish bilan bog‘liq pedagogik faoliyatni anglatadi. Bu pedagogika turi an’anaviy maktab muhitidan tashqarida amalga oshirilishi bilan ajralib turadi va pedagogik jarayonni bolaning sog‘lig‘i, psixologik holati hamda davolanish rejimiga moslashtirishni talab qiladi. Gospital pedagogikasi orqali ta’lim jarayoni bolaning hayotiy holatiga mos ravishda individual tarzda tashkil etiladi.

Gospital pedagogikasining mazmuni bolaning ta’lim olish jarayonini sog‘liqni saqlash tizimi bilan uyg‘unlashtirishga qaratilgan pedagogik yondashuvlar majmuasidan iborat. Ushbu mazmun ta’lim dasturlarini moslashtirish, pedagogik metodlarni individuallashtirish va psixologik qo‘llab-quvvatlashni o‘z ichiga oladi. Gospital pedagogikasi faqat bilim berishga emas, balki bolaning emotsional barqarorligini saqlash, ijtimoiy ajralib qolishining oldini olish va maktab hayoti bilan bog‘liqligini ta’minlashga xizmat qiladi.

Gospital pedagogikasining mazmuni ta’limning uzluksizligi tamoyiliga asoslanadi. Bolaning sog‘lig‘i bilan bog‘liq muammolar uning ta’lim jarayonidan uzilib qolishiga olib kelmasligi lozim. Shu sababli gospital pedagogikasi orqali o‘quv jarayoni vaqtincha to‘xtatilmaydi, balki yangi sharoitga moslashgan holda davom ettiriladi. Bu yondashuv bolaning bilim darajasida katta tafovutlar paydo bo‘lishining oldini oladi.

Gospital pedagogikasining muhim mazmuniy jihatlaridan biri individual yondashuv hisoblanadi. Har bir bolaning kasallik turi, davolanish muddati, jismoniy va psixologik holati turlicha bo‘lgani sababli ta’lim jarayoni qat’iy standartlarga asoslanmaydi. Pedagog bolaning kundalik ahvoli, charchash darajasi va tibbiy cheklovlarini inobatga olgan holda mashg‘ulotlarni rejalashtiradi. Bu holat gospital pedagogikasini yuqori darajada moslashuvchan pedagogik faoliyatga aylantiradi.

Gospital pedagogikasining mazmunida psixologik qo‘llab-quvvatlash alohida ahamiyatga ega. Davolanish jarayonidagi bolalar ko‘pincha qo‘rquv, xavotir, yolg‘izlik va tushkunlik holatlarini boshdan kechiradi. Gospital pedagogikasi ushbu psixologik holatlarni yengillashtirishga yordam beruvchi pedagogik muloqot va faoliyatni nazarda tutadi. Ta’lim jarayoni bolaning ruhiy holatini barqarorlashtirishga xizmat qilishi lozim.

Gospital pedagogikasining maqsadi sog‘lig‘i sababli maktabga qatnash imkoniyati cheklangan bolalarning ta’lim olish huquqini to‘liq ta’minlashdan iborat. Ushbu maqsad inklyuziv ta’limning asosiy g‘oyalariga mos bo‘lib, har bir bolaning ta’lim tizimidan chetda qolmasligini kafolatlashga qaratilgan. Gospital pedagogikasi orqali ta’lim va sog‘liqni saqlash tizimlari o‘rtasida uzviy bog‘liqlik ta’minlanadi.

Gospital pedagogikasining muhim maqsadlaridan biri ijtimoiy izolyatsiyaning oldini olishdir. Uzoq muddat davolanayotgan bolalar ko‘pincha tengdoshlari bilan muloqotdan chetda qoladi. Gospital pedagogikasi bolaning sinfdoshlari bilan aloqasini saqlab qolishga, maktab hayotiga daxldorligini his etishiga yordam beradi. Bu jarayon bolaning ijtimoiy rivojlanishini qo‘llab-quvvatlaydi.

Gospital pedagogikasining yana bir muhim maqsadi bolaning psixologik farovonligini ta’minlashdir. Ta’lim jarayoniga jalb qilingan bola o‘zini faol, foydali va jamiyatning muhim a’zosi sifatida his qiladi. Bu holat bolaning sog‘ayish jarayoniga ham ijobiy ta’sir ko‘rsatadi. Ta’lim bolaning hayotida barqarorlik va ma’no manbai sifatida namoyon bo‘ladi.

Gospital pedagogikasi ta’limning moslashtirilgan mazmunini shakllantirishni maqsad qiladi. O‘quv dasturlari bolaning sog‘lig‘i va imkoniyatlariga mos ravishda qayta ko‘rib chiqiladi. Asosiy o‘quv maqsadlari saqlanib qolgan holda, ta’lim yuklamasi va o‘qitish sur’ati moslashtiriladi. Bu yondashuv bolaning ortiqcha zo‘riqishining oldini oladi.

Gospital pedagogikasining maqsadlaridan biri ta’limdagi tenglikni ta’minlashdir. Davolanish sharoitida bo‘lgan bolalar ham sog‘lom tengdoshlari kabi bilim olish va rivojlanish imkoniyatiga ega bo‘lishi kerak. Gospital pedagogikasi ushbu tenglikni ta’minlash uchun maxsus sharoit va metodlarni qo‘llaydi. Bu holat inklyuziv ta’limning adolat tamoyiliga mos keladi.

Gospital pedagogikasining mazmuni tibbiy va pedagogik hamkorlikka asoslanadi. Pedagog tibbiyot xodimlari bilan doimiy aloqada bo‘lib, bolaning sog‘lig‘i bilan bog‘liq cheklovlarni inobatga olgan holda ta’lim jarayonini tashkil etadi. Ushbu hamkorlik bolaning xavfsizligi va sog‘lig‘ini saqlashni ta’minlaydi. Ta’lim jarayoni davolanish rejimiga zid bo‘lmasligi muhim hisoblanadi.

Gospital pedagogikasining maqsadi ta’lim jarayonining uzviyligini ta’minlash orqali bolaning maktabga qaytishini yengillashtirishdan iborat. Davolanish tugagach, bola maktab muhitiga qaytishda kamroq moslashuv muammolariga duch keladi. Gospital pedagogikasi bolaning bilim va ko‘nikmalaridagi uzilishlarni minimallashtirishga xizmat qiladi.

Gospital pedagogikasining mazmunida pedagogning roli alohida ahamiyat kasb etadi. Gospital pedagog nafaqat o‘qituvchi, balki qo‘llab-quvvatlovchi, yo‘naltiruvchi va motivatsiya beruvchi shaxs sifatida faoliyat yuritadi. Pedagogning empatiya, sabr-toqat va moslashuvchanlik kabi shaxsiy fazilatlari gospital pedagogikasining samaradorligini belgilaydi.

Gospital pedagogikasining maqsadlaridan biri bolaning o‘z-o‘ziga bo‘lgan ishonchini saqlashdir. Kasallik bolaning o‘zini ojiz yoki cheklangan his qilishiga olib kelmasligi lozim. Ta’lim jarayonida bolaning yutuqlari e’tirof etilishi va rivojlanishi rag‘batlantirilishi uning o‘ziga bo‘lgan ishonchini mustahkamlaydi. Bu holat bolaning ijobiy o‘zini anglashiga xizmat qiladi.

Gospital pedagogikasining mazmuni moslashuvchan pedagogik metodlarni qo‘llashni talab etadi. O‘yin texnologiyalari, interaktiv mashg‘ulotlar, qisqa va samarali darslar gospital sharoitida keng qo‘llaniladi. Ushbu metodlar bolaning charchashini kamaytiradi va ta’limga bo‘lgan qiziqishini saqlab qoladi. Ta’lim jarayoni majburiyat emas, balki qo‘llab-quvvatlovchi faoliyat sifatida tashkil etiladi.

Gospital pedagogikasining maqsadi inklyuziv ta’lim doirasini kengaytirishdir. Ushbu pedagogika turi ta’limni faqat maktab binosi bilan cheklamasdan, bolaning hayotiy sharoitiga moslashtirilgan holda tashkil etish imkonini beradi. Natijada inklyuziv ta’lim yanada moslashuvchan va insonparvar tizimga aylanadi.

Gospital pedagogikasining mazmuni ta’lim va tarbiya uyg‘unligiga asoslanadi. Ta’lim jarayoni bolaning axloqiy, ijtimoiy va shaxsiy rivojlanishini ham qo‘llab-quvvatlaydi. Tarbiyaviy suhbatlar, ijobiy muloqot va qo‘llab-quvvatlovchi muhit bolaning har tomonlama rivojlanishiga xizmat qiladi.

Gospital pedagogikasining maqsadi ta’lim orqali sog‘ayish jarayonini qo‘llab-quvvatlashdan iborat. Ilmiy tadqiqotlar ta’lim va ijobiy emotsional holat sog‘ayish jarayoniga ijobiy ta’sir ko‘rsatishini tasdiqlaydi. Gospital pedagogikasi orqali bola faqat bemor emas, balki faol o‘quvchi sifatida o‘zini namoyon etadi. Bu holat uning hayotiy faolligini oshiradi.

Gospital pedagogikasi inklyuziv ta’lim tizimida inson huquqlariga asoslangan yondashuvni amalga oshiradi. Har bir bolaning ta’lim olish huquqi sog‘lig‘i holatidan qat’i nazar hurmat qilinadi. Ushbu yondashuv jamiyatda tenglik va adolat g‘oyalarini mustahkamlaydi.

Gospital pedagogikasining mazmuni va maqsadi inklyuziv ta’limning insonparvar mohiyatini to‘liq namoyon etadi va ta’lim tizimining har bir bola ehtiyojiga moslashuvchan bo‘lishi zarurligini asoslaydi.

2.         Uzoq muddat davolanayotgan yoki vaqtincha shifoxonada yotgan bolalar bilan ishlash tartibi.

Inklyuziv ta’lim tizimida uzoq muddat davolanayotgan yoki vaqtincha shifoxonada yotgan bolalar bilan ishlash tartibi alohida ahamiyatga ega bo‘lib, ushbu yo‘nalish gospital pedagogikasi doirasida amalga oshiriladi. Ushbu tartib bolalarning sog‘lig‘i bilan bog‘liq cheklovlar ta’lim olish huquqini cheklamasligi, ta’lim jarayoni esa bolaning jismoniy va psixologik holatiga mos ravishda tashkil etilishini ta’minlashga qaratilgan. Gospital sharoitida ta’limni tashkil etish an’anaviy maktab jarayonidan tubdan farq qiladi va maxsus yondashuvni talab etadi.

Uzoq muddat davolanayotgan bolalar deganda surunkali kasalliklar, jarrohlik amaliyotlari yoki reabilitatsiya jarayonlari sababli ta’lim muassasasiga muntazam qatnasha olmaydigan bolalar tushuniladi. Vaqtincha shifoxonada yotgan bolalar esa qisqa muddatli davolanish sababli vaqtincha maktab muhitidan ajralgan o‘quvchilardir. Ushbu ikki toifadagi bolalar bilan ishlash tartibi umumiy tamoyillarga asoslangan bo‘lsa-da, ularning ta’lim ehtiyojlari va imkoniyatlari turlicha bo‘lishi sababli yondashuvlar ham farqlanadi.

Bolalar bilan ishlash tartibining asosiy boshlang‘ich nuqtasi bolaning sog‘lig‘i va xavfsizligini ustuvor qo‘yish tamoyilidir. Ta’lim jarayoni hech qachon davolanish jarayoniga zarar yetkazmasligi lozim. Shu sababli gospital pedagogikasi doirasida ta’lim mashg‘ulotlari tibbiy xodimlar bilan kelishilgan holda rejalashtiriladi. Pedagog bolaning jismoniy holati, charchash darajasi va tibbiy cheklovlarini inobatga olgan holda ishlaydi.

Uzoq muddat davolanayotgan yoki vaqtincha shifoxonada yotgan bolalar bilan ishlash tartibida individual yondashuv asosiy tamoyil hisoblanadi. Har bir bolaning kasallik turi, davolanish muddati, psixologik holati va bilim darajasi turlicha bo‘lgani sababli ta’lim jarayoni umumiy jadval asosida emas, balki individual reja asosida tashkil etiladi. Ushbu individual yondashuv bolaning imkoniyatlariga mos ravishda ta’lim yuklamasini belgilashga xizmat qiladi.

Bolalar bilan ishlash tartibida individual ta’lim rejasi muhim o‘rin tutadi. Ushbu reja bolaning sog‘lig‘i, o‘quv dasturi va rivojlanish darajasini hisobga olgan holda tuziladi. Individual ta’lim rejasi orqali asosiy fanlar, o‘rganilishi lozim bo‘lgan mavzular va baholash shakllari belgilanadi. Bu tartib bolaning maktab dasturidan uzilib qolmasligini ta’minlaydi.

Gospital sharoitida bolalar bilan ishlashda ta’lim shakllari moslashuvchan bo‘lishi lozim. Mashg‘ulotlar individual darslar, qisqa suhbatlar, masofaviy ta’lim yoki mustaqil topshiriqlar ko‘rinishida tashkil etilishi mumkin. Ta’lim shaklining tanlanishi bolaning sog‘lig‘i va davolanish jadvaliga mos ravishda belgilanadi. Ushbu moslashuvchanlik gospital pedagogikasining muhim xususiyati hisoblanadi.

Bolalar bilan ishlash tartibida pedagog va tibbiyot xodimlari o‘rtasidagi hamkorlik alohida ahamiyatga ega. Pedagog bolaning sog‘lig‘i bilan bog‘liq holatlar haqida tibbiy xodimlardan zarur ma’lumotlarni oladi va ta’lim jarayonini shu asosda tashkil etadi. Ushbu hamkorlik bolaning xavfsizligi va ta’lim samaradorligini ta’minlashga xizmat qiladi. Pedagogik faoliyat tibbiy tavsiyalarga zid bo‘lmasligi qat’iy talab hisoblanadi.

Uzoq muddat davolanayotgan bolalar bilan ishlash tartibida psixologik qo‘llab-quvvatlash muhim o‘rin egallaydi. Shifoxona muhiti bolaning ruhiy holatiga salbiy ta’sir ko‘rsatishi mumkin. Pedagog bolaning emotsional holatini inobatga olgan holda, ta’lim jarayonini qo‘llab-quvvatlovchi va motivatsion ruhda tashkil etadi. Ta’lim jarayoni bolaning o‘zini yolg‘iz his qilmasligiga yordam berishi lozim.

Bolalar bilan ishlash tartibida ta’lim yuklamasini me’yorlash muhim hisoblanadi. Uzoq muddat davolanayotgan bolalar uchun ortiqcha yuklama sog‘liq holatini yomonlashtirishi mumkin. Shu sababli ta’lim jarayoni qisqa, mazmunli va samarali mashg‘ulotlardan iborat bo‘lishi kerak. Me’yorlangan yuklama bolaning ta’limga bo‘lgan qiziqishini saqlab qolishga xizmat qiladi.

Gospital pedagogikasida bolalar bilan ishlash tartibida baholash jarayoni ham moslashtirilgan bo‘lishi lozim. Baholash bolaning umumiy rivojlanish dinamikasiga asoslanadi va an’anaviy nazorat shakllaridan farq qiladi. Bolaning erishgan yutuqlari, sa’y-harakatlari va rivojlanishi baholashda ustuvor hisoblanadi. Bu yondashuv bolaning o‘ziga bo‘lgan ishonchini mustahkamlaydi.

Uzoq muddat davolanayotgan bolalar bilan ishlashda ota-onalar bilan hamkorlik muhim ahamiyatga ega. Ota-onalar bolaning kundalik holatini yaxshi bilganlari sababli pedagog uchun muhim axborot manbai hisoblanadi. Ota-onalar bilan muntazam muloqot orqali ta’lim jarayoni yanada samarali tashkil etiladi. Ushbu hamkorlik bolaning ta’lim jarayonida uzviylikni ta’minlaydi.

Bolalar bilan ishlash tartibida maktab bilan aloqani saqlab qolish muhim vazifalardan biridir. Gospital pedagogikasi bolaning o‘z sinfi, o‘qituvchilari va sinfdoshlari bilan aloqada bo‘lishini ta’minlashga intiladi. Bu jarayon bolaning maktabga daxldorlik hissini saqlab qoladi va ijtimoiy izolyatsiyaning oldini oladi. Aloqa saqlanishi bolaning maktabga qaytishini yengillashtiradi.

Uzoq muddat davolanayotgan bolalar bilan ishlashda masofaviy ta’lim texnologiyalari keng qo‘llaniladi. Onlayn darslar, videoaloqa va elektron topshiriqlar ta’lim jarayonini uzluksiz davom ettirish imkonini beradi. Ushbu texnologiyalar bolaning sog‘lig‘iga mos holda ta’lim olishiga sharoit yaratadi. Masofaviy ta’lim gospital pedagogikasining muhim vositasiga aylanmoqda.

Bolalar bilan ishlash tartibida ijtimoiy moslashuvni qo‘llab-quvvatlash muhim hisoblanadi. Davolanish jarayonida bola jamoadan vaqtincha ajralib qolgan bo‘lishi mumkin. Ta’lim jarayoni orqali bola o‘zini jamiyatning faol a’zosi sifatida his etadi. Ushbu moslashuv bolaning ruhiy barqarorligini mustahkamlaydi.

Uzoq muddat davolanayotgan bolalar bilan ishlashda pedagogning kasbiy va shaxsiy fazilatlari muhim rol o‘ynaydi. Empatiya, sabr-toqat, moslashuvchanlik va ijobiy munosabat gospital pedagogining faoliyatida asosiy sifatlar hisoblanadi. Pedagog bolaning ahvoliga befarq bo‘lmasligi, uni tushunishi va qo‘llab-quvvatlashi lozim.

Bolalar bilan ishlash tartibida ta’lim mazmunini moslashtirish alohida e’tibor talab qiladi. Asosiy o‘quv maqsadlari saqlanib qolgan holda, ta’lim materiali qisqartiriladi yoki soddalashtiriladi. Ushbu moslashtirish bolaning bilim olish jarayonini yengillashtiradi va stressni kamaytiradi. Ta’lim jarayoni bolaning imkoniyatlariga mos bo‘lishi zarur.

Uzoq muddat davolanayotgan bolalar bilan ishlash tartibida ta’lim jarayonining uzluksizligini ta’minlash asosiy vazifalardan biri hisoblanadi. Ta’lim jarayonidagi uzilishlar bolaning bilim darajasida katta tafovutlarga olib kelishi mumkin. Gospital pedagogikasi ushbu uzilishlarni minimallashtirishga xizmat qiladi. Uzluksizlik bolaning maktabga qaytgach muvaffaqiyatli moslashuvini ta’minlaydi.

Gospital sharoitida bolalar bilan ishlash tartibida tarbiyaviy jihatlar ham e’tibordan chetda qolmaydi. Ta’lim jarayoni bolaning axloqiy, ijtimoiy va shaxsiy rivojlanishini qo‘llab-quvvatlaydi. Ijobiy muloqot va qo‘llab-quvvatlovchi muhit bolaning har tomonlama rivojlanishiga xizmat qiladi.

Uzoq muddat davolanayotgan yoki vaqtincha shifoxonada yotgan bolalar bilan ishlash tartibi inklyuziv ta’lim tizimining muhim tarkibiy qismi bo‘lib, u har bir bolaning ta’lim olish huquqini sog‘lig‘i holatidan qat’i nazar ta’minlashga xizmat qiladi. Gospital pedagogikasi orqali ta’lim tizimi insonparvarlik va moslashuvchanlik tamoyillariga asoslangan holda rivojlanadi.

3.         Gospital sinflar va uyda o‘qitish farqlari. Gospital pedagogikasida o‘quv jarayonini tashkil etish mexanizmlari.

Inklyuziv ta’lim tizimi doirasida gospital pedagogikasi alohida yo‘nalish sifatida shakllangan bo‘lib, u sog‘lig‘i sababli umumiy ta’lim muassasasiga muntazam qatnasha olmaydigan bolalarning ta’lim olish huquqini ta’minlashga qaratilgan. Ushbu yo‘nalishda ta’lim jarayoni ikki asosiy shaklda amalga oshiriladi: gospital sinflar va uyda o‘qitish. Har ikki shaklning maqsadi bir xil bo‘lsa-da, ularning tashkiliy tuzilishi, pedagogik jarayonni amalga oshirish mexanizmlari va ta’lim muhiti jihatidan sezilarli farqlari mavjud. Ushbu farqlarni to‘g‘ri anglash gospital pedagogikasida samarali o‘quv jarayonini tashkil etish uchun muhim ahamiyat kasb etadi.

Gospital sinflar — bu shifoxonalar, tibbiy markazlar yoki reabilitatsiya muassasalari huzurida tashkil etilgan maxsus ta’lim makonlari bo‘lib, davolanayotgan bolalar uchun ta’lim jarayonini bevosita tibbiy muassasa hududida olib borishni nazarda tutadi. Gospital sinflar an’anaviy maktab sinflariga o‘xshash tarzda tashkil etiladi, biroq ularning faoliyati tibbiy muassasa rejimi va bolalarning sog‘liq holatiga to‘liq moslashtiriladi. Ushbu sinflarda ta’lim jarayoni pedagog va tibbiyot xodimlari o‘rtasidagi uzviy hamkorlik asosida olib boriladi.

Uyda o‘qitish esa sog‘lig‘i sababli shifoxonaga yotqizilmagan, biroq maktabga qatnash imkoniyatiga ega bo‘lmagan bolalar uchun ta’limni uy sharoitida tashkil etish shaklidir. Uyda o‘qitish jarayoni individual tarzda olib boriladi va ko‘pincha bitta o‘quvchi bilan ishlashga yo‘naltirilgan bo‘ladi. Bu shaklda pedagog bolaning yashash joyiga kelib yoki masofaviy vositalar orqali ta’lim beradi. Uyda o‘qitish bolaning sog‘lig‘i va kundalik hayot ritmiga moslashgan holda tashkil etiladi.

Gospital sinflar va uyda o‘qitish o‘rtasidagi asosiy farqlardan biri ta’lim muhiti bilan bog‘liq. Gospital sinflarda ta’lim muhitini tibbiy muassasa tashkil etadi, bu muhitda bolalar boshqa davolanayotgan tengdoshlari bilan muloqot qilish imkoniga ega bo‘ladi. Bu holat ijtimoiylashuvni qo‘llab-quvvatlaydi va bolalarning o‘zini yolg‘iz his qilishining oldini oladi. Uyda o‘qitishda esa ta’lim muhiti oilaviy makon bilan chegaralanadi va ijtimoiy muloqot imkoniyatlari cheklangan bo‘lishi mumkin.

Yana bir muhim farq ta’lim jarayonining tashkiliy shaklida namoyon bo‘ladi. Gospital sinflarda darslar jadval asosida, kichik guruhlarda yoki individual shaklda tashkil etiladi. Ta’lim jarayoni shifoxona rejimi bilan uyg‘unlashtirilgan bo‘lib, bolalarning davolanish va dam olish vaqti inobatga olinadi. Uyda o‘qitishda esa darslar ko‘proq moslashuvchan bo‘lib, pedagog va ota-onalar kelishuvi asosida belgilanadi. Bu shaklda qat’iy jadvaldan ko‘ra bolaning holati ustuvor hisoblanadi.

Pedagogik muloqot nuqtayi nazaridan ham farqlar mavjud. Gospital sinflarda pedagog bir vaqtning o‘zida bir nechta o‘quvchilar bilan ishlashi mumkin, bu esa guruhiy faoliyat va o‘zaro yordamni rivojlantirishga xizmat qiladi. Uyda o‘qitishda esa pedagog va o‘quvchi o‘rtasidagi muloqot individual xarakterga ega bo‘lib, darslar ko‘proq shaxsiy ehtiyojlarga moslashtiriladi. Ushbu holat uyda o‘qitishda individual yondashuvning yuqori darajada bo‘lishini ta’minlaydi.

Gospital sinflar va uyda o‘qitish o‘rtasidagi farqlardan yana biri nazorat va monitoring jarayonida ko‘zga tashlanadi. Gospital sinflarda ta’lim jarayoni ko‘pincha shifoxona va ta’lim muassasasi tomonidan birgalikda monitoring qilinadi. Pedagogik faoliyat muntazam ravishda tahlil qilinadi va bolaning rivojlanish dinamikasi kuzatib boriladi. Uyda o‘qitishda esa monitoring ko‘proq pedagog va maktab ma’muriyati tomonidan olib boriladi, bunda ota-onalar ham faol ishtirok etadi.

Gospital pedagogikasida o‘quv jarayonini tashkil etish mexanizmlari an’anaviy ta’limdan farqli ravishda moslashuvchan va individuallashtirilgan bo‘lishi lozim. Ushbu mexanizmlarning markazida bolaning sog‘lig‘i, psixologik holati va ta’lim ehtiyojlari turadi. O‘quv jarayonini tashkil etishda asosiy maqsad bolaning sog‘lig‘iga zarar yetkazmagan holda ta’limning uzluksizligini ta’minlashdan iborat.

Gospital pedagogikasida o‘quv jarayonini tashkil etish mexanizmlarining asosiy tarkibiy qismi individual ta’lim rejasi hisoblanadi. Ushbu reja bolaning sog‘liq holati, davolanish muddati va o‘quv dasturiga mos ravishda tuziladi. Individual ta’lim rejasi gospital sinflar va uyda o‘qitish uchun alohida ishlab chiqiladi va bolaning imkoniyatlariga mos ravishda moslashtiriladi. Bu mexanizm ta’lim jarayonining maqsadga yo‘naltirilganligini ta’minlaydi.

O‘quv jarayonini tashkil etishda tibbiy-pedagogik hamkorlik mexanizmi muhim o‘rin tutadi. Gospital pedagogikasi doirasida pedagoglar tibbiyot xodimlari bilan doimiy aloqada bo‘lib, bolaning sog‘liq holati haqida zarur ma’lumotlarni oladi. Ushbu hamkorlik asosida ta’lim yuklamasi, dars davomiyligi va mashg‘ulotlar shakli belgilanadi. Tibbiy-pedagogik muvofiqlashtirish bolaning xavfsizligini ta’minlashga xizmat qiladi.

Gospital pedagogikasida o‘quv jarayonini tashkil etish mexanizmlaridan biri ta’lim mazmunini moslashtirish hisoblanadi. O‘quv dasturi bolaning holatiga mos ravishda soddalashtiriladi yoki qisqartiriladi, biroq asosiy o‘quv maqsadlari saqlab qolinadi. Bu yondashuv bolaning bilimlaridagi uzilishlarni minimallashtirishga yordam beradi. Ta’lim mazmunining moslashtirilishi bolaning ortiqcha zo‘riqishining oldini oladi.

Ta’lim shakllarining moslashuvchanligi ham gospital pedagogikasida muhim mexanizm hisoblanadi. Gospital sinflarda qisqa muddatli darslar, o‘yin asosidagi mashg‘ulotlar va ijodiy faoliyat keng qo‘llaniladi. Uyda o‘qitishda esa mustaqil topshiriqlar, masofaviy ta’lim va individual mashg‘ulotlar ustuvor hisoblanadi. Ushbu moslashuvchanlik ta’lim jarayonini bolaning imkoniyatlariga moslashtirishga xizmat qiladi.

Gospital pedagogikasida o‘quv jarayonini tashkil etish mexanizmlaridan yana biri psixologik qo‘llab-quvvatlashdir. Ta’lim jarayoni bolaning ruhiy holatini barqarorlashtirishga xizmat qilishi lozim. Pedagogik muloqot, ijobiy rag‘batlantirish va qo‘llab-quvvatlovchi muhit bolaning o‘ziga bo‘lgan ishonchini saqlab qolishga yordam beradi. Psixologik qo‘llab-quvvatlash ta’lim samaradorligiga bevosita ta’sir ko‘rsatadi.

Baholash mexanizmlari ham gospital pedagogikasida o‘ziga xos xususiyatlarga ega. Baholash jarayoni bolaning individual rivojlanish dinamikasiga asoslanadi va an’anaviy baholash tizimidan farq qiladi. Gospital sinflar va uyda o‘qitishda baholash ko‘proq rag‘batlantiruvchi va rivojlantiruvchi xarakterga ega bo‘ladi. Bu mexanizm bolaning ta’limga bo‘lgan motivatsiyasini saqlashga xizmat qiladi.

Gospital pedagogikasida o‘quv jarayonini tashkil etishda ota-onalar bilan hamkorlik mexanizmi muhim hisoblanadi. Uyda o‘qitishda ota-onalar ta’lim jarayonining bevosita ishtirokchisiga aylanadi, gospital sinflarda esa ular pedagog va tibbiyot xodimlari bilan doimiy aloqada bo‘ladi. Ota-onalar bilan hamkorlik bolaning ta’lim jarayonida uzviylikni ta’minlaydi.

Gospital sinflar va uyda o‘qitish shakllarining farqlarini hisobga olgan holda o‘quv jarayonini tashkil etish mexanizmlari moslashuvchanlik, individuallashtirish va insonparvarlik tamoyillariga asoslanadi. Ushbu mexanizmlar gospital pedagogikasini inklyuziv ta’lim tizimining muhim va ajralmas qismiga aylantiradi hamda sog‘lig‘i sababli cheklovlarga ega bo‘lgan bolalarning ta’lim olish huquqini to‘liq ta’minlashga xizmat qiladi.

4.         Pedagoglar bilan ishlash: metodik tayyorgarlik. Tibbiyot muassasalari bilan hamkorlik mexanizmi.

Gospital pedagogikasi doirasida ta’lim jarayonining samaradorligi ko‘p jihatdan pedagoglar bilan ishlash tizimi, ularning metodik tayyorgarligi hamda tibbiyot muassasalari bilan yo‘lga qo‘yilgan hamkorlik mexanizmiga bevosita bog‘liq hisoblanadi. Gospital sharoitida ta’lim berish an’anaviy maktab pedagogikasidan tubdan farq qilgani sababli pedagoglardan maxsus bilim, ko‘nikma va yondashuvlar talab etiladi. Shu sababli pedagoglar bilan ishlash jarayoni rejalashtirilgan, tizimli va uzluksiz bo‘lishi zarur.

Pedagoglarning metodik tayyorgarligi gospital pedagogikasining asosiy tayanch nuqtalaridan biridir. Gospital sharoitida ishlovchi pedagog nafaqat fan o‘qituvchisi, balki bolaning ruhiy holatini tushunuvchi, sog‘liq bilan bog‘liq cheklovlarni hisobga oluvchi va ta’lim jarayonini moslashtira oluvchi mutaxassis bo‘lishi lozim. Metodik tayyorgarlik pedagogga murakkab sharoitlarda ham ta’lim sifatini saqlab qolish imkonini beradi.

Pedagoglarning metodik tayyorgarligi avvalo gospital pedagogikasining nazariy asoslarini o‘zlashtirishdan boshlanadi. Pedagog gospital pedagogikasining mohiyati, maqsadi va vazifalarini chuqur tushunishi lozim. Ushbu nazariy bilimlar pedagogga gospital sharoitida ta’limni tashkil etishda to‘g‘ri yondashuvni tanlashga yordam beradi. Nazariy tayyorgarlik pedagogik qarorlarning ongli va asosli bo‘lishini ta’minlaydi.

Gospital pedagogikasida pedagoglarning metodik tayyorgarligi individual yondashuv metodikasini puxta egallashni talab etadi. Har bir bolaning sog‘lig‘i, davolanish muddati va psixologik holati turlicha bo‘lgani sababli ta’lim jarayoni qat’iy standartlarga asoslanmaydi. Pedagog individual ta’lim rejalarini tuzish, moslashtirilgan mashg‘ulotlarni rejalashtirish va o‘quv materialini soddalashtirish bo‘yicha metodik ko‘nikmalarga ega bo‘lishi lozim.

Pedagoglarning metodik tayyorgarligida moslashtirilgan o‘quv metodlari muhim o‘rin tutadi. Gospital sharoitida an’anaviy dars shakllari doim ham samarali bo‘lavermaydi. Shu sababli pedagoglar qisqa mashg‘ulotlar, o‘yin asosidagi o‘qitish, ijodiy faoliyat, interaktiv topshiriqlar va masofaviy ta’lim elementlarini qo‘llashni bilishi zarur. Ushbu metodlar bolaning charchashini kamaytiradi va ta’limga bo‘lgan qiziqishini saqlab qoladi.

Gospital pedagogikasida pedagoglarning metodik tayyorgarligi psixologik kompetensiyalarni ham o‘z ichiga oladi. Davolanayotgan bolalar ko‘pincha xavotir, qo‘rquv, tushkunlik va ishonchsizlik holatlarini boshdan kechiradi. Pedagog bolaning ruhiy holatini tushunishi, qo‘llab-quvvatlovchi muloqotni yo‘lga qo‘yishi va ta’lim jarayonini psixologik jihatdan xavfsiz muhitda tashkil etishi lozim. Psixologik kompetensiyalar pedagog faoliyatining ajralmas qismi hisoblanadi.

Pedagoglarning metodik tayyorgarligi jarayonida baholashning moslashtirilgan shakllarini qo‘llash muhim ahamiyat kasb etadi. Gospital pedagogikasida baholash jazolovchi yoki solishtiruvchi xarakterga ega bo‘lmasligi kerak. Pedagog bolaning individual rivojlanish dinamikasini baholash, kichik yutuqlarni e’tirof etish va rag‘batlantiruvchi baholash usullaridan foydalanishi lozim. Ushbu yondashuv bolaning o‘ziga bo‘lgan ishonchini mustahkamlaydi.

Gospital pedagogikasida pedagoglar bilan ishlashda uzluksiz metodik qo‘llab-quvvatlash muhim hisoblanadi. Pedagoglar muntazam ravishda metodik seminarlar, treninglar va maslahatlar orqali o‘z malakalarini oshirib borishi lozim. Metodik qo‘llab-quvvatlash pedagoglarning kasbiy charchashining oldini oladi va murakkab sharoitlarda ishlashda ularni qo‘llab-quvvatlaydi. Ushbu jarayon pedagoglar jamoasida o‘zaro tajriba almashuvini ham rivojlantiradi.

Pedagoglar bilan ishlashda metodik refleksiya muhim o‘rin tutadi. Pedagog o‘z faoliyatini tahlil qilish, qo‘llanilgan metodlarning samaradorligini baholash va zarur hollarda yondashuvlarni qayta ko‘rib chiqish ko‘nikmalariga ega bo‘lishi lozim. Refleksiya gospital pedagogikasida ta’lim sifatini doimiy ravishda takomillashtirishga xizmat qiladi.

Gospital pedagogikasida ta’lim jarayonining samaradorligi tibbiyot muassasalari bilan hamkorlik mexanizmisiz ta’minlanishi mumkin emas. Gospital sharoitida ta’lim berish tibbiy muhitda amalga oshirilgani sababli pedagogik faoliyat tibbiyot xodimlari bilan muvofiqlashtirilgan bo‘lishi zarur. Ushbu hamkorlik bolaning sog‘lig‘i va xavfsizligini ta’minlashning asosiy sharti hisoblanadi.

Tibbiyot muassasalari bilan hamkorlik mexanizmining asosiy maqsadi ta’lim va davolanish jarayonlarini uyg‘unlashtirishdan iborat. Pedagoglar bolaning davolanish rejimi, jismoniy cheklovlari va kundalik holati haqida tibbiyot xodimlaridan zarur ma’lumotlarni oladi. Ushbu ma’lumotlar asosida ta’lim mashg‘ulotlari rejalashtiriladi. Ta’lim jarayoni hech qachon davolanish jarayoniga zarar yetkazmasligi lozim.

Tibbiyot muassasalari bilan hamkorlik mexanizmida axborot almashinuvi muhim o‘rin tutadi. Pedagog va tibbiyot xodimlari o‘rtasida muntazam va tizimli axborot almashinuvi yo‘lga qo‘yilishi zarur. Bolaning sog‘lig‘idagi o‘zgarishlar, ruxsat etilgan faoliyat turlari va cheklovlar pedagogik faoliyatda inobatga olinadi. Ushbu mexanizm ta’lim jarayonining xavfsizligini oshiradi.

Gospital pedagogikasida tibbiyot muassasalari bilan hamkorlik mexanizmi jamoaviy yondashuvga asoslanadi. Pedagog, shifokor, hamshira va psixolog birgalikda bolaning umumiy holatini baholaydi va unga mos ta’lim hamda qo‘llab-quvvatlash choralarini belgilaydi. Ushbu jamoaviy yondashuv bolaning har tomonlama rivojlanishini ta’minlashga xizmat qiladi.

Tibbiyot muassasalari bilan hamkorlik mexanizmining muhim jihatlaridan biri pedagogik faoliyatning tibbiy talablar bilan muvofiqligidir. Pedagog o‘z faoliyatida tibbiy tavsiyalarni qat’iy inobatga olishi, bolaning sog‘lig‘i bilan bog‘liq xavf tug‘diruvchi vaziyatlarga yo‘l qo‘ymasligi lozim. Ushbu muvofiqlik pedagogning kasbiy mas’uliyatini belgilaydi.

Gospital pedagogikasida tibbiyot muassasalari bilan hamkorlik psixologik qo‘llab-quvvatlashni muvofiqlashtirishni ham o‘z ichiga oladi. Psixolog va pedagog birgalikda bolaning ruhiy holatini kuzatadi, stress va xavotirni kamaytirishga qaratilgan choralarni belgilaydi. Ushbu hamkorlik bolaning ta’lim jarayonida o‘zini xavfsiz his qilishiga yordam beradi.

Pedagoglar bilan ishlash va tibbiyot muassasalari bilan hamkorlik mexanizmi gospital pedagogikasining barqarorligini ta’minlaydi. Pedagoglarning puxta metodik tayyorgarligi va tibbiyot xodimlari bilan uzviy hamkorlik ta’lim jarayonini tizimli, xavfsiz va samarali tashkil etish imkonini beradi. Ushbu mexanizmlar orqali gospital pedagogikasi inklyuziv ta’lim tizimining muhim va ajralmas qismiga aylanadi.

Gospital pedagogikasida pedagoglar bilan ishlash va tibbiyot muassasalari bilan hamkorlik mexanizmi insonparvarlik, moslashuvchanlik va kasbiy hamkorlik tamoyillariga asoslanadi. Ushbu tamoyillar asosida tashkil etilgan pedagogik faoliyat sog‘lig‘i sababli cheklovlarga ega bo‘lgan bolalarning ta’lim olish huquqini to‘liq ta’minlashga xizmat qiladi.

5.         O‘quvchilar holatini monitoring qilish. Psixologik qo‘llab-quvvatlash.

Gospital pedagogikasi doirasida ta’lim jarayonining sifatli va samarali tashkil etilishi o‘quvchilar holatini monitoring qilish hamda psixologik qo‘llab-quvvatlash tizimi bilan chambarchas bog‘liqdir. Davolanayotgan yoki uzoq muddat sog‘liq bilan bog‘liq cheklovlarga ega bo‘lgan bolalar bilan ishlashda pedagogik faoliyat faqat bilim berish bilan cheklanmaydi, balki bolaning jismoniy, ruhiy va emotsional holatini doimiy ravishda kuzatish va qo‘llab-quvvatlashni ham o‘z ichiga oladi. Shu sababli monitoring va psixologik yordam gospital pedagogikasining ajralmas tarkibiy qismi sifatida namoyon bo‘ladi.

O‘quvchilar holatini monitoring qilish deganda bolaning jismoniy ahvoli, emotsional holati, psixologik barqarorligi, ta’limga munosabati va o‘quv faoliyatidagi faolligini tizimli ravishda kuzatish, tahlil qilish va hujjatlashtirish jarayoni tushuniladi. Gospital sharoitida monitoring an’anaviy maktabdagidan farqli ravishda kengroq va chuqurroq mazmunga ega bo‘lib, bolaning umumiy farovonligini baholashga qaratiladi. Ushbu monitoring bolaning sog‘lig‘i va ta’lim jarayoni o‘rtasidagi muvozanatni ta’minlashga xizmat qiladi.

Gospital pedagogikasida monitoringning asosiy vazifalaridan biri bolaning kundalik holatini aniqlashdir. Davolanayotgan bolalarda holat tez-tez o‘zgarib turishi mumkin, shu sababli pedagog va mutaxassislar bolaning darsga tayyorgarligi, charchash darajasi va emotsional ahvolini har kuni baholab borishi lozim. Kundalik monitoring orqali ta’lim jarayonini moslashtirish va bolaning sog‘lig‘iga salbiy ta’sir ko‘rsatmaslik imkoniyati yaratiladi.

O‘quvchilar holatini monitoring qilish jarayonida jismoniy holat alohida e’tiborga olinadi. Bola dars jarayonida jismoniy noqulaylik sezmasligi, ortiqcha zo‘riqmasligi va davolanish jarayoniga zarar yetkazilmasligi lozim. Pedagog tibbiyot xodimlari bilan hamkorlikda bolaning jismoniy imkoniyatlarini hisobga olib, mashg‘ulotlar davomiyligi va yuklamasini belgilaydi. Jismoniy holatni monitoring qilish ta’lim jarayonining xavfsizligini ta’minlaydi.

Gospital pedagogikasida monitoringning muhim tarkibiy qismi emotsional holatni kuzatish hisoblanadi. Shifoxona muhiti bolada qo‘rquv, xavotir, tushkunlik yoki yolg‘izlik hissini keltirib chiqarishi mumkin. Pedagog bolaning kayfiyati, muloqotga tayyorligi va emotsional reaksiyalarini kuzatib boradi. Emotsional holatdagi o‘zgarishlar ta’lim jarayonining shakli va mazmunini qayta ko‘rib chiqish zaruratini ko‘rsatishi mumkin.

O‘quvchilar holatini monitoring qilishda psixologik holatni baholash alohida ahamiyatga ega. Davolanayotgan bolalarda stress, xavotir va ishonchsizlik darajasi yuqori bo‘lishi mumkin. Psixologik monitoring bolaning o‘ziga bo‘lgan ishonchi, ijtimoiy munosabatlari va ta’limga bo‘lgan motivatsiyasini aniqlashga yordam beradi. Ushbu monitoring asosida individual psixologik qo‘llab-quvvatlash choralari belgilanadi.

Gospital pedagogikasida monitoring jarayoni kompleks yondashuv asosida tashkil etiladi. Pedagog, psixolog va tibbiyot xodimlari bolaning holatini birgalikda baholaydi. Har bir mutaxassis o‘z yo‘nalishi bo‘yicha kuzatuvlar olib boradi va umumiy xulosalar chiqariladi. Ushbu kompleks yondashuv bolaning holatini bir tomonlama emas, balki har tomonlama tahlil qilish imkonini beradi.

Monitoring jarayonida o‘quv faoliyati holati ham tahlil qilinadi. Bola darslarga qanchalik faol qatnashayotgani, topshiriqlarni bajarish darajasi va o‘quv materialini o‘zlashtirish holati muntazam kuzatib boriladi. Ushbu ma’lumotlar ta’lim jarayonini moslashtirish va individual yondashuvni kuchaytirishga xizmat qiladi. O‘quv faoliyati monitoringi bolaning ta’lim jarayonidan uzilib qolmasligini ta’minlaydi.

Gospital pedagogikasida o‘quvchilar holatini monitoring qilish hujjatlashtirish bilan ham bog‘liqdir. Kuzatuv natijalari maxsus monitoring jadvallari, kundalik qaydlar va individual rivojlanish kartalarida aks ettiriladi. Ushbu hujjatlar pedagogik qarorlar qabul qilishda asos bo‘lib xizmat qiladi. Hujjatlashtirish monitoring jarayonining izchilligini va tizimliligini ta’minlaydi.

Gospital pedagogikasida monitoring faqat nazorat qilish vositasi emas, balki rivojlantiruvchi mexanizm sifatida qaraladi. Monitoring natijalari bolaning imkoniyatlarini aniqlash, kuchli tomonlarini qo‘llab-quvvatlash va qiyinchiliklarni yengillashtirish uchun foydalaniladi. Rivojlantiruvchi monitoring bolaning shaxsiy rivojlanishini qo‘llab-quvvatlashga xizmat qiladi.

Gospital pedagogikasida psixologik qo‘llab-quvvatlash monitoring bilan uzviy bog‘liq holda amalga oshiriladi. Monitoring orqali aniqlangan psixologik holatlar asosida bolaning ehtiyojlariga mos qo‘llab-quvvatlash choralari belgilanadi. Psixologik qo‘llab-quvvatlash bolaning ruhiy barqarorligini saqlash va ta’lim jarayoniga ijobiy munosabatni shakllantirishga qaratilgan.

Psixologik qo‘llab-quvvatlashning asosiy vazifalaridan biri stressni kamaytirishdir. Davolanish jarayoni va shifoxona muhiti bolada stress holatini kuchaytirishi mumkin. Pedagog va psixolog bolaning stress darajasini pasaytirishga qaratilgan suhbatlar, mashg‘ulotlar va qo‘llab-quvvatlovchi muloqotni tashkil etadi. Stressni kamaytirish bolaning umumiy farovonligini oshiradi.

Gospital pedagogikasida psixologik qo‘llab-quvvatlash emotsional barqarorlikni mustahkamlashga qaratiladi. Bola o‘z his-tuyg‘ularini erkin ifoda etishi, tushunilganini va qo‘llab-quvvatlanganini his qilishi muhimdir. Psixologik qo‘llab-quvvatlash orqali bolaning o‘ziga bo‘lgan ishonchi saqlanadi va kuchaytiriladi. Bu holat ta’lim jarayonining samaradorligiga ijobiy ta’sir ko‘rsatadi.

Psixologik qo‘llab-quvvatlashda motivatsiyani qo‘llab-quvvatlash muhim o‘rin tutadi. Davolanayotgan bolalarda ta’limga bo‘lgan qiziqish pasayishi mumkin. Pedagog bolaning kichik yutuqlarini e’tirof etish, rag‘batlantirish va ijobiy fikrlar orqali uning o‘qishga bo‘lgan motivatsiyasini saqlab qoladi. Motivatsiya bolaning ta’lim jarayonida faol ishtirok etishini ta’minlaydi.

Gospital pedagogikasida psixologik qo‘llab-quvvatlash ijtimoiy izolyatsiyaning oldini olishga ham xizmat qiladi. Bola o‘zini jamoadan ajralgan his qilmasligi uchun sinfdoshlari bilan muloqotni saqlab qolish, virtual uchrashuvlar va maktab bilan aloqani yo‘lga qo‘yish muhim hisoblanadi. Ushbu yondashuv bolaning ijtimoiy rivojlanishini qo‘llab-quvvatlaydi.

Psixologik qo‘llab-quvvatlash jarayonida ota-onalar bilan hamkorlik muhim ahamiyat kasb etadi. Ota-onalar bolaning ruhiy holatini eng yaxshi biluvchi shaxslardan biri bo‘lib, ularning kuzatuvlari monitoring jarayonini boyitadi. Pedagog va psixolog ota-onalar bilan muntazam muloqot orqali qo‘llab-quvvatlash choralarini muvofiqlashtiradi. Ushbu hamkorlik bolaning psixologik farovonligini ta’minlaydi.

Gospital pedagogikasida psixologik qo‘llab-quvvatlash moslashuvchan shakllarda amalga oshiriladi. Individual suhbatlar, o‘yin faoliyati, ijodiy mashg‘ulotlar va ijobiy muloqot usullari keng qo‘llaniladi. Ushbu shakllar bolaning yosh xususiyatlari va holatiga mos ravishda tanlanadi. Moslashuvchanlik psixologik yordamning samaradorligini oshiradi.

O‘quvchilar holatini monitoring qilish va psixologik qo‘llab-quvvatlash uzluksiz jarayon sifatida tashkil etiladi. Bir martalik kuzatuv yoki suhbatlar yetarli bo‘lmaydi, chunki bolaning holati vaqt o‘tishi bilan o‘zgarib turadi. Uzluksiz monitoring va doimiy qo‘llab-quvvatlash bolaning ta’lim jarayonida barqarorlikni ta’minlaydi.

Gospital pedagogikasida monitoring va psixologik qo‘llab-quvvatlash insonparvarlik tamoyiliga asoslanadi. Bola avvalo shaxs sifatida qabul qilinadi va uning his-tuyg‘ulari, ehtiyojlari hurmat qilinadi. Ushbu yondashuv ta’lim jarayonini bolaning hayotiy holatiga moslashtirishga xizmat qiladi.

O‘quvchilar holatini monitoring qilish va psixologik qo‘llab-quvvatlash gospital pedagogikasining markaziy yo‘nalishlaridan biri bo‘lib, u bolaning ta’lim olish huquqini sog‘lig‘i holatidan qat’i nazar ta’minlash, uning ruhiy farovonligini saqlash va ta’lim jarayonining samaradorligini oshirishga xizmat qiladi.

6.         Inklyuziv yondashuvning gospital pedagogikasidagi o‘rni. Uy ta’limi va gospital pedagogikasi uchun zarur hujjatlar ro‘yxati. Dalolatnoma, ariza, shifokor xulosasi.

Inklyuziv ta’lim tizimining muhim tarkibiy qismlaridan biri sifatida gospital pedagogikasi insonparvarlik, teng imkoniyatlar va ta’limning uzluksizligi tamoyillariga asoslanadi. Ushbu yo‘nalishda inklyuziv yondashuv markaziy o‘rin egallab, sog‘lig‘i sababli maktab muhitidan vaqtincha yoki uzoq muddat cheklangan bolalarning ta’lim olish huquqini to‘liq ta’minlashga qaratilgan. Inklyuziv yondashuv gospital pedagogikasida ta’lim jarayonini bolaning holatiga moslashtirish, uni ta’lim tizimidan ajratmaslik va har bir bolaning individual ehtiyojlarini e’tiborga olishni nazarda tutadi.

Inklyuziv yondashuv gospital pedagogikasida bolaning sog‘lig‘i holatini cheklov sifatida emas, balki pedagogik jarayonni moslashtirish uchun zarur shart sifatida ko‘radi. Ushbu yondashuvda bola “bemor o‘quvchi” emas, balki alohida sharoitda ta’lim olayotgan shaxs sifatida qabul qilinadi. Ta’lim jarayoni bolaning imkoniyatlari, psixologik holati va davolanish rejimiga mos holda tashkil etiladi. Shu orqali inklyuziv yondashuv gospital pedagogikasining mazmun-mohiyatini belgilovchi asosiy g‘oya sifatida namoyon bo‘ladi.

Gospital pedagogikasida inklyuziv yondashuvning muhim jihatlaridan biri ta’limning uzluksizligini ta’minlashdir. Davolanish jarayoni bolaning ta’lim faoliyatidan uzilib qolishiga olib kelmasligi kerak. Inklyuziv yondashuv orqali ta’lim makon bilan cheklanmaydi, balki bolaning hayotiy sharoitiga moslashtiriladi. Shifoxona palatasi yoki uy muhiti ta’lim uchun muqobil makonga aylanadi. Bu yondashuv bolaning bilimlaridagi uzilishlarni minimallashtirishga xizmat qiladi.

Inklyuziv yondashuv gospital pedagogikasida individual yondashuvni ustuvor qiladi. Har bir bolaning kasallik turi, davolanish muddati va ruhiy holati turlicha bo‘lgani sababli ta’lim jarayoni umumiy standartlarga asoslanmaydi. Pedagog bolaning imkoniyatlarini aniqlab, unga mos ta’lim yuklamasi va metodlarni tanlaydi. Ushbu yondashuv bolaning ortiqcha zo‘riqishining oldini oladi va ta’lim jarayonini sog‘lomlashtiruvchi omilga aylantiradi.

Gospital pedagogikasida inklyuziv yondashuv ijtimoiy ajralib qolishning oldini olishga ham qaratilgan. Davolanayotgan yoki uyda ta’lim olayotgan bolalar ko‘pincha tengdoshlari bilan muloqotdan chetda qolish xavfiga duch keladi. Inklyuziv yondashuv bolaning maktab jamoasi bilan aloqasini saqlab qolish, sinfdoshlari bilan muloqotni davom ettirish va maktab hayotiga daxldorlik hissini yo‘qotmasligini ta’minlashni nazarda tutadi. Bu jarayon bolaning ijtimoiy va psixologik rivojlanishini qo‘llab-quvvatlaydi.

Inklyuziv yondashuv gospital pedagogikasida psixologik farovonlikni muhim maqsad sifatida belgilaydi. Ta’lim jarayoni bolaning ruhiy holatini barqarorlashtirishga, qo‘rquv va xavotirni kamaytirishga xizmat qilishi lozim. Pedagogik muloqot, qo‘llab-quvvatlovchi munosabat va rag‘batlantirish orqali bola o‘zini qadrlangan va tushunilgan shaxs sifatida his qiladi. Bu holat ta’lim samaradorligini oshiradi.

Gospital pedagogikasida inklyuziv yondashuv ta’lim va tibbiyot tizimlari o‘rtasidagi hamkorlikni kuchaytiradi. Pedagogik faoliyat tibbiy tavsiyalar asosida tashkil etiladi va bolaning sog‘lig‘i ustuvor hisoblanadi. Ushbu yondashuv ta’lim jarayonining xavfsizligini va samaradorligini ta’minlashga xizmat qiladi. Inklyuziv yondashuvda pedagog va shifokorlar yagona maqsad — bolaning sog‘lom rivojlanishini ta’minlash yo‘lida hamkorlik qiladi.

Inklyuziv yondashuvning gospital pedagogikasidagi o‘rni huquqiy asoslar bilan ham mustahkamlanadi. Uy ta’limi va gospital pedagogikasini tashkil etish rasmiy hujjatlar asosida amalga oshiriladi. Ushbu hujjatlar bolaning ta’lim olish huquqini huquqiy jihatdan kafolatlaydi va pedagogik jarayonni qonuniy asosda tashkil etish imkonini beradi.

Uy ta’limi va gospital pedagogikasi uchun zarur hujjatlar tizimi inklyuziv yondashuvni amaliyotga tatbiq etishda muhim rol o‘ynaydi. Ushbu hujjatlar bolaning sog‘lig‘i holati, ta’lim shaklini tanlash zarurati va ta’lim jarayonini tashkil etish asoslarini belgilaydi. Hujjatlar rasmiylashtirilmasdan gospital yoki uy ta’limini tashkil etish mumkin emas.

Uy ta’limi va gospital pedagogikasi uchun zarur bo‘lgan asosiy hujjatlardan biri ota-onaning (yoki qonuniy vakilning) arizasi hisoblanadi. Ariza bolaning sog‘lig‘i sababli maktabga qatnash imkoniyati cheklanganligini asoslab, uyda yoki gospital sharoitida ta’lim tashkil etishni so‘rab yoziladi. Ushbu hujjat ota-onaning roziligi va tashabbusini ifodalaydi hamda ta’lim jarayonini boshlash uchun huquqiy asos bo‘lib xizmat qiladi.

Arizadan keyingi muhim hujjat shifokor xulosasi hisoblanadi. Shifokor xulosasi bolaning sog‘lig‘i holati, davolanish muddati va maktabga qatnash imkoniyati haqida rasmiy tibbiy ma’lumotni o‘z ichiga oladi. Ushbu xulosa uy ta’limi yoki gospital pedagogikasini tashkil etish zaruratini asoslaydi. Shifokor xulosasi pedagogik qarorlar qabul qilishda asosiy hujjat sifatida e’tirof etiladi.

Shifokor xulosasida bolaning jismoniy imkoniyatlari, ta’lim yuklamasiga qo‘yiladigan cheklovlar va tavsiya etilgan ta’lim shakli ko‘rsatiladi. Ushbu ma’lumotlar pedagogik jarayonni moslashtirish va bolaning sog‘lig‘iga zarar yetkazmaslik uchun muhim hisoblanadi. Shifokor xulosasi inklyuziv yondashuvning amaliy ifodasi sifatida namoyon bo‘ladi.

Uy ta’limi va gospital pedagogikasi uchun zarur hujjatlardan yana biri dalolatnoma hisoblanadi. Dalolatnoma ta’lim muassasasi tomonidan tuziladigan rasmiy hujjat bo‘lib, bolaning ta’lim shakli, ta’limni tashkil etish sharoitlari va mas’ul shaxslarni belgilaydi. Ushbu hujjat orqali uyda yoki gospital sharoitida ta’lim tashkil etilganligi rasmiylashtiriladi.

Dalolatnomada bolaning o‘qiyotgan sinfi, fanlar ro‘yxati, darslar soni va pedagoglar tarkibi ko‘rsatiladi. Ushbu hujjat pedagogik jarayonning huquqiy asosini mustahkamlaydi va nazorat hamda monitoringni amalga oshirish imkonini beradi. Dalolatnoma inklyuziv ta’limni tizimli ravishda tashkil etishga xizmat qiladi.

Inklyuziv yondashuvda hujjatlar faqat rasmiy talab sifatida emas, balki bolaning manfaatlarini himoya qilish vositasi sifatida qaraladi. Ariza, shifokor xulosasi va dalolatnoma bolaning ta’lim olish huquqini kafolatlaydi va ta’lim jarayonining qonuniyligini ta’minlaydi. Ushbu hujjatlar pedagog, ota-ona va tibbiyot xodimlari o‘rtasidagi mas’uliyatni aniq belgilaydi.

Inklyuziv yondashuv gospital pedagogikasida hujjatlar bilan ishlash madaniyatini ham shakllantiradi. Hujjatlar asosida ta’lim jarayoni rejalashtiriladi, monitoring qilinadi va zarur hollarda qayta ko‘rib chiqiladi. Bu jarayon ta’limning shaffofligi va izchilligini ta’minlaydi.

Gospital pedagogikasida inklyuziv yondashuv va hujjatlar tizimi ta’lim jarayonining barqarorligini ta’minlashga xizmat qiladi. Rasmiy hujjatlar mavjud bo‘lgan taqdirda, bola davolanish jarayonida ham ta’lim tizimidan chetda qolmaydi. Ushbu yondashuv ta’lim va sog‘liqni saqlash tizimlarining uyg‘unlashuvini ta’minlaydi.

Inklyuziv yondashuvning gospital pedagogikasidagi o‘rni ta’limni shaxsga yo‘naltirilgan, moslashuvchan va insonparvar tizim sifatida shakllantiradi. Uy ta’limi va gospital pedagogikasi uchun zarur bo‘lgan ariza, shifokor xulosasi va dalolatnoma esa ushbu yondashuvning huquqiy va tashkiliy asosini mustahkamlaydi hamda har bir bolaning ta’lim olish huquqini sog‘lig‘i holatidan qat’i nazar ta’minlashga xizmat qiladi.

7.         O‘quv natijalari bo‘yicha maktabga taqdim etiladigan hisobotlar.

Gospital pedagogikasi sharoitida ta’lim jarayonining uzluksizligi va sifatini ta’minlashda o‘quv natijalari bo‘yicha maktabga taqdim etiladigan hisobotlar muhim boshqaruv va metodik ahamiyatga ega. Ushbu hisobotlar gospital yoki uy sharoitida ta’lim olayotgan o‘quvchining umumiy o‘rta ta’lim tizimi bilan uzviy bog‘liqligini saqlab qolishga xizmat qiladi. Hisobotlar orqali maktab rahbariyati, sinf rahbari va fan o‘qituvchilari bolaning ta’lim jarayonidagi ishtiroki, rivojlanish dinamikasi va o‘zlashtirish holati haqida tizimli axborotga ega bo‘ladi.

O‘quv natijalari bo‘yicha hisobotlar gospital pedagogikasida faqat nazorat hujjati sifatida emas, balki ta’lim jarayonini muvofiqlashtiruvchi, moslashtiruvchi va rivojlantiruvchi vosita sifatida qaraladi. Ushbu hisobotlar bolaning sog‘lig‘i holatini inobatga olgan holda ta’lim jarayonining qanday tashkil etilgani, qaysi fanlar qamrab olingani va qanday metodlar qo‘llangani haqida to‘liq tasavvur beradi. Natijada maktab va gospital pedagogikasi o‘rtasida uzviy aloqalar ta’minlanadi.

Gospital pedagogikasida hisobotlar ta’limning uzluksizligini hujjatlashtirish vazifasini bajaradi. Davolanayotgan yoki uyda ta’lim olayotgan bola maktabdan vaqtincha ajralgan bo‘lsa-da, uning ta’lim jarayoni to‘xtab qolmaydi. Hisobotlar ushbu jarayonning davom etayotganini rasmiy ravishda tasdiqlaydi va bolaning keyinchalik maktabga qaytishida muhim asos bo‘lib xizmat qiladi. Bu hujjatlar ta’lim tizimida izchillikni saqlash imkonini beradi.

O‘quv natijalari bo‘yicha maktabga taqdim etiladigan hisobotlar tizimli va rejalashtirilgan bo‘lishi lozim. Hisobotlar tasodifiy ma’lumotlar majmui emas, balki oldindan belgilangan mezonlar asosida tuziladi. Ushbu mezonlar bolaning individual ta’lim rejasi, sog‘lig‘i holati va o‘quv dasturiga mos holda belgilanadi. Tizimli yondashuv hisobotlarning aniqligi va ishonchliligini ta’minlaydi.

Gospital pedagogikasida hisobotlarning muhim tarkibiy qismi o‘quvchining umumiy tavsifi hisoblanadi. Ushbu tavsifda bolaning ta’lim shakli, davolanish muddati, mashg‘ulotlar o‘tkazilgan sharoit va umumiy ishtirok darajasi aks ettiriladi. Tavsif qismi maktab uchun bolaning holatini tushunishga yordam beruvchi umumiy kontekstni taqdim etadi. Bu qismda tibbiy tafsilotlar emas, balki pedagogik jihatlar ustuvor bo‘ladi.

Hisobotlarda o‘quv fanlari bo‘yicha erishilgan natijalar alohida ko‘rsatib o‘tiladi. Har bir fan bo‘yicha qamrab olingan mavzular, bajarilgan topshiriqlar va o‘zlashtirish darajasi bayon qilinadi. Ushbu ma’lumotlar an’anaviy baholar ko‘rinishida emas, balki bolaning rivojlanish dinamikasini aks ettiruvchi tavsifiy shaklda berilishi mumkin. Bu yondashuv gospital pedagogikasining moslashuvchan va insonparvar tamoyillariga mos keladi.

Gospital pedagogikasida hisobotlar individual yondashuv asosida tuziladi. Har bir bolaning sog‘lig‘i, imkoniyatlari va o‘quv sur’ati turlicha bo‘lgani sababli hisobotlar standart shaklda emas, balki individual rivojlanish nuqtai nazaridan tayyorlanadi. Hisobotda bolaning kuchli tomonlari, erishgan yutuqlari va rivojlanish istiqbollari aks ettiriladi. Ushbu yondashuv bolaning ta’lim jarayonidagi ijobiy dinamikasini ko‘rsatishga xizmat qiladi.

Hisobotlarning muhim jihatlaridan biri baholash yondashuvidir. Gospital pedagogikasida baholash jazolovchi yoki solishtiruvchi xarakterga ega bo‘lmasligi lozim. Hisobotlarda bolaning harakatlari, sa’y-harakatlari va kichik yutuqlari e’tirof etiladi. Baholash bolaning sog‘lig‘i va sharoitlari inobatga olingan holda amalga oshiriladi. Bu yondashuv bolaning o‘ziga bo‘lgan ishonchini saqlab qolishga xizmat qiladi.

O‘quv natijalari bo‘yicha hisobotlar o‘quvchining rivojlanish dinamikasini aks ettirishga qaratiladi. Hisobotlar orqali bolaning boshlang‘ich holati va keyingi rivojlanish bosqichlari taqqoslanadi. Rivojlanish dinamikasi bolaning ta’lim jarayonida qanday o‘sishga erishganini ko‘rsatadi. Ushbu ma’lumotlar maktab uchun bolaning keyingi ta’lim bosqichlarini rejalashtirishda muhim ahamiyatga ega bo‘ladi.

Gospital pedagogikasida hisobotlar pedagogik moslashtirish choralarini ham aks ettiradi. Hisobotda qaysi metodlar qo‘llangani, qanday moslashtirishlar kiritilgani va ular qanday samara bergani bayon qilinadi. Bu ma’lumotlar maktab o‘qituvchilari uchun foydali bo‘lib, bola maktabga qaytgach ta’lim jarayonini davom ettirishda moslashuvni yengillashtiradi. Moslashtirishlar haqidagi axborot uzviylikni ta’minlaydi.

Hisobotlarda psixologik holat bilan bog‘liq kuzatuvlar ham muhim o‘rin tutadi. Gospital sharoitida bolaning ruhiy holati ta’lim jarayoniga bevosita ta’sir ko‘rsatadi. Hisobotda bolaning motivatsiyasi, emotsional barqarorligi va muloqotga tayyorligi haqida umumiy pedagogik kuzatuvlar beriladi. Ushbu ma’lumotlar maktab psixologi va sinf rahbari uchun muhim axborot manbai hisoblanadi.

O‘quv natijalari bo‘yicha hisobotlar ota-onalar bilan hamkorlikni mustahkamlashga ham xizmat qiladi. Hisobotlar orqali ota-onalar bolaning ta’lim jarayonidagi holati va erishgan natijalari haqida aniq tasavvurga ega bo‘ladi. Ota-onalar va maktab o‘rtasida shaffof axborot almashinuvi yo‘lga qo‘yiladi. Bu jarayon bolaning ta’lim jarayoniga bo‘lgan ijobiy munosabatini kuchaytiradi.

Gospital pedagogikasida hisobotlar boshqaruv qarorlarini qabul qilish uchun muhim asos bo‘lib xizmat qiladi. Maktab rahbariyati hisobotlar orqali bolaning ta’lim shaklini davom ettirish, moslashtirish yoki o‘zgartirish bo‘yicha qarorlar qabul qiladi. Ushbu qarorlar bolaning manfaatlariga mos holda amalga oshiriladi. Hisobotlar boshqaruv jarayonining asosiy axborot manbalaridan biridir.

O‘quv natijalari bo‘yicha hisobotlar monitoring va nazorat tizimining muhim elementi hisoblanadi. Hisobotlar asosida gospital pedagogikasida olib borilayotgan ta’lim jarayonining samaradorligi baholanadi. Monitoring jarayoni jazolash maqsadida emas, balki rivojlantirish va takomillashtirish uchun amalga oshiriladi. Hisobotlar monitoringning hujjatlashtirilgan shaklini ta’minlaydi.

Gospital pedagogikasida hisobotlar maktabga qaytish jarayonini yengillashtirishga xizmat qiladi. Bola maktabga qaytganda o‘qituvchilar uning qaysi mavzularni o‘zlashtirgani va qaysi yo‘nalishlarda qo‘shimcha yordamga muhtoj ekanini hisobotlar orqali bilib oladi. Bu holat bolaning maktab muhitiga moslashuvini tezlashtiradi. Hisobotlar bolaning ta’lim yo‘lini uzluksiz davom ettirish imkonini beradi.

Hisobotlarni tayyorlash jarayonida pedagogning mas’uliyati alohida ahamiyat kasb etadi. Pedagog hisobotlarda aniq, xolis va obyektiv ma’lumotlarni keltirishi lozim. Subyektiv baholash yoki umumiy iboralar o‘rniga faktlarga asoslangan tavsiflar beriladi. Bu yondashuv hisobotlarning ishonchliligini oshiradi.

Gospital pedagogikasida hisobotlar ta’lim hujjatlari tizimining bir qismi sifatida rasmiylashtiriladi. Hisobotlar belgilangan muddatlarda maktabga taqdim etiladi va shaxsiy ish hujjatlariga biriktiriladi. Ushbu hujjatlar bolaning ta’lim yo‘lini huquqiy va pedagogik jihatdan mustahkamlaydi. Rasmiylashtirish ta’lim jarayonining qonuniyligini ta’minlaydi.

O‘quv natijalari bo‘yicha maktabga taqdim etiladigan hisobotlar gospital pedagogikasida ta’lim sifatini saqlash va rivojlantirishga xizmat qiluvchi muhim vosita bo‘lib, ular orqali ta’limning uzluksizligi, moslashuvchanligi va insonparvarligi amaliy jihatdan ta’minlanadi.

Foydalanilgan adabiyotlar

1.                   O‘zbekiston Respublikasining “Ta’lim to‘g‘risida”gi Qonuni. – Toshkent, 2020.
(Inklyuziv ta’lim, ta’limning uzluksizligi)

2.                   O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining qarorlari
Alohida ta’lim ehtiyojlariga ega bolalar ta’limini tashkil etish masalalariga oid. – Toshkent.
(Uy ta’limi, gospital pedagogikasi)

3.                   Maktabgacha va maktab ta’limi vazirligi.
Inklyuziv ta’lim va uyda ta’limni tashkil etish bo‘yicha uslubiy tavsiyalar. – Toshkent.
(Gospital sinflar, hujjatlar, hisobotlar)

4.                   Sattorov A. Ta’lim muassasalarini boshqarish asoslari. – Toshkent: O‘qituvchi, 2021.
(Ta’lim jarayonini muvofiqlashtirish, monitoring)

5.                   Abdullayeva M. Maxsus pedagogika va inklyuziv ta’lim. – Toshkent, 2020.
(Gospital pedagogikasi, individual yondashuv)

6.                   Xudoyberdiyev M. Pedagogik jamoani boshqarish. – Toshkent: Yangi asr avlodi, 2020.
(Pedagoglar bilan ishlash, metodik tayyorgarlik)

7.                   Ismoilova N., Karimova D. Inklyuziv ta’lim asoslari. – Toshkent, 2021.
(Inklyuziv yondashuv, hujjatlashtirish)

8.                   UNESCO. Guidelines for Inclusive Education. – Paris, 2017.
(Gospital pedagogikasida inklyuzivlik)

9.                   UNICEF. Inclusive Education and Children with Health Needs. – New York, 2019.
(Uzoq muddat davolanayotgan bolalar bilan ishlash)

10.               Booth T., Ainscow M. Index for Inclusion. – Bristol: CSIE, 2018.
(Monitoring, baholash, psixologik muhit)

11.               Florian L. Inclusive Pedagogy in Practice. – Oxford University Press, 2015.
(Moslashtirilgan o‘qitish, uy ta’limi)

12.               Mittler P. Working Towards Inclusive Education. – London: David Fulton, 2012.
(Ta’lim va sog‘liqni saqlash hamkorligi)

13.               World Health Organization (WHO).
Children’s Health and Education Support. – Geneva, 2018.
(Tibbiyot va pedagogika integratsiyasi)

14.               BMT. Nogironlar huquqlari to‘g‘risidagi Konvensiya. – Nyu-York, 2006.
(Ta’lim huquqi, inklyuziv yondashuv)

15.               OECD. Education for Children with Medical Needs. – Paris, 2020.
(Gospital pedagogikasida hisobot va monitoring)